Çocuğa Bakmamak ve Aile Yükümlülüğünü İhlal Cezası

Çocuğa Bakmamak ve Aile Yükümlülüğünü İhlal Cezası Ne Kadar?

TCK 233’te üç ayrı suç ve bir ağırlaştırıcı hâl vardır; cezalar 3 ay ile 3 yıl arasında değişir. Aşağıdaki tabloda sık karıştırılan komşu suçlarla birlikte bütün cezaları tek bakışta görebilirsiniz.

Cezaların hepsi asliye ceza mahkemesinde görülür. Üst sınırı 2 yılı geçmeyen 233/1 ve 233/2’de tutuklama yasağı vardır (CMK 100/4); dosyalar genellikle tutuksuz yürür ve mahkeme basit yargılama usulünü de uygulayabilir (CMK 251/1). Dava zamanaşımı her üç fıkra için 8 yıldır (TCK 66/1-e).

Hangi Davranışlar Suç Sayılır? Bakım, Eğitim ve Destek Yükümlülüğü

Suç, kaynağı aile hukuku olan bir yükümlülüğün bilerek yerine getirilmemesiyle oluşur; her aile içi ihmal bu maddeye girmez. Kanunun ifadesi şöyle:

TCK 233/1: (1) Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikayet üzerine, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Yükümlülüğün kaynağı Türk Medeni Kanunu’dur. Eşler evlilik birliğinin mutluluğunu sağlamak, çocukların bakımına, eğitimine ve gözetimine birlikte özen göstermekle yükümlüdür (TMK 185). Çocuğun bakımı, eğitimi ve korunması için gereken giderleri ana ve baba karşılar (TMK 327). Ceza dosyasında bu yükümlülüğün somut olarak ne olduğu ve failin bunu bile bile yapmadığı ispatlanmalıdır.

Dosyalarda en sık gördüğüm örnekler şunlar:

• Bir ebeveynin evi terk edip küçük çocuğu kimseye bırakmadan ya da diğer ebeveyne hiç haber vermeden gitmesi,
• Çocuğun beslenme, barınma ve sağlık ihtiyaçlarının imkânı olduğu hâlde uzun süre karşılanmaması,
• Hasta çocuğun tedavisine bilerek götürülmemesi, okul kaydının ve eğitim giderlerinin bütünüyle sahipsiz bırakılması,
• Evlilik devam ederken eşin, geçimini sağlayamayan diğer eşe ve çocuklara hiçbir destek vermemesi.

Kast şarttır. Gerçekten imkânı olmayan, işsiz kalmış ya da hasta olan ebeveynin durumu kasıtlı ihmalle aynı değerlendirilmez. Savunmada gelir durumu, çocuğa yapılan harcamaların belgeleri ve çocuğun o dönemde kimin yanında olduğu bu yüzden önemlidir.

Boşanmada Velayeti Olmayan Ebeveyn Suç İşlemiş Olur mu?

Velayeti olmayan ebeveyn de çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır (TMK 182); ancak bu borcun yaptırımı kural olarak nafaka yoludur. Boşanma kararında hükmedilen iştirak nafakasını ödemeyen kişi icra takibiyle ve tazyik hapsiyle karşılaşır. Bu süreci, kaç gün hapis istenebileceğini ve borç ödenince ne olduğunu nafaka ödememenin sonuçları yazımda ayrıntılı anlattım.

TCK 233 ise para borcunun ötesine geçen durumlarda gündeme gelir. Velayeti alan ebeveyn çocuğu sağlık, güvenlik ve eğitim bakımından sahipsiz bırakırsa ya da çocuğu fiilen yanında tutan ebeveyn bakımını bütünüyle ihmal ederse, diğer ebeveyn şikâyetçi olabilir. Velayetin kimde olduğu tek başına belirleyici değildir; çocuğun o dönemde fiilen kimin gözetiminde olduğu ve kimin neyi yapmadığı incelenir.

Velayeti olan ebeveynin, mahkemenin belirlediği görüş günlerinde çocuğu teslim etmemesi ise 233’ün değil, Çocuk Koruma Kanunu’ndaki teslim emrine muhalefet düzenlemesinin (5395 m.41/F) konusudur; şikâyet bir ay içinde aile mahkemesine yapılır ve yaptırımı disiplin hapsidir. Süreci çocuk teslimine muhalefet yazısında bulabilirsiniz. Ayrıca aile mahkemesi, kişisel ilişki düzenlemesine uyulmazsa çocuğun yararına aykırı olmamak şartıyla velayetin değiştirilebileceğini kararda ihtar eder (TMK 182/2). Velayet değişikliği ceza değil, aile mahkemesinin vereceği bir karardır.

Hamile Eşini Terk Etmek Suç mu?

Evet, hamile olduğunu bildiği eşini ya da birlikte yaşadığı ve kendisinden hamile kaldığını bildiği kadını çaresiz durumda bırakan kişi 6 ay ile 2 yıl hapis cezası alır. Bu hâlde şikâyet aranmaz; savcılık durumu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.

TCK 233/2: (2) Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kalmış bulunduğunu bildiği evli olmayan bir kadını çaresiz durumda terk eden kimseye, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.

İki unsur öne çıkar. Fail hamileliği bilmelidir ve kadın terk sonrasında gerçekten çaresiz kalmış olmalıdır. Ailesinin yanına dönen, geliri ve barınma imkânı olan bir kadının durumunda “çaresizlik” unsuru tartışmalı hâle gelir. Resmi nikâh şart değildir; evli olmayan ama sürekli birlikte yaşayan çiftler de kapsamdadır.

Alkol veya Uyuşturucu Yüzünden Çocuğu Tehlikeye Sokmak (TCK 233/3)

Alışkanlık hâlindeki sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı veya onur kırıcı davranışlar yüzünden çocuğunun ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır biçimde tehlikeye sokan ana ya da baba 1 ile 3 yıl hapis cezası alır. Velayeti kaldırılmış olmak cezayı engellemez.

TCK 233/3: (3) Velayet hakları kaldırılmış olsa da, itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılması ya da onur kırıcı tavır ve hareketlerin sonucu maddi ve manevi özen noksanlığı nedeniyle çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya baba, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu fıkrada tek bir olay yetmez; davranışın süreklilik taşıması ve çocuğu ağır tehlikeye sokması aranır. Şikâyet aranmadığı için okul, hastane veya komşu ihbarıyla da soruşturma başlar; uzlaştırma da yapılmaz. Çocuk 233/1 veya 233/3’teki ihmaller yüzünden kasten öldürme ya da neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçu işlerse, ebeveynin cezası yarısından iki katına kadar artırılır (TCK 233/4). Çocuğun ihmal edildiğinden şüpheleniyorsanız bildirimin nasıl yapılacağını çocukla ilgili ihbar yolları yazısında anlattım.

Şikâyet, Uzlaştırma ve Şikâyetten Vazgeçme Nasıl İşler?

TCK 233/1 şikâyete bağlıdır: fiili ve faili öğrendiğiniz tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet etmezseniz soruşturma yapılamaz (TCK 73/1). Ayrıntılı hesap için şikâyet süresinin ne zaman başladığı yazısına bakabilirsiniz. Çocuk adına şikâyeti genellikle onu temsil eden diğer ebeveyn yapar; eş kendi adına da şikâyetçi olabilir.

Şikâyete bağlı olduğu için temel hâl uzlaştırma kapsamındadır (CMK 253/1-a). Savcılık dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir; taraflar çoğunlukla düzenli ödeme, okul giderlerini üstlenme gibi bir edimde anlaşır. Edim hemen yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; taksitli ya da süreli edimde kamu davasının açılması ertelenir (CMK 253/19). Edime uyulmazsa dava açılır.

Şikâyetten vazgeçme davayı düşürür (TCK 73/4); fakat vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı etkilemez (TCK 73/6). Yargıtay, şikâyetçi vazgeçtiğinde mahkemenin sanığa bunu kabul edip etmediğini sorması gerektiğini kabul ediyor. Aile içi dosyalarda vazgeçmenin sonuçlarını aile içi şiddette şikâyetten vazgeçme yazısında ayrıca ele aldım. Hamile eşi terk (233/2) ve çocuğu tehlikeye sokma (233/3) hâllerinde ise vazgeçme davayı bitirmez.

Kötü Muamele ve Çocuk Kaçırma ile Farkı Nedir?

TCK 233 ihmali, yani yapılması gerekeni yapmamayı cezalandırır; kötü muamele ve çocuk kaçırma ise aktif davranıştır. Ayrım, uygulanacak cezayı ve şikâyet şartını değiştirir.

• Kötü muamele (TCK 232): Aynı evde yaşayan kişiye sistemli aşağılama, kapatma, sürekli bağırma gibi davranışlar 2 ay ile 1 yıl hapis gerektirir ve şikâyet aranmaz. Ayrıntısı çocuğa kötü muamele yazısında.
• Çocuğun kaçırılması (TCK 234): Velayeti elinden alınmış ebeveynin 16 yaşını bitirmemiş çocuğu velinin yanından cebir veya tehdit olmadan kaçırması ya da alıkoymasıdır; 3 ay ile 1 yıl hapis. Çocuğun kaçırılması yazısında yurt dışına götürme hâlini de anlattım.
• Terk (TCK 97): Bakmakla yükümlü olunan ve kendini idare edemeyecek kişiyi kaderine terk etmek ayrı bir suçtur; bebeği kimsesiz bir yerde bırakmak bu kapsama girebilir.

Aynı olayda birden fazla suç birlikte tartışılabilir. Örneğin çocuğu ihmal eden ve ona sürekli kötü davranan ebeveyn hakkında hem 233 hem 232 gündeme gelir.

Şikâyet Ettiyseniz ya da Şikâyet Edildiyseniz Ne Yapmalı?

İki tarafta da sonucu çoğu zaman belgeler belirler: kim, hangi dönemde, çocuk için ne yaptı ya da ne yapmadı. Tanık beyanı önemlidir ama tek başına çoğu dosyayı taşımaz.

Şikâyetçi taraf için

Çocuğun yanınızda olduğu dönemi gösteren okul ve hastane kayıtlarını, diğer ebeveynin ilgisizliğini gösteren mesajları ve harcamaları sizin karşıladığınızı gösteren dekontları toplayın. Şiddet ya da tehdit de varsa ceza dosyasından bağımsız olarak koruma kararı isteyebilirsiniz; koruma kararına aykırılığın yaptırımı ayrıdır ve aile mahkemesi yoluyla işler.

Şüpheli veya sanık taraf için

Çocuğa yaptığınız ödemelerin dekontlarını, okul ve kurs makbuzlarını, sağlık harcamalarını ve görüşmelerinizi gösteren yazışmaları dosyaya sunun. Yargıtay, çocuğun dershane makbuzu ve sanık adına düzenlenmiş borç senetleri gibi belgelerle verilen beraat kararını yerinde buluyor. Gelirinizin olmadığı ya da hastalık gibi bir engelinizin bulunduğu dönemleri de belgeleyin; kast tartışması buradan yürür.

Mahkûmiyet çıkarsa sonuç ceza çoğu zaman 2 yılın altındadır. Bu durumda hükmün açıklanmasının geri bırakılması, erteleme (TCK 51/1) veya kısa süreli hapsin adli para cezasına çevrilmesi (TCK 50/1) değerlendirilir. Uzlaşma imkânı olan dosyada edimi gerçekçi belirlemek, sonradan dava açılmasını önler.

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkilim, boşanma davası sürerken evden ayrılmış ve iki çocuğu annelerinin yanında kalmıştı. Birkaç ay sonra eşi, çocuklara bakmadığı ve okul giderlerini karşılamadığı gerekçesiyle şikâyetçi oldu. İfadeye çağrıldığında bana geldi; ilk iş olarak çocuklara gönderdiği paraların dekontlarını, okul servisine yaptığı ödemeleri ve çocuklarla yazışmalarını topladık.

Belgeler, ödemelerin tamamen kesilmediğini ama son üç ayda düzensizleştiğini gösteriyordu. Müvekkilim o dönemde işinden ayrılmıştı, bunu da belgeyle sunduk. Dosya uzlaştırmaya gitti. Eşiyle, boşanma kesinleşene kadar her ay belirli bir tutarı okul giderleri için ödemesi konusunda anlaştılar ve savcılık kamu davasının açılmasını erteledi.

Müvekkilim ödemeleri aksatmadı ve dosya dava açılmadan kapandı. Aynı dönemde aile mahkemesindeki nafaka tartışması ayrı yürüdü; ceza dosyasındaki uzlaşma, nafaka miktarını belirlemedi.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 02.04.2024 tarihli, 2021/27571 E., 2024/4344 K.

Evli bir anne, tedavi amacıyla 6 aylık bebeğini yanına almadan baba evine gitmiş, baba şikâyetçi olmuş ve anne TCK 233/1’den adli para cezasına mahkûm edilmişti. Baba kovuşturma sırasında şikâyetinden vazgeçti. Yargıtay, suçun şikâyete bağlı olduğunu, bu durumda sanığa vazgeçmeyi kabul edip etmediğinin sorulması ve sonucuna göre karar verilmesi gerektiğini belirterek hükmü bozdu; basit yargılama usulünün de yeniden değerlendirilmesini istedi.

… Şikâyetçi babanın kovuşturma aşamasında alınan ifadesinde şikâyetinden vazgeçtiği, aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüğün ihlali suçunun soruşturulması ve kovuşturulmasının şikâyete tabi olduğunun anlaşılması karşısında, 5237 sayılı Kanun’un 73 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca sanığa, şikâyetten vazgeçmeyi kabul edip etmediği sorularak sonucuna göre karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi …

↑ Metne dön

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 28.11.2023 tarihli, 2021/17582 E., 2023/24806 K.

Boşanmadan başka biriyle yaşamaya başlayan babanın, eşine ve çocuklarına karşı bakım, eğitim ve destek yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla dava açılmış, yerel mahkeme suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermişti. Dosyada çocuğun dershane kaydına ait makbuz ve sanık adına düzenlenmiş borç senetleri bulunuyordu. Yargıtay bu deliller ve tanık anlatımlarıyla verilen beraat kararında hukuka aykırılık görmeyerek onadı. Karar, evden ayrılmış olmanın tek başına sonucu belirlemediğini; çocuğa yapılan harcamaları gösteren belgelerin ve tanık anlatımlarının birlikte değerlendirildiğini gösteriyor.

… Sanık savunması, katılan ve tanık anlatımları, tanığın dershane kaydına ilişkin makbuz ve sanık adına düzenlenen borç senetleri ile tüm dosya kapsamına göre sanık hakkında kurulan hükme yönelik katılan vekilinin temyizinin incelenmesinde, beraat kararı verilmesine dair Mahkemenin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görülmemiştir. …

↑ Metne dön