Cumhuriyet savcısı

Bir suç şikâyeti yapıldığında, karakolda tutanak tutulduğunda ya da bir ihbar geldiğinde dosya Cumhuriyet başsavcılığına gider ve bir savcıya verilir. Soruşturma evresinin sahibi savcıdır: kolluk onun talimatıyla çalışır, ifadeler onun bilgisiyle alınır, dosyanın nasıl biteceğine o karar verir. Halk arasında kısaca “savcı” denir; savcının görev yaptığı birim ise başsavcılıktır.

Kanundaki yeri

CMK 160’a göre savcı, bir suçun işlendiği izlenimini veren bir durumu öğrenir öğrenmez, kamu davası açmaya yer olup olmadığını belirlemek için işin gerçeğini araştırmaya başlar. Bu araştırmada yalnızca şüphelinin aleyhine olan delilleri değil, lehine olanları da toplamak ve şüphelinin haklarını korumak zorundadır (CMK m. 160/2). CMK 161’e göre savcı her türlü araştırmayı kendisi ya da emrindeki adli kolluk aracılığıyla yapabilir, kamu kurumlarından bilgi isteyebilir; kolluk da savcının adliyeye ilişkin emirlerini gecikmeden yerine getirmekle yükümlüdür.

Uygulamada ne anlama gelir

Soruşturma sonunda savcı yeterli şüphe varsa kural olarak iddianame düzenler, şartları varsa kamu davasının açılmasını erteleyebilir (CMK m. 171/2); şüphe yetersizse kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Bazı suçlarda bundan önce uzlaştırma ya da önödeme yoluna gidilir. Savcı tutuklama veya adli kontrol kararı vermez; bunları sulh ceza hâkiminden talep eder. Savcılıkta verilen ifade ile kolluktaki ifade arasındaki farkı kollukta ifade ile savcılıkta ifade farkı yazısında anlattık. Kovuşturma evresinde savcı duruşmalara katılır ve sonunda esas hakkında mütalaasını verir.

Örnek

Bir kişiye savcılıktan, hakkındaki dolandırıcılık şikâyeti nedeniyle ifadeye gelmesi için çağrı gelir. Savcı ifadeyi alır, şikâyetçinin sunduğu dekontları ve şüphelinin gösterdiği yazışmaları inceler, banka kayıtlarını ister. Sonuçta paranın bir borç ilişkisi kapsamında gönderildiği anlaşılırsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Çağrı aldığınızda ne yapmanız gerektiğini savcılık ifadeye çağırdı, ne yapmalıyım yazısında bulabilirsiniz.

Sık karıştırılan

Savcı hâkim değildir. Savcı soruşturur ve dava açar; mahkûmiyet, beraat, tutuklama gibi kararları hâkim verir. Savcının duruşmadaki görüşü de mahkemeyi bağlamaz. Soruşturmayı yürüten savcıya “sulh ceza” demek de yanlıştır; sulh ceza hâkimliği soruşturmadaki koruma tedbirlerine karar veren ayrı bir hâkimliktir.

Sık sorulan sorular

Savcı ile polis arasındaki fark nedir?

Savcı soruşturmayı yöneten makamdır, polis ve jandarma ise onun emrinde çalışan adli kolluktur. Kolluk, el koyduğu olayları ve yakaladığı kişileri derhâl savcıya bildirir ve savcının adliyeye ilişkin emirlerini yerine getirir (CMK m. 161/2); dosyanın nasıl biteceğine kolluk değil savcı karar verir.

Savcı ile hâkim aynı şey mi?

Hayır. Savcı soruşturur, delil toplar ve dava açıp açmayacağına karar verir; tutuklama, adli kontrol, mahkûmiyet ya da beraat kararını ise hâkim verir.

Şikâyetimi doğrudan savcılığa yapabilir miyim?

Evet. Suç şikâyeti veya ihbarı Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluğa yapılabilir (CMK m. 158/1); karakola gitmeniz şart değildir. Nasıl yapılacağını suç duyurusu maddesinde anlattık.

Savcının verdiği takipsizlik kararına itiraz edilebilir mi?

Evet. Suçtan zarar gören, kovuşturmaya yer olmadığına dair karar kendisine tebliğ edildikten sonra iki hafta içinde, ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m. 173/1). Ayrıntı için kovuşturmaya yer olmadığına dair karar maddesine bakabilirsiniz.