İdari gözetim

İdari gözetim, hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının, karar uygulanıncaya kadar valilik kararıyla geri gönderme merkezinde tutulmasıdır (6458 sayılı YUKK m. 57/2, 58). Kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kendisine tanınan sürede kabul edilebilir mazereti olmadan Türkiye’den çıkmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturan yabancı hakkında alınır. Bir suç yaptırımı değil, idari bir tedbirdir; ama kişi özgürlüğünü doğrudan kısıtlar.

Ayrıntılı rehber: idari gözetime itiraz dilekçesi örneği

Bilmeniz gerekenler

• Kolluğun yakaladığı yabancı derhâl valiliğe bildirilir; değerlendirme ve karar süresi 48 saati geçemez. Gözetim kararı verilen yabancı 48 saat içinde geri gönderme merkezine götürülür (YUKK m. 57/1-2).
• Süre en çok 6 aydır. Sınır dışı işlemleri yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belge vermemesi yüzünden tamamlanamazsa en fazla 6 ay daha uzatılabilir (YUKK m. 57/3). Valilik gözetimin gerekliliğini her ay değerlendirir; zaruret kalmayınca gözetim derhâl sonlandırılır (YUKK m. 57/4).
• Karar, uzatma ve aylık değerlendirmeler gerekçesiyle tebliğ edilir (YUKK m. 57/5). Karara karşı başvuru yeri idare mahkemesi değil, sulh ceza hâkimliğidir. Başvuru gözetimi durdurmaz; hâkim 5 gün içinde karar verir ve karar kesindir, ama şartlar değişince yeniden başvurulabilir (YUKK m. 57/6). Avukat ücretini karşılayamayana talebi hâlinde avukat sağlanır (YUKK m. 57/7).
• Gözetim yerine ya da gözetim sonlandırılınca belirli adreste ikamet, bildirimde bulunma, teminat, elektronik izleme gibi alternatif yükümlülükler getirilebilir; süre 24 ayı geçemez. Elektronik izlemeye karşı da sulh ceza hâkimine başvurulur (YUKK m. 57/A).
• Uluslararası koruma başvurusu yapan kişi yalnız bu başvurusu nedeniyle gözetime alınamaz. Kanunda sayılan istisnai hâllerde alınırsa süre 30 günü geçemez (YUKK m. 68).
• Haksız gözetimden doğan zarar için idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir. Danıştay, gözetim farklı illerdeki merkezlerde sürdüyse davaya zararı son doğuran işlemin bulunduğu yerin idare mahkemesinin bakacağını kabul ediyor.

Sık karıştırılan

İdari gözetim, ceza muhakemesindeki gözaltı ve tutuklama ile karıştırılır. Gözaltı ve tutuklama bir suç şüphesine dayanır; savcının ya da hâkimin kararıyla olur. İdari gözetim ise suç şüphesi aramaz, valilik kararıyla sınır dışı işleminin güvence altına alınması için uygulanır. Sınır dışı kararının kendisine karşı yol da farklıdır: o karara karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (YUKK m. 53/3). Ayrıntı için bkz. sınır dışı etme.

Danıştay Kararı

Danıştay 10. Daire, 06.04.2021 tarihli, 2021/1393 E., 2021/1608 K.

Rusya Federasyonu vatandaşı davacı, yasa dışı yollarla ülkeye girdiği gerekçesiyle yakalandı; bir valilik hakkında sınır dışı etme ve bir aylık idari gözetim kararı verdi. Sınır dışı kararı idare mahkemesince iptal edildi. Davacı bu sırada iki ayrı ildeki geri gönderme merkezine nakledildi ve sonunda sulh ceza hâkimliğinin gözetim kararını kaldırması üzerine serbest bırakıldı. Gözetimde geçen süre için manevi tazminat davası açtığında iki idare mahkemesi birbirine yetkisizlik kararı verdi. Danıştay 10. Daire, valiliklerin ilk gözetim kararıyla bağlı olmadığını, zararın sınır dışı işleminden bağımsız olarak gözetim işlemlerinden doğduğunu ve sürecin yargılama bakımından bölünemeyeceğini belirterek davayı idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası saydı ve gözetimin son bulduğu yerin idare mahkemesini yetkili kıldı. Kısacası gözetimin kaldırılması için sulh ceza hâkimliğine başvurulur, ama haksız gözetimin tazminatı idare mahkemesinde istenir.

… Bu durumda; doğduğu ileri sürülen zararların, davacının sınırdışı edilme işleminden bağımsız olarak, sınırdışı işlemi sonuçlanıncaya kadar geçecek sürede idari gözetim altında bulunması gerektiği değerlendirmesiyle geri gönderme merkezlerinde tutulması sonucunu doğuran işlemlerden kaynaklandığı, bu süreç Bursa Valiliğince tesis edilen işlemle başlamakta ise de, bu valiliğin kararının bir aylık bir süreye ilişkin olduğu, idari gözetim sürecinin başka valiliklerce tesis edilen işlemlerle devam ettiği ve son bulduğu, idari gözetim süreci farklı valiliklerce alınan kararlarla devam etse de, bu sürecin yapılacak yargılama bakımından birbirinden ayrı olarak değerlendirilemeyeceği dikkate alındığında …

↑ Metne dön