Haksız tahrik

Kanun, öfkesini karşı tarafın haksız bir davranışı tetiklemiş kişiyi daha az kınanabilir sayar. İndirim için karşı tarafın gerçekten haksız bir fiili, bunun failde yarattığı öfke ya da derin üzüntü ve suçun bu etki altında işlenmesi gerekir.

Ayrıntılı rehber: haksız tahrikin cezayı ne kadar düşürdüğü

Bilmeniz gerekenler

• İndirim dörtte birden dörtte üçe kadardır; ağırlaştırılmış müebbet yerine 18–24 yıl, müebbet yerine 12–18 yıl hapis verilir (TCK m. 29).
• Oranı tahrikin ağırlığına göre hâkim belirler; hafif tahrikte alt sınıra yakın indirim yapılır.
• İndirim temel ceza belirlendikten sonra, kanundaki sırayla teşebbüs ve iştirakten sonra uygulanır (TCK m. 61/5). Diğer ceza indirimi sebepleriyle birlikte uygulanabilir.
• Olayı kimin başlattığı tartışmalıysa mahkeme tanık beyanları ve kamera kayıtlarıyla bunu araştırır; karşılıklı tahrik iddiası sık görülür.
• Kasten öldürme dosyalarında sonuç cezayı en çok etkileyen indirimlerden biridir; bkz. kasten öldürme suçu cezası.

Sık karıştırılan

Meşru müdafaada kişi o an süren bir saldırıyı defetmek için zorunlu karşılığı verir ve ceza almaz (TCK m. 25). Haksız tahrikte ise suç öfkeyle işlenir; ceza verilir, ama indirilir.

Sık sorulan sorular

Haksız tahrik ile takdiri indirim aynı şey mi?

Hayır. Haksız tahrik, karşı tarafın haksız fiilinin yarattığı öfke ya da şiddetli elem nedeniyle dörtte birden dörtte üçe kadar yapılan indirimdir; takdiri indirim ise failin geçmişi, pişmanlığı gibi kişisel durumlarına göre en çok altıda birlik indirimdir (TCK m. 29, 62). İkisi aynı dosyada birlikte uygulanabilir; sırada önce haksız tahrik gelir (TCK m. 61/5).

Hakarete karşı vurmak haksız tahrik sayılır mı?

Sayılabilir. Hakaret haksız bir fiildir ve buna duyulan öfkeyle işlenen yaralamada ceza indirilebilir; ancak ceza yine verilir ve indirimin oranını hakaretin ağırlığına göre hâkim belirler.

Olayı kimin başlattığı belli değilse haksız tahrik uygulanır mı?

Uygulanabilir, ama bu dosyaya göre değişen tartışmalı bir konudur. Uygulamada olayın kimden çıktığı kesin olarak belirlenemediğinde şüpheden sanık yararlanır ilkesiyle en az oranda (dörtte bir) indirim yapıldığı görülür; sonuç tanık beyanları ve kamera kayıtlarının değerlendirilmesine bağlıdır.

Haksız tahrik cezayı tamamen kaldırır mı?

Hayır, haksız tahrik cezayı yalnız indirir. Cezanın hiç verilmediği hâller ayrıdır: meşru müdafaada ceza verilmez (TCK m. 25); hakaret suçunda ise haksız fiile tepki olarak söylenen sözde ceza hiç verilmeyebilir (TCK m. 129).