Sulh Ceza Hakimliği Ne İş Yapar? Görevler ve İtiraz
Sulh ceza hakimliği ne iş yapar: tutuklama, adli kontrol, arama, el koyma, dinleme, gözaltı ve takipsizlik itirazı; süreler ve itiraz mercii tabloda.
Sulh ceza hakimliği ne iş yapar sorusunun kısa cevabı: soruşturma evresinde hâkimin vermesi gereken bütün kararları verir ve bunlara yapılan itirazları inceler. Tutuklama, adli kontrol, ev araması, el koyma, telefon dinleme, yakalama emri ve gözaltına itiraz bu kararların başında gelir. Sulh ceza hâkimliği dava görmez, kimseyi mahkûm etmez ya da beraat ettirmez; savcılık dosyasının “hâkim kararı gereken” kısmını yürütür. Bunun yanında takipsizlik kararına, idari para cezasına ve yabancıların idari gözetimine yapılan itirazlara da bakar. Aşağıda hangi işin hangi süreyle sulh ceza hâkimliğine gittiğini ve kararlarına nereye itiraz edildiğini tek sayfada topladım.
Sulh Ceza Hakimliği Ne İş Yapar? Görev Tablosu
Sulh ceza hâkimliğinin işleri üç gruptadır: soruşturmadaki koruma tedbirleri, bazı idari ve savcılık kararlarına itirazlar ve kendi kararlarına yapılan itirazların incelenmesi. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan işleri, dayanağını ve kararın süresini gösteriyor.
| İş | Dayanak | Süre veya not | Karara itiraz |
|---|---|---|---|
| Gözaltına, yakalamaya veya gözaltı uzatmasına itiraz | CMK 91/5 | Evrak üzerinden, 24 saat dolmadan karar | Numara izleyen sulh ceza |
| Şüphelinin tutuklanması, tutukluluğun 30 günde bir incelenmesi | CMK 101/1, 108/1 | Savcının talebiyle; inceleme en geç 30 günde bir | Asliye ceza hâkimi |
| Adli kontrol | CMK 110/1 | Soruşturmanın her aşamasında; kaldırma talebine 5 gün içinde karar | Asliye ceza hâkimi |
| Konut, işyeri, araç araması | CMK 119/1 | Gecikmede sakınca varsa savcı emri; konutta kolluk amiri yetkisizdir | Numara izleyen sulh ceza |
| Eşyaya el koymanın onayı | CMK 127/3 | Hâkim kararsız el koyma 24 saatte sunulur, 48 saatte onaylanmazsa kalkar | Numara izleyen sulh ceza |
| Taşınmaz, hesap ve şirket payına el koyma; kayyım | CMK 128/9, 133 | Yalnız hâkim karar verir | Numara izleyen sulh ceza |
| Bilgisayar ve telefon araması, kopyalama | CMK 134/1 | Savcı kararı 24 saatte hâkim onayına | Numara izleyen sulh ceza |
| Telefon dinleme, iletişimin tespiti | CMK 135/1 | Savcı kararı derhal onaya; hâkim 24 saatte karar verir | Numara izleyen sulh ceza |
| Yakalama emri | CMK 98/1 | Çağrıya gelmeyen veya çağrılamayan şüpheli için | Numara izleyen sulh ceza |
| Müdafinin dosya inceleme yetkisinin kısıtlanması | CMK 153/2 | Yalnız sayılan suçlarda | Numara izleyen sulh ceza |
| Takipsizlik kararına itiraz | CMK 173/1 | Tebliğden 2 hafta; ağır ceza merkezindeki sulh ceza | Kesin |
| İdari para cezasına itiraz | Kabahatler K. 27/1 | Tebliğden 15 gün | 2 hafta içinde itiraz (K. 29/1) |
| Yabancının idari gözetimine itiraz | YUKK 57/6 | 5 gün içinde karar | Kesin |
Sulh Ceza Hâkimliği Dava Görür mü? Mahkemeden Farkı
Hayır, sulh ceza hâkimliği dava görmez; yargılama yapıp mahkûmiyet veya beraat kararı vermez. Ceza davalarına asliye ceza veya ağır ceza mahkemesi bakar.
2014’e kadar Türkiye’de küçük suçlara bakan “sulh ceza mahkemeleri” vardı. 6545 sayılı Kanun’la bu mahkemeler kaldırıldı, davaları asliye ceza mahkemelerine geçti ve yerine yalnız soruşturma kararları veren sulh ceza hâkimlikleri kuruldu. Bu yüzden bugün “sulh ceza mahkemesinde davam var” demek doğru değildir; sulh ceza hâkimliğinde bir talep, itiraz ya da başvuru vardır.
Sulh hukuk mahkemesi ise tamamen başka bir mahkemedir. Kira, ortaklığın giderilmesi, vesayet gibi hukuk işlerine bakar; ceza soruşturmasıyla ilgisi yoktur. Adliyede kapı tabelasında iki ismin yan yana durması sık karışıklık yaratıyor.
Sulh ceza hâkimi savcının memuru değildir; talebi kanuna uygunluk yönünden kendisi inceler ve reddedebilir. Hâkim, suçüstü veya gecikmede sakınca bulunan hâllerde savcıya ulaşılamıyorsa bütün soruşturma işlemlerini kendisi de yapabilir (CMK 163/1); bu yetki uygulamada çok nadir kullanılır.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Gözaltı, Tutuklama ve Adli Kontrol Kararları
Soruşturmada şüphelinin tutuklanmasına savcının talebiyle sulh ceza hâkimi karar verir (CMK 101/1); savcı kimseyi tutuklayamaz, yalnız tutuklama talep eder. Sulh ceza hâkimliğinin en çok bilinen işi budur.
CMK 101/1: (1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re’sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutlaka gerekçe gösterilir ve adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir.
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Gözaltı süreci de sulh ceza hâkimliğine bağlanır. Yakalanan kişi, avukatı, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı, savcının gözaltı emrine karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir; hâkim evrak üzerinden ve 24 saat dolmadan karar verir (CMK 91/5). Bu başvurunun nasıl yapılacağını gözaltına itiraz yazısında adım adım anlattım. Gözaltı süresi bitince şüpheli ya serbest bırakılır ya da tutuklama veya adli kontrol talebiyle sulh ceza hâkiminin önüne çıkarılır.
Hâkim tutuklama yerine adli kontrol de verebilir: imza, yurt dışı yasağı, ev hapsi gibi. Adli kontrolü yalnız hâkim verir, savcı veremez (CMK 110/1). Tutuklu şüphelinin durumu en geç 30 günde bir sulh ceza hâkimi tarafından yeniden incelenir (CMK 108/1) ve şüpheli her zaman salıverilmesini isteyebilir (CMK 104/1). Hâkimin neye baktığını tutuklama kararında hâkimin ölçüleri yazısında ayrıca ele aldım.
Arama, El Koyma ve Telefon Dinleme Kararları
Konutta, işyerinde ve kamuya açık olmayan kapalı alanlarda arama ancak sulh ceza hâkiminin kararıyla ya da gecikmede sakınca varsa savcının yazılı emriyle yapılabilir (CMK 119/1). Kolluk amirinin yazılı emri bu yerler için yeterli değildir; Yargıtay, karar veya yazılı emir olmadan yapılan işyeri aramasında ele geçen delili hükme esas almıyor.
Hâkim kararı olmadan yapılan el koyma, 24 saat içinde hâkimin onayına sunulur; hâkim 48 saat içinde onaylamazsa el koyma kendiliğinden kalkar (CMK 127/3). Taşınmaz, banka hesabı, ortaklık payı gibi malvarlığı değerlerine el koymaya kural olarak yalnız hâkim karar verebilir (CMK 128/9). İstisna: nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve kart kötüye kullanma şüphesinde askıya alınan hesaptaki paraya, gecikmede sakınca varsa savcının yazılı emriyle de el konulabilir; bu el koyma 24 saat içinde hâkim onayına sunulur (CMK 128/A-4). Bilgisayar, telefon ve dijital kayıtlarda arama ve kopyalama da hâkim kararına bağlıdır; savcının acil kararı 24 saat içinde hâkim onayına gider (CMK 134/1). Ev aramasının usulünü ev araması nasıl yapılır, araca ve eşyaya el koymayı aracıma el konuldu yazısında anlattım.
Telefon dinleme ve iletişim kayıtlarının tespiti en ağır tedbirlerdendir. Suç işlendiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka yolla delil elde edilememesi şartıyla hâkim karar verir; savcı acil hâlde karar verse bile hâkim 24 saat içinde onaylamazsa tedbir kalkar (CMK 135/1). Dinlemenin fark edilip edilemeyeceğini telefon dinlemesi nasıl anlaşılır yazısında tartıştım.
Dikkat: Arama, el koyma veya dinleme kararı olmadan ya da süresinde onaylanmadan elde edilen delil, hukuka aykırı delil tartışmasını doğurur. Kararın tarihini, saatini ve kapsamını dosyadan mutlaka kontrol edin. Aramada kararın konusu dışında bir eşya bulunursa ona el koyma da ayrıca hâkim onayına gider; Yargıtay, onaya sunulmayan el koymayla elde edilen delille mahkûmiyet kurulamayacağını kabul ediyor.
Yakalama Emri, Dosya Kısıtlaması ve Diğer Soruşturma İşleri
Soruşturmada çağrıya gelmeyen veya çağrılamayan şüpheli hakkında savcının talebiyle yakalama emrini sulh ceza hâkimi düzenler (CMK 98/1). Yakalama emri tutuklama değildir; kişinin hâkim veya savcı önüne getirilmesini sağlar.
Avukatın dosyayı incelemesi de kural olarak serbesttir; ama kasten öldürme, uyuşturucu ticareti, örgüt suçları gibi kanunda sayılan suçlarda, soruşturmanın amacı tehlikeye düşecekse savcının talebiyle sulh ceza hâkimi kısıtlama kararı verebilir (CMK 153/2). Bu kısıtlama ifade tutanaklarını, bilirkişi raporlarını ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlerin tutanaklarını kapsamaz (CMK 153/3).
Bunlardan başka sulh ceza hâkimliği; şüpheliden kan, saç, tükürük gibi örnek alınması (CMK 75), mağdurun beden muayenesi (CMK 76), internette özel hayatı ihlal eden içeriğe erişimin engellenmesi talebinin 48 saat içinde karara bağlanması (5651 sayılı Kanun m.9/A) gibi işlere de bakar. Kişilik hakkını ihlal eden içerik için ise 5651 m.9 Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden yol, asliye hukuk mahkemesinde dava ve ihtiyati tedbirdir.
Sulh Ceza Hâkimliği Kararına İtiraz Nereye Yapılır?
Sulh ceza hâkimliği kararına, öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren hâkimliğe dilekçe vererek itiraz edilir (CMK 268/1). Hâkimlik itirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir; görmezse en çok üç gün içinde dosyayı itiraz merciine gönderir (CMK 268/2).
- Tutuklama ve adli kontrol kararları: Yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 268/3-b). Bu itirazlara numara izleyen sulh ceza hâkimliği bakmaz.
- Diğer kararlar (arama, el koyma, dinleme, yakalama, gözaltı başvurusunun reddi): Numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği; son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimlik inceler. Tek sulh ceza hâkimliği olan yerlerde kanun ağır ceza merkezindeki ya da en yakın ağır ceza merkezindeki sulh ceza hâkimliğini gösterir (CMK 268/3-a).
- Kesinlik: İtiraz merciinin kararı kesindir; yalnız merciin ilk defa verdiği tutuklama kararına itiraz edilebilir (CMK 271/4).
Kesin karardan sonra da yol bitmez. Tutuklu şüpheli her zaman yeni delille tahliye talep edebilir; kişisel özgürlük veya mülkiyet hakkı ihlali iddiasında, olağan yollar tükendikten sonra 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir. Tutuklamaya itirazın ayrıntısını tutuklama kararına itiraz yazısında bulabilirsiniz.
Dikkat: İtiraz süresi kararın “öğrenildiği” günden başlar. Duruşmasız verilen kararlarda süre çoğunlukla tebliğden işler; ama karar size veya avukatınıza daha önce yüz yüze bildirildiyse süre o günden başlar. Tarihi not alın.
Hangi Sulh Ceza Hâkimliğine Başvurulur? Yetki ve Nöbet
Savcının talebi, işlemin yapılacağı yerin sulh ceza hâkimine yapılır (CMK 162/1). Sulh ceza hâkimliğinin yargı çevresi, bulunduğu il veya ilçe ile ona adli yönden bağlı ilçelerin sınırlarıdır; büyükşehirlerde bu çevreyi Hâkimler ve Savcılar Kurulu belirler (5235 m.10).
Büyük adliyelerde birden fazla, numaralı sulh ceza hâkimliği bulunur ve işler dağıtımla gider. Gece ve tatil günlerinde gözaltı, tutuklama ve arama işlerine nöbetçi sulh ceza hâkimliği bakar. Gözaltındaki yakınınız için 91/5 başvurusu yapacaksanız, dilekçeyi soruşturmayı yürüten savcılığın bulunduğu adliyedeki sulh ceza hâkimliğine verin; adliye danışma veya ön büro sizi nöbetçi hâkimliğe yönlendirir. Gözaltı sonrası süreci gözaltından sonra ne olur yazısında anlattım.
Sulh ceza hâkimliğinde ifade verilir mi?
Savcılık ifadesi savcıya, sorgu ise hâkime verilir. Tutuklama talebiyle sulh ceza hâkiminin önüne çıkarılan şüpheli, avukatıyla birlikte hâkim tarafından sorgulanır ve savunmasını burada yapar. Bu sorgu, tutuklama kararını en çok etkileyen andır; ilk ifadede söylenenlerle çelişmemeye dikkat edin.
Yaşanmış Olaydan
Bir müvekkilimin işyerinde, kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılmış ve kasadaki belgelerle iki bilgisayara el konulmuştu. Aramanın ertesi günü dosyayı incelediğimde, işyeri gibi kamuya açık olmayan kapalı bir alan için ne hâkim kararı ne de savcının yazılı emri olduğunu gördüm; el koyma ise 24 saat geçtikten sonra sulh ceza hâkiminin onayına sunulmuştu.
El koymayı onaylayan sulh ceza hâkimliği kararına iki haftalık süre içinde itiraz ettik. Dilekçede CMK 119/1’e göre işyeri aramasında kolluk amirinin emrinin yetmediğini, onay talebinin süresinde yapılmadığını tarih ve saatleriyle gösterdik. İtirazı numara olarak izleyen sulh ceza hâkimliği inceledi ve bilgisayarlar üzerindeki el koymayı kaldırdı.
Soruşturma bitmedi; savcılık bu kez usulüne uygun bir arama kararıyla bazı kayıtları yeniden istedi. Ama ilk aramada elde edilen belgeler hukuka aykırı delil olarak tartışmalı hâle geldi ve dosyanın yönü değişti. Sulh ceza hâkimliği kararları “geçici tedbir” diye küçümsenmemeli; usul hatası en kolay bu aşamada yakalanıyor.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 13.04.2026 tarihli, 2025/9365 E., 2026/4752 K.
İhbar üzerine sanığın işyerinde, ne hâkim kararı ne de yazılı arama emri bulunmadan arama yapılmış ve uyuşturucu ele geçirilmişti; ağır ceza mahkemesi sanığı mahkûm etti. Daire, işyeri araması için CMK 119/1 uyarınca adli arama kararı ya da yazılı arama emri gerektiğini, bunlar olmadan yapılan aramanın hukuka aykırı olduğunu ve ele geçen maddenin hükme esas alınamayacağını belirterek beraat yerine mahkûmiyet kararını bozdu.
… özel bir düzenleme olan 5271 sayılı CMK’nın 119/1. maddesi uyarınca, sanığın işyerinde arama yapılabilmesi için adli arama kararı ya da yazılı adli arama emrinin bulunması gerektiğinden, adli arama kararı ya da yazılı arama emri bulunmaksızın yapılan aramanın hukuka aykırı olduğu, hukuka aykırı arama sonucu ele geçirilen uyuşturucu maddelerin “suçun maddi konusu” ve “suçun delili” olarak hükme esas alınamayacağı …
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 23.10.2025 tarihli, 2025/1053 E., 2025/7468 K.
Kenevir ekimi şüphesiyle sulh ceza hâkimliğinden alınan kararla yapılan ev aramasında tarihi eser niteliğinde sikkeler bulunmuş, sanık bu eserler nedeniyle mahkûm edilmişti. Daire, arama kararının kapsamı dışında kalan bu eşyalara el koymanın hâkim onayına sunulmadığını, ayrıca savcı hazır olmadan yapılan aramada iki komşu veya ihtiyar heyeti üyesinin bulundurulmadığını tespit etti; hukuka aykırı el koyma ve aramayla elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağı gerekçesiyle, beraat yerine kurulan mahkûmiyeti bozdu.
… aramada suça konu kültür varlığı bulunduğunda, bunların koruma altına alınarak derhal Cumhuriyet savcısına bilgi verilmesi ve elkoyma işleminin gerçekleştirilebilmesi için Cumhuriyet savcısından yazılı emir istenmesi, ardından hakim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işleminin yirmi dört saat içinde görevli hakimin onayına sunulması gerektiği, ancak, somut olayda kültür varlıklarına yönelik elkoymanın hakim onayına sunulmadığı …
… hukuka uygun olmayan elkoyma işlemi sonucunda ele geçen delillerin hükme esas alınamayacağı …
Sık Sorulan Sorular
Sulh ceza hâkimliği beraat kararı verebilir mi?
Hayır. Sulh ceza hâkimliği yargılama yapmaz; mahkûmiyet veya beraat kararını asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesi verir.
Sulh ceza hâkimliği kararları kesin mi?
İlk karar kesin değildir, iki hafta içinde itiraz edilir. İtiraz merciinin verdiği karar ise kesindir (CMK 271/4).
Ankara’da sulh ceza hâkimlikleri nerede?
Ankara’da sulh ceza hâkimlikleri adliyelerin içinde, numaralı hâkimlikler olarak çalışır; hangi adliyeye gideceğinizi soruşturmayı yürüten Cumhuriyet başsavcılığı belirler. Dosyanızın hangi hâkimlikte olduğunu UYAP Vatandaş Portal’dan ya da adliyenin ön bürosundan öğrenebilirsiniz; gece ve tatil günlerinde nöbetçi sulh ceza hâkimliği çalışır. Sıhhiye’deki ve Elvankent’teki hâkimliklerin hangi ilçelere baktığını Ankara sulh ceza hâkimlikleri yazısında ayrıca gösterdim.
Sulh ceza hâkimliği ile sulh hukuk mahkemesi aynı mı?
Hayır. Sulh ceza hâkimliği ceza soruşturması kararları verir; sulh hukuk mahkemesi kira, ortaklığın giderilmesi, vesayet gibi hukuk davalarına bakar.
Kovuşturma aşamasında sulh ceza hâkimliğine başvurulur mu?
Kural olarak hayır. İddianame kabul edildikten sonra tutuklama, adli kontrol ve el koyma gibi kararları davaya bakan mahkeme verir.
