Fedakârlığın denkleştirilmesi

Fedakârlığın denkleştirilmesi, toplumun tamamının yararlandığı bir idari faaliyetin yükü yalnız bir kişide ya da küçük bir grupta kaldığında, bu kişilerin zararının idarenin kusuru aranmadan ödenmesidir. Öğretide ve kararlarda “kamu külfetleri karşısında eşitlik” adıyla da geçer. Dayanağı Anayasa m. 125’in son cümlesidir: idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. Kusursuz sorumluluğun risk ve sosyal risk ilkeleriyle birlikte üç ayağından biridir. Danıştay, kanunla koruma altına alınan boz ayının saldırısında yaralanan köylünün zararını bu ilkeyle ödetti.

Ayrıntılı rehber: Tam yargı ön başvuru dilekçesi örneği (İYUK 13)

Bilmeniz gerekenler

• Zarar size özgü ve olağan dışı olmalıdır. Herkesin katlandığı genel külfetler, örneğin bütün mahallenin çektiği geçici bir trafik düzenlemesi, bu ilkeyle ödenmez.
• Zarar bir kazadan değil, idari faaliyetin doğal ve önceden öngörülebilen sonucundan doğar. Bu yönüyle tehlikeli bir araç ya da tesisin yol açtığı kazalara uygulanan risk ilkesinden ayrılır.
• İdarenin kusurunu ispatlamanız gerekmez; ama zararın o faaliyetten doğduğunu, yani nedensellik bağını göstermeniz gerekir. Mahkeme önce hizmet kusuru olup olmadığına bakar, yoksa kusursuz sorumluluğa geçer ve hangi sebebe dayandığını kararda açıkça yazmak zorundadır.
• Zarar idari bir eylemden doğduysa davadan önce idareye başvurursunuz: öğrenmeden itibaren 1 yıl, her hâlde eylem tarihinden itibaren 5 yıl içinde. Ret ya da 30 gün cevapsızlık üzerine 60 gün içinde dava açılır (İYUK m. 13/1, 7/1). Ayrıntısı tam yargı ön başvurusu sayfasında.
• Zarar bir idari işlemden doğduysa ön başvuru şart değildir; doğrudan tam yargı davası, iptal ve tam yargı davası birlikte ya da önce iptal davası açılabilir (İYUK m. 12/1).

Sık karıştırılan

Sosyal risk ilkesi de kusursuz sorumluluktur, ama orada zararı veren idare değil, terör gibi idarenin önleyemediği bir dış olaydır. Fedakârlıkta ise yükü doğuran idarenin kendi faaliyetidir; aşağıdaki dosyada bu faaliyet, boz ayıyı avlanma yasağıyla koruma altına alan karardır. İlke kamulaştırmasız el atma ile de karışır. İdare taşınmazınızı kamulaştırmadan fiilen kullanıyorsa mesele mülkiyetin el atma kurallarıyla korunmasıdır; fedakârlık ilkesi ise mülkiyeti elinizden almayan, ama sizi diğerlerinden ağır bir yük altında bırakan faaliyetlerle ilgilidir.

Danıştay Kararı

Danıştay 10. Daire, 22.05.2025 tarihli, 2024/6504 E., 2025/2680 K.

Kars’ın Sarıkamış ilçesinde hayvanlarını otlatan davacı 2019’da boz ayı saldırısında ağır yaralandı ve yüzde 26 oranında engelli kaldı. İdare mahkemesi 1.423.117,84 TL maddi ve 10.000 TL manevi tazminata hükmetti; bölge idare mahkemesi idarenin ayının vereceği zararı önlemede yetersiz kaldığını söyleyerek istinafı reddetti. Danıştay, bakanlığın boz ayıyı mutlak koruma altına almasının kamu yararına bir karar olduğunu, bu karardan doğan külfetin tek kişide bırakılamayacağını ve zararın fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesiyle topluma paylaştırılması gerektiğini belirterek kararı bu gerekçeyle onadı. Böyle bir dosyada idarenin ihmalini kanıtlayamasanız da tazminat yolu kapanmaz.

… Kusursuz sorumluluk sebeplerinden olan kamu külfetleri karşısında eşitlik ya da diğer adıyla fedakârlığın denkleştirilmesi ilkesi, nimetlerinden tüm toplum tarafından yararlanılan idarenin eylem ve işlemlerinden doğan külfetlerin, sadece belli kişi veya kişilerin üstünde kalması durumunda, bu kişi veya kişilerin uğradığı zararların, kusuru olmasa dahi idarece, tazminini öngörmektedir. …

… Kamunun genel menfaatinin korunmasına yönelik bu karardan doğan külfetin tek kişi üzerinde bırakılmaması, bu kişinin özel zararının kusursuz sorumluluk (fedakarlığın denkleştirilmesi) ilkesi uyarınca topluma pay edilmesi gerekmektedir. …

↑ Metne dön