İdari Gözetim Kararına İtiraz: Sulh Ceza, 5 Gün, 6 Ay Sınırı
İdari gözetim kararına itiraz sulh ceza hâkimliğine yapılır: süre yok, 5 günde kesin karar, 6+6 ay sınırı, alternatif yükümlülükler ve haksız gözetim tazminatı.
İdari gözetim kararına itiraz, geri gönderme merkezinde tutulan yabancının serbest kalmak için kullanabileceği en hızlı yoldur ve idare mahkemesine değil, sulh ceza hâkimliğine yapılır. Kanun bu başvuru için bir süre koymaz; gözetim sürdükçe yapılabilir, şartlar değişince yeniden yapılabilir. Hâkim 5 gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Gözetim en fazla 6 ay sürer, sınır dışı işlemlerinde iş birliği yapılmazsa 6 ay daha uzatılabilir. Bu yazıda gözetimin hangi hâllerde verildiğini, itirazda hangi gerekçelerin işe yaradığını, alternatif yükümlülükleri ve haksız gözetim için tazminat yolunu anlatıyorum.
İtirazda Hangi Gerekçeler Sonuç Verir?
İtirazda en çok sonuç veren gerekçe, gözetimin kanundaki hâllerden birine somut olarak dayanmadığını ve alternatif yükümlülüklerin yeterli olduğunu göstermektir. Hâkim, sınır dışı kararının doğru olup olmadığını incelemez; o, idare mahkemesinin işidir. Hâkimin baktığı şey, kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasının bugün hâlâ gerekli olup olmadığıdır. Dosyalarda en sık gördüğüm başarılı gerekçeler şunlardır:
Kaçma riski somut değil: uzun süreli ve bilinen bir adres, Türkiye’de yaşayan eş ve çocuklar, düzenli iş, idareye kendiliğinden başvurmuş olmak.
Gerekçe genel ifadeden ibaret: kararda yalnız “kamu düzeni” ya da bir kod yazıyor, hangi olgunun tehdit oluşturduğu gösterilmiyor.
Aylık değerlendirme yapılmamış ya da tebliğ edilmemiş: valilik her ay gözetimin devamında zaruret olup olmadığını değerlendirmek ve sonucu gerekçesiyle bildirmek zorundadır (YUKK m.57/4-5).
Sınır dışı fiilen mümkün değil: kişi ölüm cezası, işkence riski veya ağır hastalık gibi nedenlerle sınır dışı edilemeyecek durumdaysa sınır dışı kararının kendisi tartışmalıdır (YUKK m.55); sınır dışı fiilen yapılamıyorsa gözetimin sürdürülmesinin gerekliliği de sorgulanır.
Sağlık, hamilelik, çocuk: merkezdeki koşulların kişinin sağlık durumuna uygun olmadığı, çocukların yüksek yararı (YUKK m.59/1-ç).
Dilekçenin hazır metnini ve her gerekçe için seçilebilir paragrafları idari gözetime itiraz dilekçesi sayfasında bulabilirsiniz. Dilekçeye kira sözleşmesi, nüfus kaydı, evlilik belgesi, işyeri yazısı ve sağlık raporu gibi belgeleri eklemek, hâkimin 5 günlük incelemede dosyaya bakmasını kolaylaştırır.
Yaşanmış Olaydan
Altı yıldır Türkiye’de yaşayan bir müvekkilimin ikamet izni, uzatma başvurusundaki bir eksiklik nedeniyle reddedilmişti. Rutin bir kimlik kontrolünde yakalandı, aynı gün hakkında sınır dışı ve idari gözetim kararı verildi. Kararda gerekçe olarak yalnız “kaçma ve kaybolma riski” yazıyordu. Eşi Türk vatandaşıydı, iki çocukları okula gidiyordu ve müvekkilim aylar önce ikamet işlemi için göç idaresine kendisi başvurmuştu.
İlk gün sınır dışı kararına karşı 7 günlük süre içinde idare mahkemesinde dava açtık. Ertesi gün sulh ceza hâkimliğine gözetime itiraz ettik; tapu kaydını, evlilik belgesini, çocukların okul kayıtlarını ve göç idaresine kendiliğinden yaptığı başvurunun belgesini ekledik. Hâkimlik 4 gün içinde başvuruyu reddetti; gerekçede ikamet izninin bulunmadığı ve sınır dışı işlemlerinin sürdüğü belirtilmişti.
Yaklaşık iki ay sonra idare mahkemesi sınır dışı kararını iptal etti. Bu kararla yeniden sulh ceza hâkimliğine başvurduk; gözetim kaldırıldı ve müvekkilim belirli adreste ikamet ile bildirim yükümlülüğüyle serbest bırakıldı. Merkezde geçen iki ay için açtığımız tazminat davası ise hâlâ sürüyor. İlk itirazın reddi dosyanın kaybedildiği anlamına gelmedi; iki yolu aynı anda yürütmek sonucu belirledi.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Danıştay 10. Daire, 25.12.2024 tarihli, 2024/6453 E., 2024/6832 K.
Sınır dışı kararı verilen ve önce Edirne’de, sonra Adana’daki geri gönderme merkezinde idari gözetim altında tutulan bir kişi, sınır dışı kararı kaldırılıp gözetimi sonlandırılınca, haksız yere özgürlüğünden yoksun bırakıldığı gerekçesiyle maddi ve manevi tazminat istedi; idareye yaptığı başvurunun zımnen reddi üzerine dava açtı. Edirne ve Adana idare mahkemeleri birbirini yetkili sayınca Danıştay 10. Daire uyuşmazlığı çözdü. Daire, valiliklerin ilk gözetim kararıyla bağlı olmadığını, gözetimin her ay değerlendirildiğini ve sürecin bölünemeyeceğini belirterek davaya gözetimin son olarak sürdürülüp sonlandırıldığı Adana’daki idare mahkemesinin bakacağına karar verdi. Danıştay davayı idari yargıda, tam yargı davası olarak ele aldı; adli yargıyı görevli sayan Yargıtay kararları da bulunduğu için görev konusu tartışmalıdır.
… idari işlemden kaynaklanan tam yargı davası niteliğindeki iş bu uyuşmazlığın görüm ve çözüm yerinin, ileri sürülen zararı son olarak doğuran idari uyuşmazlığı çözümlemeye yetkili idare mahkemesi olan, Adana İdare Mahkemesi olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır. …
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 21.01.2025 tarihli, 2022/5310 E., 2025/828 K.
Hakkında sınır dışı ve idari gözetim kararı verilen bir yabancı, sınır dışı kararının idare mahkemesince iptal edilmesinin ardından, yaklaşık bir yıl haksız yere gözetimde tutulduğunu ileri sürerek ağır ceza mahkemesinde CMK 141’e dayanan tazminat davası açtı. Dava reddedildi, istinaf başvurusu da esastan reddedildi. Yargıtay 12. Ceza Dairesi, uygulanan kararın idari bir işlem olduğunu, ceza muhakemesindeki bir koruma tedbiri bulunmadığını ve bu nedenle CMK 141’deki tazminat şartlarının oluşmadığını belirterek hükmü onadı. Bu karar, haksız gözetim tazminatının CMK 141 yoluyla istenemeyeceğini gösterir.
… davacı hakkında uygulanan kararın idari bir işlem olduğu, koruma tedbiri uygulanmadığı, bu sebeple CMK 141/1. maddesindeki tazminat şartlarının oluşmadığı, …
İdari gözetime itiraz edince geri gönderme merkezinden hemen çıkar mıyım?
Hayır; başvuru gözetimi durdurmaz, serbest kalmak için hâkimin itirazı kabul etmesi gerekir (YUKK m.57/6). Hâkim kararını 5 gün içinde verir.
İdari gözetim kararına itiraz için kaç gün süre var?
Kanunda bir süre yoktur; gözetim devam ettiği sürece başvurulabilir. Şartlar değişirse, örneğin sınır dışı kararı iptal edilirse, yeniden başvuru yapılabilir.
Sulh ceza hâkimliğinin ret kararına itiraz edilir mi?
Hayır, karar kesindir. Yeni bir olgu varsa yeniden başvurulur; ayrıca 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.
İdari gözetim en fazla ne kadar sürer?
Geri gönderme merkezinde 6 ay; iş birliği yapılmaması veya doğru belge verilmemesi hâlinde en çok 6 ay daha, toplam 12 ay (YUKK m.57/3). Uluslararası koruma başvuru sahibinde en çok 30 gündür (m.68/5).
Haksız idari gözetim için tazminat alınabilir mi?
Alınabilir; ama ceza mahkemesindeki CMK 141 tazminatı yoluyla değil. Danıştay idare mahkemesinde tam yargı davasını, Yargıtay’ın hukuk dairesi adli yargıyı yol olarak gösterdiği için dava açmadan önce güncel içtihat kontrol edilmelidir. Gözetim bittikten sonra süreyi kaçırmamak için hemen bir avukata danışın.
