Şekil unsuru

Şekil unsuru, idari işlemin kanunun ve yönetmeliğin öngördüğü usul ve biçime uygun olarak kurulmasıdır; işlem bu yönden aykırıysa iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir (İYUK m. 2/1-a). Savunma alınması, kurulun usulüne göre toplanması, zorunlu görüşün alınması, işlemin yazılı yapılıp ilgiliye bildirilmesi bu unsurun başlıca örnekleridir. Usul kuralları kişiyi idarenin keyfiliğine karşı korumak için konur. Bu yüzden içerik doğru görünse bile zorunlu adımı atlanmış bir işlem hukuka aykırı olabilir.

Bilmeniz gerekenler

• Her usul eksikliği işlemi iptal ettirmez. Uygulamada işlemin sonucunu etkileyebilecek esaslı şekil eksikliği iptal sebebidir; sonucu değiştirmeyecek tali bir eksiklik ise tek başına yetmez. Dilekçede eksikliğin sonuca nasıl etki ettiğini somut olarak gösterin.
• Disiplin hukukunda savunma hakkı esaslı şekildir. Memurlar ve diğer kamu görevlilerine savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez (Anayasa m. 129). Savunma için verilen süre 7 günden az olamaz (657 sayılı DMK m. 130); ayrıntı için bkz. disiplin savunması.
• Kurul ve komisyon kararlarında oluşum, toplantı ve karar usulü şekil unsurunun parçasıdır. Danıştay 8. Daire, dinleyicilere açık yapılması gereken doktora tez savunmasının bu güvenceyi sağlamadan çevrim içi yapılmasını usule aykırı saydı.
• Devlet, işlemlerinde ilgilinin hangi kanun yollarına ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır (Anayasa m. 40). Tebligatta bu bilgi eksik olsa bile süreyi kendiniz hesaplayın: genel dava süresi yazılı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gündür (İYUK m. 7).
• Şekil yönünden iptal, idarenin aynı konuda yeniden işlem yapmasını engellemez. İdare usulü bu kez doğru işleterek yeni bir işlem kurabilir; yeni işleme karşı da ayrıca dava açılabilir.

Sık karıştırılan

İşlemin şekil unsuru ile dava dilekçesinin şekli farklıdır. Dilekçe İYUK m. 3’e uygun değilse mahkeme 30 gün içinde yenilenmek üzere dilekçenin reddine karar verir (İYUK m. 15/1-d); bu, işlemin hukuka uygunluğuyla ilgili değildir. Şekil unsuru, işlemi kimin yaptığını soran yetki unsurundan da ayrıdır: yetkili makam, usulü çiğneyerek de işlem kurabilir. İşlemin neden yapıldığı ve gerekçesinin yeterli olup olmadığı ise sebep unsuru başlığında incelenir.

Danıştay Kararı

Danıştay 8. Daire, 22.10.2025 tarihli, 2024/5388 E., 2025/7902 K.

Bir doktora öğrencisinin tezi, çevrim içi yapılan savunma sınavında reddedildi ve enstitü yönetim kurulu kararıyla programdan ilişiği kesildi. İdare mahkemesi işlemi iptal etti, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti. Danıştay 8. Daire, Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde savunmanın yüz yüze yapılmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmadığını, ancak savunmanın dinleyicilerin katılımına açık olması gerektiğini belirtti. Sınav bu açıklığı sağlamadığı için usule aykırı bulundu ve bölge idare mahkemesi kararı Danıştay’ın kendi gerekçesiyle onandı. Sınav, mülakat ya da kurul kararında mevzuatın öngördüğü güvencelerden birinin işletilmediğini görüyorsanız, bunu dava dilekçenizde ayrı bir başlık olarak ileri sürün.

… Doktora tez savunma toplantılarının online olarak yapılması, dinleyicilerin katılımına açık olarak yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmamaktadır. …

… Bu durumda, tez savunma toplantısının online olarak yapılmasında mevzuata aykırılık bulunmasa da, online olarak gerçekleştirilen tez savunma toplantısının dinleyicilerin katılımını sağlayacak şekilde yapılmadığı anlaşıldığından, tez savunma toplantısının bu yönden usulüne uygun yapılmadığı sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön