İmar Para Cezasına İtiraz: 60 Gün, Hesap Hataları ve Dava

İmar Para Cezasına İtiraz Nereye ve Kaç Günde Yapılır?

İmar para cezasına itiraz, encümen kararının bildirimini izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılan iptal davasıyla yapılır. 3194 sayılı Kanun ayrı bir süre koymadığı için İYUK 7‘deki genel süre uygulanır. Yetkili mahkeme, cezaya konu taşınmazın bulunduğu yerin idare mahkemesidir (İYUK 34/1). Başka bir şehirde oturuyorsanız dilekçeyi kendi şehrinizdeki idare mahkemesine, yetkili mahkemeye gönderilmek üzere verebilirsiniz (İYUK 4).

En sık yapılan hata, trafik cezasındaki yolu izleyip sulh ceza hâkimliğine 15 gün içinde başvurmaktır. İmar para cezası encümen kararıyla verilen bir idari işlemdir ve yerleşik uygulamada idari yargıda görülür. Aynı kararda yıkım ya da “imara uygun hâle getirme” hükmü de varsa, Kabahatler Kanunu para cezasına ilişkin itirazların iptal davasıyla birlikte idari yargıda görüleceğini açıkça söyler (5326 m.27/8). Sulh cezaya giden dosyada süre kaybı riski doğar.

Dava açmadan önce belediyeye kararın kaldırılması için başvurmak zorunlu değildir. İsterseniz İYUK 11’e göre başvurabilirsiniz; bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur, 30 gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Örneğin kararı aldıktan 20 gün sonra başvurduysanız, retten sonra kalan 40 günü kullanırsınız. Başvurunun yazılışı idareye başvuru dilekçesi sayfasındadır. Belediyenin kendi kararından dönmesi nadirdir; ödeme emri yakınsa doğrudan dava açın.

Encümen Kararında İmar Para Cezası Nasıl Hesaplanır?

İmar para cezası dört kalemden oluşur: metrekare üzerinden temel ceza, metrekareyle ölçülemeyen işler için ayrı bir oran, temel cezaya eklenen artırımlar ve arsanın emlak vergisi değeri üzerinden eklenen ilave ceza. Hepsi 3194 sayılı Kanun m.42’nin ikinci fıkrasındadır ve her birinin hatası ayrı ayrı itiraz konusu olur.

• Temel ceza (a bendi): Bakanlığın belirlediği yapı sınıfı ve grubuna göre, mevzuata aykırılığın her metrekaresi için bir birim tutar çarpılır. Kanundaki birim tutarlar her takvim yılı başında yeniden değerleme oranıyla artırılır; bu yüzden güncel birim tutarı yazmıyorum, kararınızdaki cetvelde yer alır.
• Alanla ölçülemeyen işler (b bendi): cephe değişikliği, yapı elemanının değiştirilmesi veya malzemeye aykırılık gibi işlerde ceza, Bakanlık birim fiyat listesine göre bulunan bedelin %20’sidir.
• Artırımlar (c bendi): hisseli parselde muvafakatsiz yapı %30, başkasının parseli %40, kamu tesisi alanı %60, can ve mal emniyetini tehdit %100, ruhsatsızlık %180, kullanılan yapı %20 gibi on üç oran temel cezaya ayrı ayrı eklenir.
• İlave ceza (ç bendi): aykırılık alanı ile arsanın emlak vergisine esas asgari metrekare birim değeri çarpılır ve yapı sahibi ile müteahhide verilen cezaya eklenir.

Cezanın tabanı, Kanunun deyişiyle “aykırılıktan etkilenen alan”dır. Cetvel bu alanı yanlış ölçtüyse, onun üzerine kurulan bütün artırımlar da yanlış olur. Aynı fiil yapının inşası sırasında tekrarlanırsa cezalar bir kat artırılarak uygulanır.

Hesap cetvelinde en sık gördüğüm hatalar

Dosyalarda en sık gördüğüm hata alan hatasıdır: ruhsatlı ve projesine uygun bölüm, kapalı alan sayılmayan duvar, kapı veya pencere imalatı aykırılık alanına eklenir. İkinci sırada yapı sınıfı gelir; basit bir depo veya müştemilat üst bir sınıftan hesaplanınca metrekare tutarı katlanır. Üçüncü hata birbiriyle çelişen artırımlardır: aynı yapı hem “tamamlanmış ve kullanılmıyor” hem “kullanılıyor” sayılır ya da ruhsatlı yapıya %180’lik ruhsatsızlık artırımı uygulanır.

Yapı sınıfı ve alan tartışması teknik bir meseledir ve kâğıt üzerinde çözülmez. Danıştay 6. Daire, yapının sınıfına ilişkin itirazın keşif ve bilirkişi incelemesiyle belirlenmesi gerektiğini belirterek bu inceleme yapılmadan verilen kararı bozdu. Dava dilekçesinde keşif ve bilirkişi incelemesini açıkça isteyin, kendi mimarınızın ölçümünü ve onaylı projeyi ekleyin. Hesap kalemlerine göre hazırlanmış seçmeli itiraz paragrafları imar para cezası iptal davası dilekçesi sayfasındadır.

Bir Ay İçinde Aykırılığı Giderirseniz Ceza Ne Olur?

Ceza tebliğinden itibaren bir ay içinde aykırılığı giderip yapıyı mevzuata uygun hâle getirirseniz, emlak vergisi değeri üzerinden eklenen ilave ceza tahsil edilmez (3194 m.42/2-ç). Temel ceza ile artırımlar ise kalır; bir aylık süre bütün cezayı silmez. Pek çok dosyada ilave kalem temel cezaya yakın, bazen ondan yüksek çıktığı için bu bir ay ciddi bir para farkı demektir.

Aykırılığı gidermek, aykırı bölümü sökmek ya da tadilat ruhsatı almaktır. Yaptığınız işi belediyeye dilekçeyle bildirin, söküm veya ruhsat belgelerini ve tarihli fotoğrafları ekleyin, alındı belgesini saklayın. Yapı mühürlüyse belediyenin yazılı iznini almadan çalışmayın; Kanun yalnız yapıyı mevzuata uygun hâle getirmek için idarenin yazılı izniyle yapılan işleri mühür bozma suçunun dışında tutar (3194 m.42).

Encümen kararı bu imkânı size bildirmek zorundadır. Danıştay 6. Daire, ilave cezanın uygulanabilmesi için kararda bir ay içinde aykırılık giderilirse bu kalemin tahsil edilmeyeceğinin ilgiliye bildirilmesi gerektiğine hükmetti. Kararınızda bu uyarı yoksa, ilave kalemin hukuka aykırılığı davada ilk ileri sürülecek noktalardan biridir. Uyarı olsa da olmasa da bir ayı beklemeden aykırılığı gidermeniz, davadan bağımsız olarak size para kazandırır.

İmar Para Cezası Kime Kesilir: Malik, Müteahhit, Kiracı?

İmar para cezası yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen fenni mesule, her biri için ayrı ayrı verilir (3194 m.42/2). Tapuda malik görünmek tek başına cezayı haklı kılmaz; ceza, aykırı yapıyı fiilen yapan ya da yaptırana kesilmelidir.

Danıştay 6. Daire, cezanın şahsiliği ilkesi gereği “yapı sahibi” kavramından fiilen yapıyı yapan kişinin anlaşılması gerektiğini ve kimin neyi yaptığının şüpheye yer bırakmadan tespit edilmesini aradı. Bu ilke sık karşılaştığım üç durumda işe yarar:

• Taşınmazı sonradan aldınız: imalat satıştan önceyse eski hava fotoğrafı, satış ilanı veya belediye kaydıyla bunu gösterin.
• İmalatı kiracı yaptı: kira sözleşmesi ve kiracının yaptığı işe ilişkin belgeler, cezanın size değil ona ait olduğunu gösterir.
• Hisseli parsel veya site: ceza bütün paydaşlara aynı tutarda kesildiyse, kimin hangi bölümü yaptığı tutanakta ayrılmadan verilen ceza tartışmaya açıktır.

Müteahhit ve fenni mesul için ayrıca meslek odasına bildirim ve yetki belgesinin iptali gibi sonuçlar doğabilir. Bu kişilerin cezaları ayrı kararlardır; birinin davası ötekinin cezasını kendiliğinden kaldırmaz.

Dava Açınca Ceza Durur mu? Ödeme, İndirim ve Ödeme Emri

Hayır; dava açmak imar para cezasının tahsilini kendiliğinden durdurmaz (İYUK 27/1). Tahsilin dava sonuna kadar durması için dilekçede yürütmenin durdurulması istenir. Mahkeme bunu, telafisi güç veya imkânsız zarar ve açık hukuka aykırılık birlikte varsa verir. Bu istemin gerekçelendirilmesi yürütmenin durdurulması talepli iptal davası dilekçesi sayfasındadır.

İkinci seçenek, cezayı indirimli ödeyip davaya devam etmektir. İmar Kanunu ödeme süresi öngörmediği için Kabahatler Kanunu uygulanır:

Kabahatler K. 17/6: (6) Kabahat dolayısıyla idarî para cezası veren kamu görevlisi, ilgilinin rıza göstermesi halinde bunun tahsilatını derhal kendisi gerçekleştirir. (Değişik cümleler: 1/7/2022-7417/46 md.) Kanunlarında ödeme süresi düzenlenmemiş olan idari para cezaları, tebliğinden itibaren bir ay içinde ödenir. İdari para cezasının ödeme süresi içinde ödenmesi halinde, cezadan %25 oranında indirim yapılır. (Ek cümle: 1/7/2022-7417/46 md.) Ödeme yapılması, kişinin bu karara karşı kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bir ay içinde ödeyen kişi %25 indirimden yararlanır ve dava hakkını kaybetmez; dava kazanılırsa ödenen tutarın iadesi de istenir. Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için ilk taksit peşin olmak üzere bir yıl içinde dört eşit taksit kararı verilebilir; taksit aksarsa kalanın tamamı istenir (5326 m.17/3). İndirim ve taksit seçenekleri Kabahatler Kanunu 17. madde sayfasında ayrıntılıdır.

Ceza ödenmezse belediye 6183 sayılı Kanuna göre ödeme emri gönderir. Ödeme emrine karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (6183 m.58). Burada cezanın esası değil, borcun olup olmadığı, ödenip ödenmediği veya zamanaşımı tartışılır. Bu nedenle cezanın kendisine karşı 60 günlük davayı ayrıca açmanız gerekir; ödeme emri davası onun yerini tutmaz.

İmar Para Cezası, Yıkım Kararı ve Ceza Davası Birbirini Etkiler mi?

Hayır, üçü ayrı yollardır: imar para cezası idare mahkemesinde, yıkım kararı aynı ya da ayrı bir iptal davasında, TCK 184’teki imar kirliliği suçu ise ceza mahkemesinde görülür. Birinin sonucu ötekini kendiliğinden bitirmez. Aynı encümen kararında hem ceza hem yıkım varsa ikisini tek dilekçeyle dava edin.

Ceza davası tarafında kurtuluş yolu yapıyı plana ve ruhsata uygun hâle getirmektir:

TCK 184/5: (5) Kişinin, ruhsatsız ya da ruhsata aykırı olarak yaptığı veya yaptırdığı binayı imar planına ve ruhsatına uygun hale getirmesi halinde, bir ve ikinci fıkra hükümleri gereğince kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar.

Bu hüküm imar para cezasının asıl kısmını kaldırmaz; para cezası ayrı bir idari yaptırımdır. Kanun iki yaptırımın çakışmasını başka bir yoldan dengeler: aynı fiil nedeniyle TCK 184’e göre mahkûm olan kişiye, tahsil edilmiş imar para cezası faizsiz olarak iade edilir (3194 m.42). Savcılık süreci için imar kirliliğine neden olma suçu yazısına bakabilirsiniz.

Yıkım hükmü ayrıca bir ay içinde aykırılığı giderme ve dava açma meselesidir; ilk günlerde ne yapılacağını kaçak yapıya yıkım kararı verildi yazısında anlattım. Yapınız için imar barışı kapsamında yapı kayıt belgesi alınmışsa, Kanun belge verilen yapılarla ilgili tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptalini öngörür (3194 Geçici 16); belgeyi belediyeye sunmak çoğu zaman davadan önce sonuç verir.

İmar Para Cezası Davası Nasıl İlerler, Ne Kadar Sürer?

İmar para cezası davası yazılı yürür: dilekçe belediyeye tebliğ edilir, belediye savunma ve işlem dosyasını gönderir, mahkeme çoğu dosyada keşif yapıp bilirkişiye ölçüm ve hesap yaptırır. Süre mahkemenin iş yüküne göre değişir; keşif yapılan dosyalar doğal olarak daha uzun sürer. Genel işleyiş ve dilekçenin içeriği iptal davası nedir, nasıl açılır yazısındadır.

Mahkeme cezanın tamamını iptal edebileceği gibi, yalnız hatalı kalemi de iptal edebilir. Uygulamada alan veya artırım hatası bulunan dosyalarda doğru hesabı aşan kısmın iptal edildiğini, kalan kısım için davanın reddedildiğini sık görüyorum. İptal edilen kısım için ödediğiniz para iade edilir; idare mahkeme kararının gereğini tebliğden itibaren en geç 30 gün içinde yerine getirir (İYUK 28/1).

Karara karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yolu açıktır. Konusu her yıl güncellenen parasal sınırı geçmeyen iptal davalarında idare mahkemesinin kararı kesindir (İYUK 45/1). Bölge idare mahkemesinin vereceği kararlar ve temyiz ihtimali idare mahkemesi kararına istinaf yazısında anlatılıyor.

Yaşanmış Olaydan

Ankara’nın çevre ilçelerinden birinde hisseli bir tarla üzerinde ahır ve depo kullanan bir müvekkilim, encümen kararını tebliğ aldıktan 35 gün sonra bana ulaştı. Karar, yaklaşık 280 metrekarelik ruhsatsız yapı için temel ceza, ruhsatsızlık ve hisseli parsel artırımları ile emlak vergisi değeri üzerinden ilave ceza içeriyordu. Bir aylık süre geçmiş, ilave kalemden kurtulma imkânı kaçmıştı; kararda bu imkâna dair bir uyarı da yoktu.

Kalan 25 gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açtık. Dilekçeye diğer paydaşların muvafakatnamelerini, depo bölümünün ahırla aynı yapı sınıfında hesaplanmaması gerektiğini gösteren bir mimar raporunu ve tutanaktaki ölçünün sundurmayı da kapalı alan saydığını gösteren fotoğrafları ekledik. Mahkeme yürütmeyi durdurmadı, ama keşif yaptı.

Bilirkişi, aykırılık alanının yaklaşık 210 metrekare olduğunu ve muvafakat bulunduğu için hisseli parsel artırımının uygulanamayacağını tespit etti; yapı sınıfı itirazını ise kabul etmedi. Mahkeme cezanın bu iki hatadan doğan kısmını ve uyarı içermeyen ilave kalemi iptal etti, kalan kısım için davayı reddetti. Müvekkilim cezanın yaklaşık yarısını ödedi; davayı açmasaydı bütününü ödeyecekti.

Danıştay Kararları

Danıştay 6. Daire, 24.12.2025 tarihli, 2023/6813 E., 2025/7231 K.

Soğuk hava deposu olarak kullanılan bir yapıdaki ruhsat ve projeye aykırılıklar için belediye encümeni temel ceza, artırımlar ve emlak vergisi değeri üzerinden ilave ceza vermişti. İdare mahkemesi bilirkişi raporuyla aykırılık alanının fazla hesaplandığını tespit ederek cezanın tamamını iptal etti. Danıştay 6. Daire, ilave cezanın uygulanabilmesi için ilgiliye, bir ay içinde aykırılığı giderirse bu kalemin tahsil edilmeyeceğinin kanun hükmü gösterilerek bildirilmesi gerektiğini, dava konusu kararda bu uyarının bulunmadığını belirterek iptal kararını onadı. Kararınızda bu uyarı yoksa ilave kalem davada ayrıca tartışılır.

… ilgilisine Yasa kuralı belirtilmek suretiyle, bir ay içinde aykırılığın giderilmesi ve yapının mevzuata uygun hale getirilmesi durumunda ilave edilen para cezasının tahsil edilmeyeceği yönündeki bilgilendirmenin yapılması, bu vesileyle ilgililere hem yapısını mevzuata uygun hale getirme imkanı, hem de anılan “ç” bendi uyarınca ilave edilen para cezasından kurtulma imkanı tanınması gerekmektedir. …

↑ Metne dön

Danıştay 6. Daire, 23.12.2025 tarihli, 2023/2178 E., 2025/7129 K.

İki komşu parselin malikleri, iki parsele taşacak biçimde yapılmış iki blok için ayrı ayrı imar para cezasıyla cezalandırılmış, her biri hesaplanan cezanın tamamından sorumlu tutulmuştu. Yapı tatil tutanağı blokların hangi parselde ne kadar yer kapladığını ve hangi davacının ne kadarını yaptığını göstermiyordu. Danıştay 6. Daire, cezanın şahsiliği ilkesi gereği yapı sahibi kavramından fiilen yapıyı yapan kişinin anlaşılması gerektiğini belirterek davayı reddeden kararı oyçokluğuyla bozdu. Tapuda malik olmak, kimin neyi yaptığı belirlenmeden verilen cezayı haklı kılmaz.

… Söz konusu ilke gereğince, 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 42. maddesindeki “yapı sahibi” ifadesinden fiilen ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapıyı yapan kişinin anlaşılması gerektiği; bu anlamda, yapı sahibinin her zaman taşınmaz maliki ya da ruhsat sahibiyle aynı kişi olmayabileceği; dolayısıyla Kanun’a aykırı surette inşai faaliyetlerde bulunan kişinin ve söz konusu hukuka aykırı eylemin kapsamının şüpheye mahal bırakmayacak şekilde tespit edilmesi gerektiği açıktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 6. Daire, 24.12.2025 tarihli, 2023/805 E., 2025/7226 K.

Bir şirkete ait ruhsatsız depo için verilen imar para cezasını idare mahkemesi, deponun daha düşük bir yapı sınıfında olması gerektiği gerekçesiyle iptal etmiş, bölge idare mahkemesi de bu kararı korumuştu. Belediye, yapının sıradan bir depo değil soğuk hava deposu olduğunu ve doğru sınıftan hesaplandığını savunuyordu. Danıştay 6. Daire, bu savunmanın teknik bilgi gerektirdiğini, keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmadan karar verilmesinin eksik inceleme olduğunu belirterek kararı bozdu. Yapı sınıfı itirazı, iki tarafın beyanıyla değil bilirkişi incelemesiyle sonuçlanır.

… davalı idare savunmalarında ileri sürülen hususlar teknik bilgiyi gerektirdiğinden keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılarak, idari para cezasına konu deponun soğuk hava deposu niteliğinde olup olmadığının belirlenmesi ve bilirkişi raporu sonucuna göre idari para cezasına konu deponun soğuk hava deposu niteliğinde olup olmadığı değerlendirilerek karar verilmesi gerektiğinden …

↑ Metne dön