Sulh ceza hâkimliği

Sulh ceza hâkimliği yargılama yapıp mahkûmiyet ya da beraat kararı vermez. Görevi, savcılık soruşturması sürerken kişinin özgürlüğüne, evine, telefonuna veya malvarlığına dokunan kararları vermek ve bazı kararlara karşı yapılan itirazları incelemektir. Dosyanızda “Sulh Ceza Hâkimliği” yazan bir karar görüyorsanız, genellikle henüz dava açılmamış, soruşturma aşamasındasınız demektir.

Kanundaki yeri

Sulh ceza hâkimlikleri 5235 sayılı Kanun’un 10. maddesiyle kuruludur; 2014’te 6545 sayılı Kanun’la eski sulh ceza mahkemelerinin yerine getirilmiştir. CMK 162/1’e göre savcı, ancak hâkimin yapabileceği bir işleme ihtiyaç duyarsa bunu sulh ceza hâkiminden ister. Şüphelinin tutuklanması (CMK 101/1), adli kontrol, soruşturmada yakalama emri (CMK 98/1) ve tutukluluğun en geç otuz günde bir incelenmesi (CMK 108/1) bu hâkimliğin işidir. Takipsizlik kararına itiraz da ağır ceza merkezindeki sulh ceza hâkimliğine yapılır (CMK 173/1).

Uygulamada ne anlama gelir

Gözaltından sonra savcı tutuklama isterse sizi sulh ceza hâkiminin karşısına çıkarır; hâkim sizi ve müdafinizi dinleyip tutuklama, adli kontrol ya da serbest bırakma kararı verir. Arama, el koyma ve iletişimin tespiti gibi kararlar da çoğu zaman haberiniz olmadan bu hâkimlikten çıkar. Ayrıca trafik cezası gibi idari para cezalarına itirazlar, tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine yapılır; ayrıntısı idari para cezasına itiraz yazısında anlatılıyor.

Sulh ceza hâkimliği kararlarına karşı yol itirazdır: kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde. Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 268/3-b); diğer kararlarda itiraz numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliğine gider (CMK 268/3-a). Savcılığın verdiği kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz için takipsizlik itirazının nasıl yapıldığına bakabilirsiniz.

Örnek

Bir kişi dolandırıcılık şüphesiyle gözaltına alınıyor. Savcı ifadesini aldıktan sonra tutuklama talebiyle dosyayı sulh ceza hâkimliğine gönderiyor. Hâkim, şüphelinin sabit adresi ve işi olduğunu, delillerin toplandığını dikkate alarak tutuklama yerine yurt dışı çıkış yasağı ve haftada bir imza yükümlülüğü veriyor. Savcı bu karara iki hafta içinde itiraz ederse itirazı asliye ceza hâkimi değerlendirecek.

Sık karıştırılan

Sulh ceza hâkimliği ile asliye ceza mahkemesi aynı şey değildir. İddianame kabul edildikten sonra davaya asliye ya da ağır ceza mahkemesi bakar ve hükmü o verir; bu aşamadaki tutuklama ve tahliye kararlarını da artık sulh ceza değil, davaya bakan mahkeme verir. Mahkeme kararlarına itirazın kime yapılacağı ceza mahkemesi kararına itiraz yazısında ayrıca anlatılıyor.

Sık sorulan sorular

Sulh ceza hâkimliği ile sulh hukuk mahkemesi aynı şey mi?

Hayır. Sulh ceza hâkimliği ceza soruşturmasındaki tutuklama, arama, el koyma gibi kararlara bakar; sulh hukuk mahkemesi ise kira, ortaklığın giderilmesi gibi özel hukuk uyuşmazlıklarına bakan hukuk mahkemesidir. İsimleri benzese de görevleri ve dosya türleri tamamen farklıdır.

Gözaltındayken sulh ceza hâkimine başvurabilir miyim?

Evet. Yakalama, gözaltı ya da gözaltının uzatılmasına karşı siz, müdafiniz, eşiniz veya birinci ya da ikinci derece kan hısımınız serbest bırakılmanız için sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim 24 saat dolmadan karar verir (CMK 91/5).

Sulh ceza hâkimliğine kendim dilekçe verebilir miyim?

Evet. Tahliye talebi, adli kontrolün kaldırılması, takipsizlik kararına itiraz ya da idari para cezasına itiraz gibi başvuruları avukat olmadan da kendiniz yapabilirsiniz. Takipsizlik itirazının nasıl yazıldığı takipsizlik kararına itiraz yazısında anlatılıyor.

İtiraz da reddedilirse başka bir yol kalır mı?

İtiraz üzerine verilen karar kesindir, ikinci kez itiraz edilemez (CMK 271/4). Ancak tutuklulukta yeni gelişmeler olduğunda her zaman yeniden tahliye talebinde bulunabilirsiniz (CMK 104/1).