Sarhoşluk ve uyuşturucu etkisi

Sarhoşluk ve uyuşturucu etkisi, kusur yeteneğini etkileyen geçici bir hâldir. Geçici bir nedenle ya da irade dışı alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalan kişiye ceza verilmez (TCK m. 34/1). Kişi alkolü ya da uyuşturucuyu kendi isteğiyle aldıysa bu kural uygulanmaz (TCK m. 34/2). Uygulamada dosyaların neredeyse tamamı ikinci fıkraya girer; “o an kendimde değildim” savunması tek başına cezayı kaldırmaz.

Bilmeniz gerekenler

• Belirleyici soru, alımın iradi olup olmadığıdır. İçkinize sizden habersiz uyuşturucu katılması irade dışı alımın tipik örneğidir. Bunu ileri süren kişi tanık, kamera kaydı ve kan ya da idrar tahliliyle desteklemelidir.
• Etkinin önemli derecede olması gerekir. Alkollü olmak yetmez; fiilin anlamını kavrayamayacak ya da davranışlarını yönlendiremeyecek ölçüde etkilenme aranır. Mahkeme bu durumu çoğunlukla adli tıp raporuyla belirler.
• Şartlar oluşursa sonuç beraat değil, kusur bulunmadığı için ceza verilmesine yer olmadığı kararıdır (CMK m. 223/3-a).
• İsteyerek alınan alkol akıl hastalığı yerine geçmez. Yargıtay, alkolü iradi olarak aldığı sabit olan ve akıl hastalığına dair raporu bulunmayan sanığa TCK 32/2’nin uygulanıp güvenlik tedbiri verilmesini bozma sebebi yaptı.
• Alkol ve uyuşturucu bazı suçların unsurudur. Alkol veya uyuşturucu etkisiyle emniyetli biçimde araç kullanamayacak hâlde araç kullanmak 6 aydan 2 yıla kadar hapis gerektirir (TCK m. 179/3); kullanmak için uyuşturucu bulundurmak ya da kullanmak da başlı başına suçtur (TCK m. 191/1).
• Kullanma suçunda kanun cezadan önce tedaviyi öne çıkarır: savcı şartlar aranmaksızın beş yıl süreyle kamu davasının açılmasını erteler (TCK m. 191/2). Bu sürede yükümlülüklere uyulmazsa dava açılır (TCK m. 191/4).

Sık karıştırılan

Bu hâl en çok akıl hastalığı ile karıştırılır. Akıl hastalığında algılama ya da yönlendirme yeteneğini etkileyen neden bir ruhsal hastalıktır; ceza verilmese bile kişi hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur (TCK m. 32/1). Sarhoşluk ve uyuşturucu etkisinde neden geçicidir ve dışarıdan alınan bir maddeye dayanır; irade dışı alımda şartlar varsa ceza verilmez, iradi alımda ise kişi normal biçimde cezalandırılır. İki kurumu birbirinin yerine kullanmak, aşağıdaki kararda olduğu gibi bozma sebebidir.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 13.02.2024 tarihli, 2021/41272 E., 2024/1699 K.

Alkollü hâlde polis merkezinin bahçesine gelen sanık, şikâyetçi olduğunu söylemiş; kimden şikâyetçi olduğu sorulunca görevli polislere hakaret etmiş ve bunu karakolun içinde de sürdürmüştü. İlk derece mahkemesi hakaretten mahkûmiyet kurarken TCK 32/2’yi uygulamış ve sanık hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmetmişti. Yargıtay, TCK 34’ün iki fıkrasını hatırlatarak sanığın iradi biçimde alkol aldığının sabit olduğunu, akıl hastalığına dair bir iddia ya da rapor da bulunmadığını belirtti ve bu uygulamayı bozma sebebi yaptı. Sanığın talebine rağmen hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme imkânının tartışılmamasını da ayrı bir bozma sebebi saydı. Kısacası isteyerek içilen alkol ne cezayı kaldırır ne de akıl hastalığı hükümlerine kapı açar.

… aynı maddenin ikinci fıkrasında ise iradi olarak alınan alkol veya uyuşturucu madde etkisinde suç işleyen kişi hakkında birinci fıkra hükmünün uygulanamayacağının düzenlenmesi nedeniyle, somut olayda sanığın iradi bir şekilde alkol kullandığının sabit olması ve akıl hastası olduğuna dair bir iddia veya buna ilişkin raporun da dosyada bulunmaması karşısında, 5237 sayılı Kanun’un 32 nci maddesinin ikinci fıkrasının uygulanması suretiyle akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirine hükmedilmesi, …

↑ Metne dön