Gizli tanık

Normalde tanık, adı ve adresi tutanağa geçirilerek ve sanığın gözü önünde dinlenir. Örgütlü suçlarda ise tanığın kim olduğunun ortaya çıkması onu ya da ailesini ciddi bir tehlikeye atabilir. Bu durumda kanun, tanığın kimliğinin saklı tutulmasına ve gerekirse tarafların bulunmadığı bir ortamda dinlenmesine izin verir. Dosyada bu tanık çoğu zaman bir kod adla anılır.

Kanundaki yeri

CMK 58’e göre tanığın kimliğinin ortaya çıkması kendisi veya yakınları için ağır bir tehlike oluşturacaksa kimliği saklı tutulur; kişisel bilgileri savcı, hâkim veya mahkeme tarafından muhafaza edilir. Kimliği saklı tutulan tanık, anlattığı olayları hangi sebeple ve nasıl öğrendiğini açıklamak zorundadır. Hazır bulunanların önünde dinlenmesi tanık için ağır bir tehlike doğuracaksa hâkim onu tarafların yokluğunda dinleyebilir; bu durumda ses ve görüntü aktarılır ve soru sorma hakkı korunur. Bu hükümler yalnız bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda uygulanabilir (CMK m. 58/5). Tanıklıktan sonraki koruma önlemleri ise Tanık Koruma Kanunu’nda düzenlenir.

Uygulamada ne anlama gelir

Gizli tanık en çok terör, silahlı örgüt ve uyuşturucu örgütü dosyalarında karşınıza çıkar. Savunma tanığı göremez, kimliğini bilmez; sorularını hâkim aracılığıyla ya da görüntülü bağlantıyla yöneltir. Tanık Koruma Kanunu’na göre kimliği gizli tutulan tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz; başka delillerle desteklenmesi gerekir. Bu nedenle savunmada beyanın hangi somut delille doğrulandığı, tanığın olayı nasıl öğrendiği ve anlatımında çelişki olup olmadığı ayrıntılı tartışılır. Örgüt üyeliği dosyalarının sonuçları için silahlı örgüt üyeliği yatarı yazısına bakabilirsiniz. Beyanın belirleyici delil olarak kullanılması, adil yargılanma hakkı yönünden Anayasa Mahkemesi ve AİHM başvurularında sık ileri sürülen bir şikâyettir.

Örnek

Silahlı örgüt üyeliğiyle yargılanan bir sanık hakkında, kod adla anılan bir tanık sanığın örgüt toplantılarına katıldığını anlatır. Mahkeme tanığı ses ve görüntüsü değiştirilerek dinler; müdafi, tanığa toplantıların yerini ve tarihini sorar. Tanığın anlattığı tarihlerde sanığın başka bir şehirde olduğu iş kayıtlarıyla ortaya çıkar. Beyan başka bir delille de doğrulanmadığı için tek başına mahkûmiyete dayanak yapılamaz.

Sık karıştırılan

Gizli tanık, gizli soruşturmacı ile karıştırılır; gizli soruşturmacı hâkim kararıyla örgüte yerleştirilen kamu görevlisidir. Gizli tanığın kimliği saklanırken tanıklık görevi sürer; tanıklıktan çekinme hakkı ise sanığın yakınlarının hiç tanıklık yapmamayı seçebilmesidir.

Sık sorulan sorular

Gizli tanık ile etkin pişmanlıktan yararlanan sanık arasındaki fark nedir?

Gizli tanık dosyada sanık değildir; yalnız bildiklerini anlatan ve kimliği korunan bir kişidir. Etkin pişmanlıktan yararlanan kişi ise kendisi de yargılanan ve bilgi vererek cezasında indirim alan bir sanıktır.

Gizli tanığa soru sorabilir miyim?

Evet. Tanık tarafların yokluğunda dinlense bile soru sorma hakkı saklıdır (CMK m. 58/3); sorular hâkim aracılığıyla ya da görüntülü bağlantıyla yöneltilir.

Yalnız gizli tanık beyanıyla ceza verilebilir mi?

Hayır. Kimliği gizli tanığın beyanı tek başına hükme esas alınamaz; başka delillerle desteklenmesi gerekir.

Gizli tanığın kim olduğunu öğrenebilir miyim?

Hayır, kimlik bilgileri savcı, hâkim veya mahkeme tarafından ayrıca saklanır. Ancak tanığın olayı nereden öğrendiğini açıklaması zorunludur.