Kovuşturma

Ceza dosyası iki evreden oluşur: savcılığın yürüttüğü soruşturma ve mahkemenin yürüttüğü kovuşturma. Günlük dilde “dava açıldı”, “yargılama başladı” denilen dönem kovuşturmadır. Bu evreye geçildiği anda şüpheli olarak anılan kişi sanık sıfatını alır; aradaki farkı şüpheli ile sanık arasındaki fark yazısında ayrıntılı bulabilirsiniz.

Kanundaki yeri

Kovuşturmanın tanımı CMK m. 2/1-f’de yer alır. CMK m. 175/1’e göre iddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma başlar; mahkeme ardından duruşma gününü belirleyip tarafları çağırır. Mahkemenin iddianameyi incelemek için on beş günü vardır; bu süre içinde iade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır (CMK m. 174/3). Evre, istinaf ve temyiz aşamalarını da içine alır ve hükmün kesinleşmesiyle sona erer.

Uygulamada ne anlama gelir

Size mahkemeden iddianame ve duruşma tarihini bildiren bir tebligat geldiyse kovuşturma evresindesiniz. Bu aşamada duruşmalar yapılır, deliller mahkeme önünde tartışılır, sanığın sorgusu yapılır ve sonunda hüküm verilir. Bazı haklar ve sonuçlar bu evreye bağlıdır: davaya katılma yalnız kovuşturmada istenebilir; azami tutukluluk süreleri soruşturma ve kovuşturma için ayrı hesaplanır ve tutuklu sanığın durumu her oturumda yeniden değerlendirilir (CMK m. 108/3). Hırsızlık ve dolandırıcılıkta etkin pişmanlık indiriminin oranı da zararın kovuşturma başlamadan önce mi sonra mı giderildiğine göre değişir (TCK m. 168).

Örnek

Bir kavga nedeniyle şikâyet edilen kişinin ifadesi savcılıkta alınır, tanıklar dinlenir. Birkaç ay sonra asliye ceza mahkemesinden iddianame ve duruşma tarihini içeren bir tebligat gelir. Bu tebligatla soruşturma bitmiş, kovuşturma başlamıştır: kişi artık sanıktır ve savunmasını mahkemede yapacaktır. Hüküm verilip kanun yolu süreleri geçtiğinde kovuşturma da sona erer. Şikâyetin ilk gününden itibaren neler olduğunu hakkımda şikâyet var, ne yapmalıyım yazısında adım adım bulabilirsiniz.

Sık karıştırılan

“Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar” adındaki kelimeye rağmen kovuşturma evresinde verilmez. Bu, savcının soruşturmanın sonunda dava açmamaya karar vermesidir; yani dosya hiç kovuşturma evresine geçmemiştir.

Sık sorulan sorular

Kovuşturma ile soruşturma arasındaki fark nedir?

Soruşturmayı savcılık yürütür ve suçlanan kişi şüphelidir; kovuşturmayı mahkeme yürütür ve kişi sanıktır. Sınır, iddianamenin mahkemece kabul edildiği andır (CMK m. 175/1).

Kovuşturma aşamasında dosyayı inceleyebilir miyim?

Evet, müdafiniz iddianamenin kabulünden itibaren dosyanın tamamını ve muhafaza altındaki delilleri inceleyebilir, belgelerin örneklerini harçsız alabilir (CMK m. 153/4). Soruşturmada mümkün olan kısıtlama kararı bu aşamada artık uygulanmaz.

Dava açıldıktan sonra uzlaşma olur mu?

Evet, suç uzlaştırma kapsamındaysa mahkeme dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK m. 254/1). Uzlaşmada edim hemen yerine getirilirse dava düşer, taksitli veya ileri tarihliyse yargılama durdurulur (CMK m. 254/2).

Kovuşturma aşamasında şikâyetten vazgeçilebilir mi?

Evet, şikâyete bağlı suçlarda hüküm kesinleşinceye kadar şikâyetten vazgeçilebilir ve dava düşer (TCK m. 73/4). Ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmezse yargılama devam eder (TCK m. 73/6).