Yokluğunda yargılama

Ceza yargılamasında kural, sanığın duruşmada hazır bulunmasıdır; mahkeme önünde savunması alınmamış bir sanık hakkında mahkûmiyet kararı kurulmaz. Ancak kanun bazı hâllerde, sanık gelmese de davanın görülmesine ve bitirilmesine izin verir. Bunun en sık sebepleri, sanığın sorgusundan sonra duruşmalara gelmemesi, duruşmalardan bağışık tutulması ve suçun yalnız adli para cezası gerektirmesidir.

Kanundaki yeri

CMK 193/1’e göre kanunun ayrık tuttuğu hâller dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz; geçerli nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası, delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar verilecekse (örneğin beraat ya da düşme), sorgusu yapılmamış olsa da davanın sanığın yokluğunda bitirilebileceğini söyler. Sorgusu yapılmış sanık mahkemeden uzaklaşır ya da sonraki oturuma gelmezse ve mahkeme varlığını gerekli görmezse dava yine yokluğunda bitirilebilir (CMK 194/2). Yalnız adli para cezası veya müsadere gerektiren suçlarda sanık gelmese de duruşma yapılabilir (CMK 195). Sorgusu yapılan sanık, isterse duruşmadan bağışık tutulabilir (CMK 196/1).

Uygulamada ne anlama gelir

Sorgunuz yapılmadan, yani mahkeme önünde savunmanız alınmadan mahkûmiyet kararı verilemez. Bu yüzden ilk duruşmaya gitmezseniz mahkeme genellikle zorla getirme kararı çıkarır ve sorgunuz yapılana kadar dosya ilerlemez. Sorgunuz bir kez yapıldıktan sonra ise mazeretsiz gelmemeniz, davanın sizin yokluğunuzda mahkûmiyetle bitmesine yol açabilir. Karar yokluğunuzda verilirse gerekçeli karar size tebliğ edilir ve istinaf süresi bu tebliğden başlar; ayrıntısı istinaf başvuru süresi yazısında. Duruşmaya gitmemenin diğer sonuçlarını duruşmaya gitmezseniz ne olacağı, bağışık tutulmanın nasıl istendiğini duruşmadan vareste tutulma yazısında bulabilirsiniz.

Örnek

Hırsızlıktan yargılanan sanık ilk duruşmaya gelir, sorgusu yapılır ve savunmasını verir. Sonraki iki duruşmaya ise mazeret bildirmeden katılmaz. Mahkeme, tanıkları dinledikten sonra sanığın hazır bulunmasına gerek görmez ve yokluğunda mahkûmiyet kararı verir. Gerekçeli karar sanığın dosyadaki adresine tebliğ edilir; sanık iki hafta içinde istinaf başvurusu yapmazsa karar kesinleşir.

Sık karıştırılan

Yokluğunda yargılama, duruşmadan vareste tutulma ile karıştırılır. Vareste tutulma, sanığın kendi isteğiyle duruşmalara gelmekten bağışık tutulmasıdır; yokluğunda yargılama ise sanık gelmediği hâlde yargılamanın sürmesidir. Kaçak sanık hakkında da kovuşturma yapılabilir, ancak sorgusu yapılmamışsa mahkûmiyet kararı verilemez (CMK 247/3).