Soruşturma

Soruşturma, ceza dosyasının ilk evresidir. Bir şikâyet, ihbar, kolluğun bir olaya rastlaması ya da savcının başka bir yoldan haberdar olmasıyla başlar. Bu evrede suçlanan kişiye şüpheli denir; dosyayı Cumhuriyet savcısı yönetir, kolluk onun emriyle çalışır. Tutuklama, arama ya da iletişimin dinlenmesi gibi ağır tedbirlere ise kural olarak sulh ceza hâkimliği karar verir.

Kanundaki yeri

Soruşturmanın tanımı CMK m. 2/1-e’dedir. CMK m. 160’a göre savcı, bir suçun işlendiği izlenimini veren durumu öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar ve şüphelinin hem lehine hem aleyhine olan delilleri toplamakla yükümlüdür. Soruşturma işlemleri, savunma hakkına zarar vermemek koşuluyla gizlidir (CMK m. 157). Toplanan deliller yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK m. 170/2); oluşturmuyorsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir (CMK m. 172).

Uygulamada ne anlama gelir

Savcılıktan ifadeye çağrılmanız, karakoldan aranmanız ya da gözaltına alınmanız soruşturma evresinde olduğunuzu gösterir. Hakkınızda bir dosya olup olmadığını öğrenmenin yollarını hakkımda soruşturma var mı yazısında, gizliliğin dosyaya erişiminizi nasıl etkilediğini soruşturmanın gizliliği yazısında bulabilirsiniz. Soruşturma; iddianame, takipsizlik, kamu davasının açılmasının ertelenmesi, uzlaştırma, önödeme ya da seri muhakeme ile sonuçlanabilir. Memurlar bakımından disiplin soruşturması ile ceza soruşturması ayrı süreçlerdir; bkz. memur hakkında soruşturma açıldı.

Örnek

İnternetten verdiği siparişin parasını ödeyip ürünü alamayan bir kişi savcılığa şikâyette bulunur. Savcılık banka kayıtlarını ve satıcının bilgilerini ister, ardından satıcıyı ifadeye çağırır. Deliller yeterliyse iddianame düzenlenir; mahkeme iddianameyi kabul ettiği anda soruşturma biter, kovuşturma başlar.

Sık karıştırılan

Soruşturma ile kovuşturma sık karıştırılır. Soruşturmayı savcı yürütür ve kişi şüphelidir; kovuşturmayı mahkeme yürütür ve kişi sanıktır. İki evre arasındaki sınır, iddianamenin savcılıkça düzenlenmesi değil, mahkemece kabul edilmesidir; iddianame iade edilirse dosya yeniden soruşturma evresine döner.

Sık sorulan sorular

Soruşturma açılması ile dava açılması aynı şey mi?

Hayır, soruşturma savcılık aşamasıdır; dava ancak iddianamenin mahkemece kabulüyle açılmış olur (CMK m. 175/1). Soruşturmaların önemli bir kısmı takipsizlik, uzlaştırma veya erteleme gibi kararlarla dava açılmadan biter.

Soruşturma ne kadar sürer?

Kanunda soruşturma için genel bir azami süre yoktur; dosyanın süresi suçun ağırlığına ve delil toplama işlemlerine göre değişir. Dış sınırı dava zamanaşımı çizer; tutukluysanız ayrıca azami tutukluluk süreleri işler.

Savcılık ifadeye çağırdı, gitmezsem ne olur?

Çağrı kâğıdında gelmezseniz zorla getirileceğiniz yazılır ve çağrıya uymayan şüphelinin zorla getirilmesine karar verilebilir (CMK m. 145/1, 146/1). Gitmeden önce bir avukatla görüşmeniz ve ifadeye avukatla gitmeniz mümkündür.

Soruşturma dosyamı görebilir miyim?

Avukatınız dosyayı inceleyebilir; hâkim bazı dosyalarda bu hakkı kısıtlayabilir. Kısıtlama olsa bile sizin ifade tutanağınız ve bilirkişi raporları incelenebilir (CMK m. 153/3). Ayrıntısı: soruşturmanın gizliliği.