Yok hükmündeki işlem

Yok hükmündeki işlem (yokluk), kurucu unsurlarından birinde ilk bakışta fark edilebilen ağır ve açık bir sakatlık bulunan idari işlemdir. Kanunda tanımı yoktur; kavram Danıştay içtihadıyla şekillenmiştir. Danıştay, yokluğu yetki veya fonksiyon gaspı ile kanunun açıkça yasakladığı bir konuda işlem yapılması hâlleriyle sınırlı tutuyor. Böyle bir işleme karşı açılan dava, İYUK m. 7/1’deki 60 günlük dava açma süresine bağlı değildir; mahkeme işlemi iptal etmek yerine yok hükmünde olduğunu tespit eder.

Bilmeniz gerekenler

• Yetki gaspı, o konuda hiçbir yetkisi bulunmayan bir kişinin ya da makamın işlem yapmasıdır. Fonksiyon gaspı ise idarenin yasama veya yargı organının alanına giren bir konuda karar vermesidir. Yetkili amir yerine başka bir görevlinin işlem yapması gibi sıradan yetki aykırılıkları kural olarak yokluk değil, iptal sebebidir; bkz. yetki unsuru.
• Süre şartı aranmaz, ama iddia çok dar yorumlanır. Mahkeme önce işlemin gerçekten yok hükmünde olup olmadığını araştırır. Yokluk görülmezse ve 60 günlük süre geçmişse dava süre aşımı nedeniyle reddedilir (İYUK m. 15/1-b).
• Yok hükmündeki işlem kimseye hak kazandırmaz. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 1973 tarihli kararına göre idare, yokluk, açık hata ve ilgilinin gerçek dışı beyanı veya hilesi hâllerinde hatalı işlemini süre aramaksızın geri alabilir; bkz. kazanılmış hak.
• Danıştay’a göre yok hükmündeki işlemin iptali için dava açmaya gerek yoktur. Ancak idare işlemi yok saymayıp uygulamaya devam ederse sizi dava açmaya zorlar; dava açıldığında da işlem yargısal denetimden geçer.
• Bir yönetmelik hükmünün yok hükmünde olduğunu, ona dayanılarak size uygulanan işleme açacağınız davada da ileri sürebilirsiniz. Uygulama işlemine karşı dava süresi, o işlemin size bildirilmesini izleyen gün başlar (İYUK m. 7/4, 8/1).
• Dava açmak işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (İYUK m. 27/1). Zarar görmeye devam ediyorsanız dilekçede yürütmenin durdurulması da istenmelidir.

Sık karıştırılan

Yok hükmündeki işlem ile hukuka aykırı işlem aynı şey değildir. İdari işlemlerdeki sakatlıkların büyük çoğunluğu yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırılıktır ve ancak süresinde açılan iptal davası ile ortadan kalkar (İYUK m. 2/1-a). Hukuka aykırı işlem iptal edilinceye kadar geçerli sayılır ve uygulanır; dava açılmazsa kesinleşir. Yok hükmündeki işlem ise hukuken hiç doğmamış sayılır. Yokluk hâlleri dar tutulduğu için, işleminizdeki sakatlığı önce bir iptal sebebi olarak değerlendirin. İdarenin hatalı işlemini kendisinin ortadan kaldırması ise ayrı bir konudur: idari işlemin geri alınması.

Danıştay Kararı

Danıştay 2. Daire, 27.12.2022 tarihli, 2021/2303 E., 2022/6873 K.

Emniyet amiri olan davacı, 2012 yılı performans puanına 2013 yılında itiraz etmiş, ama o tarihte dava açmamış; puanın iptalini 2016 yılında açtığı davada istemişti. Puanın dayandığı yönetmelik hükmünün kanun koyucunun iradesine aykırı olduğunu, bu yüzden işlemin yok hükmünde sayılıp her zaman dava açılabileceğini savundu. Danıştay 2. Daire, yönetmeliğin kanunun verdiği yetkiye dayanılarak yetkili Bakanlıkça çıkarıldığını, ortada yetki veya fonksiyon gaspı ya da kanunun açıkça yasakladığı bir düzenleme bulunmadığını belirterek yokluk iddiasını yerinde görmedi ve bu kısımda davayı ilk derece mahkemesi sıfatıyla, oy birliğiyle süre aşımı nedeniyle reddetti; karara karşı İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açıktı. Yokluk iddiası ancak bu dar hâllerde dinlenir; sıradan bir hukuka aykırılıkta 60 günlük süre işlemeye devam eder.

… İdare hukukunda; kurucu öğelerinde derhal fark edilebilir nitelikte ağır ve açık sakatlıkları bulunan işlemler, “yok hükmünde” olan işlemler olarak tanımlanmaktadır. Yargısal içtihatlarda ve öğretide, yokluk halinin ancak, işlemin asli kurucu öğesi olan yetki öğesi yönünden incelenmesinde fonksiyon veya yetki gaspı hallerinin saptanması veya yasanın açıkca yasakladığı bir konuda yapılması halinde mümkün olabileceği kabul edilmekte, bu tür işlemlere karşı açılacak davalarda yargı yeri işlemin yok hükmünde olduğunun tespitine karar vermektedir. …

… Bu gibi durumlarda, düzenleyici işlemin yok hükmünde olup olmadığının öncelikle araştırılması, eğer işlemin yok hükmünde sayılmasını gerektirecek nitelikte bir hukuka aykırılık tespit edilirse süre koşuluyla bağlı kalınmaksızın, dava konusu işlemin yok hükmünde olduğuna karar verilerek uyuşmazlığın çözülmesi gerekmektedir. …

↑ Metne dön