Gizli soruşturmacı

Bazı örgütlü suçlarda delil, dışarıdan yapılan dinleme ya da aramayla elde edilemez; örgüt kapalıdır ve yabancıya güvenmez. Kanun bu durumda bir kamu görevlisinin, çoğunlukla bir kolluk görevlisinin, farklı bir kimlikle örgütün içine girmesine izin verir. Görevli örgütün faaliyetlerini izler, delil toplar ve bunları raporlar. Bu, ceza muhakemesindeki en ağır gizli tedbirlerden biridir ve sıkı şartlara bağlıdır.

Kanundaki yeri

CMK 139’a göre gizli soruşturmacı görevlendirilmesi için suçun işlendiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe bulunmalı ve delil başka yoldan elde edilemiyor olmalıdır. Kararı yalnız hâkim verir; savcı için gecikme istisnası yoktur. Soruşturmacının kimliği değiştirilebilir, bu kimlikle hukuki işlem yapabilir ve kimliği görev bittikten sonra da gizli tutulur. Görevli, görevi sırasında suç işleyemez; örgütün işlediği suçlardan da sorumlu tutulamaz. Elde edilen kişisel bilgiler yalnız o soruşturmada kullanılabilir. Tedbir yalnız sayılan suçlarda uygulanır: uyuşturucu imal ve ticareti, suç işlemek amacıyla örgüt kurma (bazı fıkralar hariç), silahlı örgüt ve bu örgütlere silah sağlama, silah kaçakçılığı ile kültür varlıklarına ilişkin bazı suçlar. Uyuşturucu ticaretinde hâkim, kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde ses ya da görüntü kaydı alınmasına da izin verebilir.

Uygulamada ne anlama gelir

Dosyada gizli soruşturmacı raporu ya da beyanı varsa, savunma önce tedbirin kanuna uygun alınıp alınmadığını inceler: hâkim kararı var mı, suç kanunun saydığı suçlardan mı, başka yoldan delil elde etme imkânı gerçekten yok muydu? Örneğin yasa dışı bahis tek başına bu listede yer almaz; böyle bir dosyada tedbir ancak suç örgütü soruşturması üzerinden gündeme gelebilir. Bahis suçlarının cezaları için yasa dışı bahis oynatma cezası yazısına bakabilirsiniz. Görevlinin kişiyi suça kışkırtarak delil üretmesi ise uygulamada hukuka aykırı delil tartışmasına yol açar. Soruşturmacının tanık olarak dinlenmesi gerekirse, duruşmada hazır bulunma hakkı olanlar olmadan ya da sesi ve görüntüsü değiştirilerek dinlenir.

Örnek

Bir ilde uyuşturucu ticareti yapan bir yapılanma hakkında yürütülen soruşturmada, telefon dinlemesinden sonuç alınamaz. Savcının talebiyle hâkim, bir kolluk görevlisinin farklı bir kimlikle gruba yaklaşmasına karar verir. Görevli aylar boyunca grubun dağıtım yöntemini, depolarını ve sorumlularını raporlar; hâkim izniyle bir kafede yapılan görüşmenin ses kaydını alır. Kovuşturmada görevli, kimliği gizli kalacak şekilde özel ortamda dinlenir.

Sık karıştırılan

Gizli soruşturmacı, gizli tanık ile karıştırılır. Gizli soruşturmacı hâkim kararıyla görevlendirilen bir kamu görevlisidir; gizli tanık ise olayları bildiği için dinlenen ve güvenliği nedeniyle kimliği saklanan bir kişidir. Muhbir de gizli soruşturmacı değildir; kamu görevlisi olmayan ve hâkim kararıyla görevlendirilmeyen bir bilgi kaynağıdır. Teknik izleme tedbiriyle birlikte kullanıldığında izleme süreleri bir kat artırılarak uygulanır; bunun için teknik araçlarla izleme maddesine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Gizli soruşturmacı ile gizli tanık arasındaki fark nedir?

Gizli soruşturmacı, hâkim kararıyla örgüte yerleştirilen bir kamu görevlisidir. Gizli tanık ise olaya tanıklık etmiş ve güvenliği için kimliği saklanan bir kişidir.

Gizli soruşturmacı her suçta kullanılabilir mi?

Hayır. Yalnız CMK 139’da sayılan uyuşturucu ticareti, suç örgütü, silahlı örgüt, silah kaçakçılığı ve kültür varlıklarına ilişkin bazı suçlarda kullanılabilir.

Gizli soruşturmacının kimliğini öğrenebilir miyim?

Hayır, kimlik görev bittikten sonra da gizli tutulur. Ancak tanık olarak dinlendiğinde savunmanın soru sorma imkânı korunur.

Hâkim kararı olmadan görevlendirme yapılırsa ne olur?

Bu yolla elde edilen deliller hukuka aykırı sayılır ve hükme esas alınamaz. Kanun bu tedbir için savcıya gecikme hâlinde bile karar yetkisi vermez.