Soruşturmanın Gizliliği Ne Demek?

Dosyanızda Gizlilik Varsa Pratikte Ne Değişir

Gizlilik iki katmanlıdır. Birincisi kanundan gelen genel gizliliktir; her soruşturmada vardır ve ayrıca karar gerekmez. İkincisi hâkim kararıyla getirilen kısıtlamadır; dosyaya avukatınızın erişimini sınırlar. İkisini karıştırmayın, çünkü sonuçları farklıdır.

Genel gizlilik varken bile avukatınız savcılığa gidip dosyayı inceler, fotokopi alır. Kısıtlama kararı varsa kalem, dosyayı vermez. O anda elinizde sadece size tebliğ edilen çağrı kâğıdı veya ifade davetiyesi kalır. Ne ile suçlandığınızı çoğu zaman ancak ifade sırasında, savcının veya kolluğun size okuduğu isnattan öğrenirsiniz.

Bu, savunmasız kaldığınız anlamına gelmez. İfadeden önce avukatınızla görüşme hakkınız durur. Susma hakkınız durur. Kısıtlama kararı size karşı delil üretmez; sadece dosyanın erken aşamada okunmasını erteler.

CMK 157/1: (1) Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.

Gizlilik Kime Karşı: Siz, Avukatınız, Şikayetçi ve Basın

Gizlilik herkese aynı ağırlıkta uygulanmaz. Sizin açınızdan gizlilik, dosyayı serbestçe okuyamamak ve öğrendiklerinizi alenen yaymamak anlamına gelir. Avukatınız açısından ise kural tersinedir: CMK 153/1 ona inceleme ve örnek alma yetkisi verir, kısıtlama bunun istisnasıdır.

Şikayetçi taraf da gizliliğin dışında değildir. CMK 153/5, müdafi için tanınan hakların suçtan zarar görenin vekili için de geçerli olduğunu söyler. Yani şikayetçinin avukatı da dosyayı inceleyebilir, aynı kısıtlamalara da tabidir. Şikayetçinin kendisi, “ben mağdurum, istediğimi anlatırım” diyemez. Mağdur sıfatı, soruşturma işlemlerinin içeriğini alenen yayma hakkı vermez.

Basın için ayrı bir denge kurulmuştur. TCK 285/6, soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin haber verme sınırları aşılmadan haber yapılmasını suç saymaz. Sınırın nerede olduğu her olayda ayrı değerlendirilir. Kişiyi suçlu ilan eden, görüntüsünü suçluymuş gibi veren yayınlar bu korumanın dışına çıkar.

Avukatınız Dosyayı İnceleyemiyorsa Elinizde Kalan Yollar

Kısıtlama kararı kalıcı değildir ve denetlenebilir. İlk yapılacak iş, kararı veren sulh ceza hâkimliğinin kararına itiraz etmektir. İtirazı bir üst numaralı sulh ceza hâkimliği inceler. Pratikte itirazlar her zaman kabul edilmez; ama kabul edilirse dosya bir anda açılır.

İkinci yol, kısıtlamanın kapsamını tartışmaktır. CMK 153/2’deki kısıtlama, katalogda sayılan suçlar bakımından öngörülmüştür. Örneğin uyuşturucu imal ve ticareti ile örgüt kurma suçları bu katalogda yer alır. Dosyanızdaki suç bu listede değilse, kısıtlama kararının dayanağını sorgulayabilirsiniz.

CMK 153/2-a-4: Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),

Üçüncü yol beklemektir; ama boş beklemek değil. Bu sürede kendi delillerinizi toplarsınız. Banka kayıtları, mesaj yazışmaları, kamera görüntüleri, tanık bilgileri. Ben kısıtlamalı dosyalarda müvekkilime hep şunu söylerim: siz dosyayı göremiyorsanız, savcının göremediği bir dosyayı siz kurun.

Kısıtlamaya Rağmen Mutlaka Görebileceğiniz Belgeler

Kısıtlama kararı dosyanın tamamını kapatmaz. CMK 153/3 açık bir istisna getirir ve üç grup belgeyi kısıtlamanın dışında bırakır. Bunları avukatınıza vermemek hukuka aykırıdır.

CMK 153/3: (3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.

Bu ne demek? Sizin ya da yakalanan kişinin ifade tutanağı her hâlde görülebilir. Bilirkişi raporları da öyle; adli tıp raporu, bilişim inceleme raporu, mali müşavir raporu bunların içindedir. Bir de hazır bulunmaya yetkili olduğunuz işlemlerin tutanakları vardır: yer gösterme, keşif, teşhis gibi.

Tek Bir Sosyal Medya Paylaşımı Size Yeni Dosya Açtırabilir

Hakkınızda soruşturma açıldığını öğrendiğinizde ilk refleks, haksızlığı anlatmak oluyor. “Bana iftira attılar”, “işte savcılığa verdiğim ifade”, “işte şikayet dilekçesi”. Bu paylaşımlar en çok zararı size verir.

TCK 285/1, soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal etmeyi suç sayar. Ama her paylaşım otomatik suç değildir. Maddenin kendisi iki koşul arar: ya yapılan açıklamayla suçsuz sayılma karinesinin, haberleşme gizliliğinin veya özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi, ya da açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması.

TCK 285/1: (1) Soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Bu suçun oluşabilmesi için;

• a) Soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğinin açıklanması suretiyle, suçlu sayılmama karinesinden yararlanma hakkının veya haberleşmenin gizliliğinin ya da özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi,
• b) Soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğine ilişkin olarak yapılan açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması, gerekir.

Pratikte en sık görülen üç hata şunlar:

• İfade tutanağının veya şikayet dilekçesinin fotoğrafını paylaşmak
• Şikayetçinin adını, adresini, iş yerini yazarak onu hedef göstermek
• Henüz dinlenmemiş tanıklara dosyanın içeriğini anlatmak

Üçüncüsü ayrıca delil karartma değerlendirmesine yol açar. Adli kontrol (tutuklanmadan, imza atma gibi yükümlülüklerle serbest kalma) yerine tutuklama tartışmasının açılmasına bu davranış sebep olur.

Gizliliği İhlal Eden Kişiyi Ne Bekliyor

TCK 285/1’e göre soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi hapis veya adli para cezasıyla karşılaşır. Cezanın alt ve üst sınırı maddede yazılıdır; yukarıdaki alıntıda görebilirsiniz. Adli para cezası seçenek olarak öngörüldüğü için, ilk kez yargılanan ve zararı sınırlı kalan kişilerde uygulamada para cezası daha sık verilir.

İki ağırlaştırıcı durum var. Birincisi, fiili kamu görevlisinin görevinin sağladığı kolaylıktan yararlanarak işlemesi; TCK 285/4 bu halde cezanın artırılmasını öngörür. Kolluk görevlisinin dosyadan bilgi sızdırması tipik örnektir. İkincisi, kişinin suçlu olarak algılanmasına yol açacak şekilde görüntülerinin yayınlanmasıdır; bunun için TCK 285/5 ayrı bir ceza belirlemiştir.

Bir de az bilinen bir madde var. TCK 286/1, soruşturma ve kovuşturma işlemleri sırasındaki ses veya görüntüleri yetkisiz kayda almayı ya da nakletmeyi suç sayar. İfadenizi telefonunuzla gizlice kaydetmek, karakolda video çekmek bu kapsama girer. “Kendimi korumak için çektim” savunması çoğu zaman kabul görmez.

Gizlilik Ne Zaman Kalkar, İddianame Sonrası Tablo

Kısıtlama kararının doğal ömrü soruşturma evresiyle sınırlıdır. Savcı iddianame düzenler ve mahkeme bunu kabul ederse tablo tamamen değişir. CMK 153/4, iddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihten itibaren avukatın dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebileceğini, tutanak ve belge örneklerini harçsız alabileceğini söyler.

CMK 153/4: (4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.

Kritik nokta şu: iddianamenin yazılması yetmez, mahkemenin kabul etmesi gerekir. Bu ikisi arasında birkaç gün ya da birkaç hafta geçebilir. Kabul kararı UYAP’a işlendiği anda avukatınız dosyanın tamamını alabilir.

Kovuşturmasızlık kararı, yani takipsizlik verilirse de kısıtlama anlamını yitirir. O aşamada dosyayı inceleyip itiraz süresini değerlendirmek gerekir. Duruşmalar kural olarak açıktır; ancak kanunen kapalı yapılması gereken veya kapalı yapılmasına karar verilen duruşmalarda gizlilik devam eder ve TCK 285/3 bunun ihlalini de cezalandırır.

Soruşturmayı Öğrendiğiniz Gün Yapmanız ve Yapmamanız Gerekenler

Yapmanız gerekenler kısa bir liste:

1. Avukatla görüşün; ifadeye avukatsız gitmeyin.
2. Avukatınız savcılıkta dosyayı incelemeyi denesin, kısıtlama varsa yazılı olarak öğrensin.
3. Kısıtlama kararına süresi içinde itiraz edilip edilmeyeceğini birlikte kararlaştırın.
4. Lehinize olan belgeleri, yazışmaları, kamera kayıtlarını hemen toplayın ve yedekleyin.
5. Tanık olabilecek kişilerin iletişim bilgilerini not edin.

Yapmamanız gerekenler daha kısa ama daha önemli:

• Sosyal medyada tek kelime yazmayın; ne savunma, ne suçlama.
• Şikayetçiyi arayıp “şikayetini geri çek” demeyin; baskı veya tehdit içeren bir görüşme ayrı bir suç doğurabilir, delil karartma şüphesi de yaratır.
• Tanıklarla dosyanın içeriğini konuşmayın.
• Telefonunuzdaki verileri silmeyin; silme işlemi kayıtlarda görünür ve aleyhinize yorumlanır.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bana gelen bir dosyada, esnaf olan bir kişi hakkında dolandırıcılık şikayeti vardı. Şikayeti öğrendiği gün, kendi işletmesinin sosyal medya hesabından uzun bir paylaşım yapmış. Şikayetçinin adını yazmış, dilekçenin fotoğrafını koymuş, “bu kişi bana iftira atıyor, işte belge” demiş. Paylaşım birkaç bin kez görüntülenmiş. Bana geldiğinde elinde iki değil, üç sorun vardı: asıl dosya, gizliliği ihlal soruşturması ve şikayetçinin açtığı hakaret dosyası.

İlk iş paylaşımı kaldırtmak oldu, ama ekran görüntüleri çoktan dosyaya girmişti. Gizliliği ihlal dosyasında savunmamızı iki eksen üzerine kurduk. Birincisi, paylaşımın maddi gerçeği engellemeye elverişli olmadığını anlattık; dosyada dinlenmeyi bekleyen tanık yoktu, deliller banka kayıtlarından ibaretti. İkincisi, müvekkilin hukuk bilgisi olmadığını, paylaşımı kendisini savunmak amacıyla yaptığını ve derhal kaldırdığını ortaya koyduk. Şikayet dilekçesinin fotoğrafı en zayıf noktamızdı; onu savunacak bir şey yoktu, dürüstçe kabul ettik.

Asıl dolandırıcılık dosyası takipsizlikle kapandı. Gizliliği ihlal dosyasında ise iddianame düzenlendi ve sonunda adli para cezası çıktı, hükmün açıklanması geri bırakıldı. Yani müvekkil, aslında suçsuz çıktığı bir olay yüzünden ayrı bir dosyayla uğraştı. O gün paylaşım yapmasaydı, tek bir dosyayla takipsizlik alıp bitirecekti. Bu yüzden bana gelen herkese aynı cümleyi kuruyorum: soruşturmayı öğrendiğiniz gün konuşacağınız tek kişi avukatınızdır.