Elektronik kelepçe

Elektronik kelepçe kendi başına bir tedbir ya da ceza değildir; hâkimin verdiği başka bir yükümlülüğün takip yöntemidir. Örneğin evden çıkmama, belirli bir bölgeyi terk etmeme ya da belirli yerlere gitmeme yükümlülüğü verilmişse, buna uyulup uyulmadığı cihazla izlenir. Cihaz konum bilgisini sürekli olarak izleme merkezine gönderir; yükümlülüğe aykırı bir hareket olduğunda merkez bunu tespit eder.

Kanundaki yeri

Elektronik izlemenin genel dayanağı, denetimin elektronik cihazlarla yapılabileceğini düzenleyen 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu’nun 15/A maddesidir. Ceza muhakemesinde cihaz en çok CMK 109/3’teki konutu terk etmeme, belirli bölgeyi terk etmeme ve belirlenen yerlere gitmeme yükümlülüklerinin takibinde kullanılır. Adli kontrol kapsamında takılan cihaz, adli kontrolün azami süresiyle sınırlıdır: ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl (zorunlu hâlde bir yıl uzatma), ağır cezalık işlerde en çok üç yıl ve kanundaki uzatmalar; çocuklarda bu süreler yarıdır (CMK m. 110/A). İnfaz aşamasında ise cezanın konutta çektirilmesinde toplam cezası on yıldan fazla olan hükümlülerin elektronik cihazla takibi zorunludur (5275 s. K. m. 110/3). Kadına yönelik şiddet dosyalarında 6284 sayılı Kanun kapsamındaki tedbirler de teknik takiple izlenebilir.

Uygulamada ne anlama gelir

Cihazı denetimli serbestlik birimi takar ve kişiye uyması gereken kurallar bildirilir: cihazı çıkarmamak, şarjlı ve çalışır tutmak, izin verilen alanın dışına çıkmamak. Kurallara aykırılık yükümlülüğün ihlali sayılır. Adli kontrolde ihlal, cezanın üst sınırına bakılmaksızın tutuklama sebebidir (CMK m. 112); ihlal hâlinde nelerle karşılaşılacağını adli kontrol ihlali yazısında bulabilirsiniz. Cihazı kırmak ya da atmak ayrıca bir suç soruşturmasına da yol açabilir. Konutu terk etmeme yükümlülüğüyle geçen her iki gün, sonradan verilecek cezadan bir gün olarak düşülür (CMK m. 109/6); bölge yasağı gibi diğer yükümlülüklerde böyle bir mahsup yoktur.

Örnek

Kasten yaralama soruşturmasında sulh ceza hâkimi, şüpheliyi tutuklamak yerine konutunu terk etmeme yükümlülüğü verir ve bunun elektronik kelepçeyle izlenmesine karar verir. Şüpheli altmış gün bu şekilde kalır, sonra yükümlülük kaldırılır. Yargılama sonunda hapis cezası alırsa bu altmış günün otuz günü cezasından düşülür. Hesabın nasıl yapıldığını infaz hesaplama yazısında görebilirsiniz.

Sık karıştırılan

Elektronik kelepçe ile ev hapsi aynı şey değildir: Ev hapsi konutu terk etmeme yükümlülüğüdür, kelepçe ise bu yükümlülüğün takip aracıdır. Kesinleşmiş cezanın evde çekilmesi ise ayrı bir infaz usulüdür; bunun için cezanın konutta çektirilmesi maddesine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Elektronik kelepçe ile ev hapsi arasındaki fark nedir?

Ev hapsi, hâkimin verdiği evden çıkmama yükümlülüğüdür; elektronik kelepçe ise bu yükümlülüğe uyulup uyulmadığını izleyen cihazdır. Kelepçe, bölge yasağı gibi ev hapsi dışındaki yükümlülüklerde de kullanılabilir.

Kelepçe takılıyken işe gidebilir miyim?

Yükümlülüğün türüne bağlıdır. Konutu terk etmeme yükümlülüğünüz varsa hâkim izin vermedikçe gidemezsiniz; hâkim yükümlülükten geçici olarak muaf tutabilir ya da yükümlülüğü değiştirebilir (CMK m. 110/2).

Elektronik kelepçe kararına itiraz edebilir miyim?

Evet. Adli kontrol kararlarına itiraz edilebilir (CMK m. 111/2); itiraz süresi kararı öğrenmeden itibaren iki haftadır.

Cihazın şarjı biterse ne olur?

Cihazı çalışır tutmak sizin yükümlülüğünüzdür; şarjın bitmesi ihlal kaydı oluşturabilir. Teknik bir arıza yaşarsanız durumu hemen denetimli serbestlik birimine bildirmeniz gerekir.