Azmettirme

Azmettirme, suça iştirakin üç biçiminden biridir; diğer ikisi faillik ve yardım etmedir. Azmettiren suçu kendi eliyle işlemez, ama başka birinin aklına suç işleme fikrini sokar ve onu bu yola sevk eder. İkna, para teklifi, vaat ya da baskı gibi farklı yollarla olabilir. Kanun bu kişiyi, suçu işleyenle aynı ağırlıkta sorumlu tutar.

Kanundaki yeri

TCK m. 38/1’e göre başkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Üstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirmede, örneğin bir babanın oğlunu suça yöneltmesinde, ceza üçte birden yarısına kadar artırılır; çocukların suça azmettirilmesinde bu artırım için akrabalık aranmaz (m. 38/2). Azmettirenin kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ise ceza indirilebilir (m. 38/3). Azmettirenin sorumlu olması için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir (TCK m. 40/3).

Uygulamada ne anlama gelir

Azmettirme iddiası çoğunlukla failin ifadesine, mesaj kayıtlarına, para transferlerine ve telefon görüşmelerine dayanır. En kritik soru, failin suç kararını azmettirenden önce zaten verip vermediğidir. Fail zaten karar vermişse, sonradan yapılan teşvik azmettirme değil, kararı kuvvetlendirme olarak yardım etme sayılır ve ceza indirilir (TCK m. 39/2-a). Bu ayrım, özellikle ağır suçlarda cezayı büyük ölçüde değiştirir; işlenen suç müebbet gerektiriyorsa azmettirene müebbet, yardım edene 10 ile 15 yıl arası hapis verilir (TCK m. 39/1).

Azmettirenin istediğinden daha ağır bir suç işlenirse, azmettiren kural olarak yalnız azmettirdiği suçtan sorumludur. Failin yalnız kendisine ait kişisel nedenlerle cezalandırılamaması azmettirenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (TCK m. 40/1); kusur yeteneği olmayan çocuğu kullanan ise dolaylı fail olur (TCK m. 37/2). Suç ortaklığının diğer biçimleriyle farkı için suça ortak olmanın cezası yazısına bakabilirsiniz.

Örnek

Bir işletme sahibi, rakibinin dükkânına zarar verilmesi için bir tanıdığına para teklif ediyor; tanıdığı daha önce böyle bir şey düşünmemişken teklifi kabul edip dükkânın camlarını kırıyor. Mesajlaşmalar ve para transferi dosyaya girerse işletme sahibi mala zarar verme suçunun azmettireni olarak, camları kıran kişiyle aynı ceza aralığından sorumlu olur.

Sık karıştırılan

Azmettirme ile yardım etme sık karıştırılır. Azmettirmede suç kararını yaratan azmettirendir; yardım etmede ise karar zaten vardır ve yardım eden yol gösterir, araç sağlar veya kararı kuvvetlendirir. Bir başkasını bilmeden suçta araç olarak kullanmak ise azmettirme değil, dolaylı failliktir (TCK m. 37/2).

Sık sorulan sorular

Azmettirme ile müşterek faillik arasındaki fark nedir?

Müşterek failler suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştirir (TCK m. 37/1); azmettiren ise fiile katılmaz, yalnız suç kararını uyandırır. Sonuçta ikisi de işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır.

Azmettirdiğim kişi suçu işlemekten vazgeçerse ceza alır mıyım?

Fail suça hiç başlamadan vazgeçerse hayır: suç en azından teşebbüs aşamasına varmadıkça iştirak sorumluluğu doğmaz (TCK m. 40/3). Fail suça başladıktan sonra kendi isteğiyle vazgeçerse, gönüllü vazgeçmeden yalnız vazgeçen suç ortağı yararlanır (TCK m. 41/1); azmettirenin teşebbüsten sorumluluğu sürer.

Azmettirmeyi kanıtlamak için failin ifadesi yeterli mi?

Kural olarak tek başına yeterli görülmez. Failin, cezasını hafifletmek için başkasını suçlama ihtimali bulunduğundan, ifadenin mesaj, para hareketi, tanık gibi başka delillerle desteklenmesi aranır.

Azmettirene etkin pişmanlık hükümleri uygulanır mı?

Evet, kanun öngörüyorsa uygulanır. Örneğin hırsızlık ve dolandırıcılıkta zararı gideren azmettiren de etkin pişmanlık indiriminden yararlanabilir (TCK m. 168/1); ayrıntı için hırsızlık ve dolandırıcılıkta etkin pişmanlık yazısına bakabilirsiniz.