Yargıtay
Yargıtay, adli yargıda son inceleme merciidir ve Ankara’dadır. Ceza dosyaları önce ilk derece mahkemesinde, sonra istinafta bölge adliye mahkemesinde görülür; temyiz yolu açık olan kararlar ise Yargıtay’a gider. Yargıtay olayları yeniden araştırmaz, dosyaların çok büyük kısmını duruşma yapmadan inceler; kanunun doğru uygulanıp uygulanmadığına bakar.
Kanundaki yeri
Yargıtay’ın adli yargının son inceleme mercii olduğu Anayasa’nın 154. maddesinde yazılıdır. Ceza dosyaları bakımından CMK 286/1, bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin bozma dışındaki hükümlerinin temyiz edilebileceğini söyler; 286/2 ise temyiz edilemeyecek kararları sayar. Örneğin ilk derece mahkemesince verilen beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinaf başvurusunun esastan reddi ve kanunda üst sınırı iki yıla kadar hapis gerektiren suçlardaki bölge adliye mahkemesi kararları kural olarak Yargıtay’a gitmez. Bazı suçlarda ise bu sınırlara rağmen temyiz yolu açıktır (286/3). Temyiz yalnız hükmün hukuka aykırı olması nedenine dayanabilir (CMK 288).
Uygulamada ne anlama gelir
Dosyanızın Yargıtay’a gidip gidemeyeceği, verilen cezaya ve bölge adliye mahkemesinin kararının türüne bağlıdır; istinaf kararında kararın kesin olduğu yazıyorsa temyiz yolu kapalıdır. Temyiz süresi gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve dilekçe kararı veren mahkemeye verilir (CMK 291/1); ayrıntısı temyiz süresi yazısında. Yargıtay ceza daireleri hükmü onar, bozar ya da bazı hâllerde düzelterek onar (CMK 303). Bozmadan sonra dosya yeniden yargılama için ilgili mahkemeye döner; mahkeme bozmaya direnirse uyuşmazlığı Yargıtay Ceza Genel Kurulu çözer (CMK 307/4). İnceleme süresi daireye ve dosyada tutuklu olup olmamasına göre değişir; ortalama süreler Yargıtay dosyasının ne kadar sürdüğü yazısında anlatılıyor.
Örnek
Ağır ceza mahkemesinden sekiz yıl hapis cezası alan sanığın istinaf başvurusu, bölge adliye mahkemesince esastan reddedilir. Ceza beş yılı aştığı için karar temyize açıktır. Müdafi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz dilekçesi verir. Yargıtay, hükmün hukuka aykırı yöntemle elde edilmiş bir delile dayandığını tespit ederek bozma kararı verir ve dosya yeniden görülmek üzere geri gönderilir.
Sık karıştırılan
Yargıtay, bölge adliye mahkemesi ile karıştırılır. Bölge adliye mahkemesi istinaf mercidir; olayı ve delilleri yeniden değerlendirebilir, gerekirse duruşma açıp tanık dinler. Yargıtay ise yalnız hukuki denetim yapar.
Sık sorulan sorular
Yargıtay ile Anayasa Mahkemesi arasındaki fark nedir?
Yargıtay, ceza kararlarının hukuka uygunluğunu temyiz yoluyla inceleyen son kanun yolu merciidir; Anayasa Mahkemesi ise kanun yolları tükendikten sonra temel hak ihlali iddiasıyla yapılan bireysel başvuruları inceler. Anayasa Mahkemesi, Yargıtay’ın üstünde bir temyiz mercii değildir.
Her ceza davası Yargıtay’a gider mi?
Hayır. Beş yıl veya daha az hapis cezalarına ilişkin istinaf ret kararları, adli para cezaları ve üst sınırı iki yıla kadar hapis gerektiren suçlar gibi pek çok dosyada bölge adliye mahkemesinin kararı kesindir (CMK 286/2).
Yargıtay duruşma yapar mı?
Kural olarak hayır, dosya üzerinden inceler. On yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümlerde Yargıtay uygun görürse duruşmalı inceleme yapabilir; tutuklu sanık bu duruşmaya katılmayı isteyemez (CMK 299).
Yargıtay kararından sonra başka bir yol kalır mı?
Olağan yol kalmaz; karar kesinleşir. Bundan sonra şartları varsa Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığından itiraz talebi ya da yargılamanın yenilenmesi gibi olağanüstü yollar düşünülebilir.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.