Kazanılmış hak

Kazanılmış hak (müktesep hak), yürürlükteki hukuka uygun bir işlemle kişiye özgü olarak doğan ve sonradan mevzuat değişse ya da idare işlemi geri almak istese bile korunan haktır. Kanunlarda genel bir tanımı yoktur; dayanağı, hukuk devleti ilkesinin parçası olan hukuk güvenliğidir (Anayasa m. 2). Bu hak, genel bir kuralın kişiye bireysel bir işlemle uygulanmasıyla doğar: yönetmelik herkese hitap eder, ama size verilen ruhsat, atama ya da kayıt artık size özgü bir hukuki durum yaratır. Hak, ancak hukuka uygun durumdan doğar; hukuka aykırı bir işlem kural olarak kazanılmış hak kaynağı olmaz.

Bilmeniz gerekenler

• İdare hatalı işlemini kural olarak yalnız dava açma süresi içinde geri alabilir; bu süre geçince işlem idare için de kesinleşir. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 1973 tarihli kararından beri yerleşik ilke budur. Danıştay, açık hata bulunmayan bir ders intibakının dava süresi geçtikten sonra geri alınmasını hukuka aykırı buldu.
• İstisna: işlem yok hükmündeyse, ilgilinin gerçeğe aykırı beyanı veya hilesiyle kurulmuşsa ya da idare açıkça hataya düşmüşse geri alma süreye bağlı değildir ve bu işlemler hak doğurmaz.
• Açık hatanın kanunda bir tanımı yoktur; her olayda ayrıca değerlendirilir. İdarenin her yanlışı açık hata değildir: bölge idare mahkemesi yönergedeki yeni kuralın intibakta gözden kaçırılmasını basit bir incelemeyle anlaşılabilecek açık hata saymıştı, Danıştay bu görüşü kabul etmedi ve süre kuralını uyguladı.
• Haklı beklenti, kazanılmış haktan daha geniştir: idarenin bir taahhüdüne veya uzun süren uygulamasına güvenerek lehinize bir sonuç beklemenizdir. Kamu yararının ağır bastığı ve idarenin takdir yetkisi bulunan alanlarda bu beklenti tek başına korunmaz.
• Geri alma işlemine karşı, tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır (İYUK m. 7/1); işlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğuracaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa yürütmenin durdurulması da istenebilir; iki şart birlikte aranır (İYUK m. 27/2).

Sık karıştırılan

657 sayılı Kanundaki “kazanılmış hak aylık derecesi” ayrı ve teknik bir kavramdır: memurun derece ve kademe ilerlemesiyle ulaştığı aylık derecesini anlatır; kurum memuru başka bir kadroya naklen atarken bu derece esas alınır (657 sayılı DMK m. 76/1). Kazanılmış hak, yargı kararıyla oluşan kesin hüküm de değildir; kesin hüküm bir davanın kesinleşmiş sonucudur, kazanılmış hak ise idari bir işlemden doğar. Ceza hukukundaki lehe kanun kuralı da başka bir şeydir: sonradan çıkan kanun lehe ise geçmişe uygulanır (TCK m. 7/2). İdare hukukunda ise yeni düzenleme kural olarak ileriye etkilidir ve bireysel işlemle oluşmuş durumlara dokunmaz. Hatalı bir terfi ya da intibak nedeniyle size para ödenmişse geri istenip istenemeyeceği de aynı ilkelere göre belirlenir.

Danıştay Kararı

Danıştay 8. Daire, 06.02.2026 tarihli, 2025/6284 E., 2026/629 K.

Davacı, 2024 yılında merkezi yerleştirme puanıyla başka bir üniversiteden Gazi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bölümüne yatay geçiş yaptı ve dersleri intibak ettirildi. Üniversite daha sonra intibakta yönergenin yeni kuralının dikkate alınmadığını fark etti ve 2025 yılında intibakı iptal ederek dersleri sildi. Bölge idare mahkemesi bunu açık hata sayıp işlemi hukuka uygun buldu. Danıştay ise kazanılmış hakkı hukuka uygun olarak doğan ve sonradan korunması gereken hak olarak tanımladı; intibakın ne öğrencinin hilesine ya da yanlış beyanına dayandığını ne de açık hata sayılabileceğini belirterek, dava açma süresi geçtikten sonra yapılan geri almayı hukuka aykırı buldu ve kararı bozdu. Kısacası idarenin her hatası açık hata değildir; açık hata yoksa idare işlemini ancak dava süresi içinde geri alabilir.

… Kazanılmış hak ise doktrinde, yürürlükteki hukuka uygun olarak doğan ve böylece kişiye özgü lehte sonuçlar doğurmuş, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geri alınması gibi durumların varlığına rağmen hukuk düzenince korunması gereken bir hak olarak tanımlanmaktadır. …

… davacının intibak işlemin iptaline ilişkin işlem ancak dava açma süresi içerisinde geri alınabilecekken, bu sürenin geçirilmesinden sonra tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön