İdari eylem

İdari eylem, idarenin bir hukuki irade açıklamasına dayanmadan maddi dünyada yaptığı iş, hareket ve çalışmalar ile hareketsiz kalmasıdır: belediye aracının çarpması, yol kazısı, yağmur suyu kanalının taşması, kolluk görevlisinin fiilî müdahalesi gibi. İdarenin her türlü eylemine karşı yargı yolu açıktır ve idare kendi eyleminden doğan zararı ödemekle yükümlüdür (Anayasa m. 125). Eylemden zarar gören iptal davası değil, tam yargı davası açar (İYUK m. 2/1-b); ama davadan önce idareye başvurmak zorundadır (İYUK m. 13/1).

Bilmeniz gerekenler

• Başvuru süresi kısadır: eylemi yazılı bildirimle ya da başka yoldan öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde ilgili idareye yazılı başvurursunuz (İYUK m. 13/1). Danıştay, kavşak yapımından doğan değer kaybında bir yıllık sürenin kavşağın hizmete açıldığı tarihten işlediğini kabul etti.
• Başvuru reddedilirse ret yazısının tebliğini izleyen günden, 30 gün içinde cevap verilmezse bu sürenin bittiği tarihten itibaren dava süresi işler; idare mahkemesinde bu süre 60 gündür (İYUK m. 13/1, 7/1). 14.7.2021 öncesi başvurularda idarenin cevap süresi 60 gündü.
• Yetkili mahkeme, zarar bir hizmetten ya da idarenin eyleminden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yerin idare mahkemesidir (İYUK m. 36/1-b).
• Dava dilekçesinde istenen miktar gösterilir (İYUK m. 3/2-d). Miktar, karar verilene kadar bir kez, harcı ödenerek artırılabilir (İYUK m. 16/4); bu yüzden uygulamada dava çoğu zaman düşük bir tutarla açılıp bilirkişi raporundan sonra artırılır.
• Eylemi yapan görevli değil, idare davalıdır. Memurun yetkisini kullanırken işlediği kusurdan doğan tazminat davası ancak idare aleyhine açılır; idare sonra görevliye rücu eder (Anayasa m. 129; 657 sayılı DMK m. 13/1).
• İdarenin sorumluluğu iki temele dayanır: hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk. Her ikisinde de eylemle zarar arasında illiyet bağı aranır.

Sık karıştırılan

İdari eylem ile idari işlem farklıdır. İşlem, idarenin tek yanlı iradesiyle hukuki durumu değiştiren karardır: atama, disiplin cezası, ruhsat reddi. İşleme karşı iptal davası açılır; işlemden doğan zarar için ise idareye başvurmadan doğrudan tam yargı davası, iptal ve tam yargı davası birlikte ya da önce iptal davası açılabilir (İYUK m. 12/1). Ayrım süreyi değiştirdiği için önemlidir. Bir kararın uygulanmasıyla ortaya çıkan yapı da, o karar kendisine tebliğ edilmemiş komşu için eylem sayılabilir. Ceza soruşturmasındaki hukuka aykırı gözaltı ve tutuklama ise bu yola girmez; onun için CMK’daki haksız tutuklama tazminatı yolu vardır (CMK m. 141). Kolluk şiddetinde görevli hakkında suç duyurusu ayrı yürür; bkz. zor kullanma yetkisini aşma.

Danıştay Kararı

Danıştay 8. Daire, 06.10.2025 tarihli, 2022/5379 E., 2025/7277 K.

Antalya’da büyükşehir belediyesinin yaptığı katlı kavşak 2016 yılında hizmete açıldı; yanındaki taşınmazların sahipleri değer düşüklüğü ve kira kaybı için 2020’de belediyeye başvurdu, ret üzerine dava açtı. İlk derece mahkemesi tazminatın bir kısmına hükmetti, bölge idare mahkemesi de kararı esas yönünden korudu. Danıştay, kavşak yapımının temelinde bir idari karar bulunsa da işleme muhatap olmamış komşular bakımından tamamlanan yapının idari eylem niteliği kazandığını, başvurunun kavşağın hizmete açılmasından itibaren bir yıl içinde yapılması gerektiğini söyledi ve davanın süresinde açılmadığı gerekçesiyle kararı bozdu. Karar, eylemden doğan zararda bir yıllık başvuru süresi kaçırılırsa davanın esasına hiç girilmeyebileceğini gösteriyor.

… Temelinde bir idari karar veya işlem olmayan, fizik alanında görülen iş, hareket, ameliye ve çalışmalar ile Devletin bayındırlık işlerinde olduğu gibi temelindeki idari işlem ve kararın icrasının tamamlanması sonucu başlangıçta herhangi bir ilgi kurulmaması nedeniyle söz konusu idari işlemlerin tebliğ edilmediği üçüncü kişiler bakımından bu işlem ve karardan bağımsız bir hüviyet kazanmış fizik alemde sonuç doğurmaya devam eden faaliyetler ve idarenin hareketsiz kalması ise, idari eylem olarak adlandırılmaktadır. …

… katlı kavşağın hizmete açıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde (en geç 30/06/2017 tarihinde) idareye başvuru yapılması gerekirken, süresinde başvurulmamasını haklı kılacak sebepler sunulmadan 16/03/2020 tarihinde yapılan başvurunun davalı idare tarafından 18/03/2020 tarihinde reddi üzerine, 11/06/2020 tarihinde açılan davanın süresinde olmadığı sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön