Bilinçli taksir

Basit taksirde kişi, dikkatsizliği yüzünden neticeyi hiç öngörmez. Bilinçli taksirde ise neticenin olabileceğini görür, ama “bir şey olmaz” diyerek ya da becerisine güvenerek davranmaya devam eder ve neticenin gerçekleşmesini istemez. Trafik kazalarında, iş kazalarında ve silahla yapılan dikkatsizliklerde sık tartışılan bir kavramdır.

Kanundaki yeri

TCK m. 22/3’e göre kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın netice meydana gelirse bilinçli taksir vardır ve taksirli suçun cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Artırım, temel ceza belirlendikten sonra onun üzerinden yapılır (TCK m. 61/2). Kanun bilinçli taksire başka sonuçlar da bağlar: taksirli suçtan verilen uzun süreli hapis cezası normalde paraya çevrilebilirken bilinçli taksirde çevrilemez (TCK m. 50/4); failin kendisinin de ağır biçimde mağdur olması hâlinde basit taksirde ceza verilmezken bilinçli taksirde yalnız indirim yapılabilir (TCK m. 22/6).

Uygulamada ne anlama gelir

Bilinçli taksir çoğunlukla kural ihlalinin ağırlığından çıkarılır. Kırmızı ışıkta geçmek, yerleşim yerinde çok yüksek hızla gitmek, alkollü araç kullanmak veya iş güvenliği uyarılarına rağmen önlem almamak, mahkemelerin bilinçli taksir tartışmasına girdiği tipik durumlardır. Ancak bu davranışlar kendiliğinden bilinçli taksir sayılmaz; olayın bütün koşulları değerlendirilir.

Taksirle yaralamada fark büyüktür: suç normalde şikâyete bağlıdır, ama basit yaralama dışındaki hâllerde bilinçli taksir varsa şikâyet aranmaz (TCK m. 89/5). Yani mağdur şikâyetinden vazgeçse bile dava sürer. Ceza miktarlarını taksirle yaralama ve taksirle öldürme yazılarında, işyerindeki durumları iş kazasında işverenin sorumluluğu yazısında bulabilirsiniz.

Örnek

Bir sürücü, şehir içinde dar bir sokakta çocukların oynadığını görmesine rağmen hızını düşürmüyor ve bir çocuğa çarparak kemiğinin kırılmasına neden oluyor. Mahkeme, sürücünün tehlikeyi gördüğünü ama becerisine güvenerek devam ettiğini kabul ederse bilinçli taksirle yaralamadan cezalandırır; ceza artırılır, aile şikâyetten vazgeçse de dava düşmez ve bir yılı aşan hapis cezası paraya çevrilemez.

Sık karıştırılan

Bilinçli taksir en çok olası kastla karıştırılır. İkisinde de fail neticeyi öngörür. Fark failin iç dünyasındadır: bilinçli taksirde netice istenmez ve olmayacağına güvenilir; olası kastta ise fail “olursa olsun” diyerek neticeyi göze alır (TCK m. 21/2). Olası kast kasıtlı suçtur ve çok daha ağır ceza doğurur.

Sık sorulan sorular

Bilinçli taksir ile olası kast arasındaki fark nedir?

Bilinçli taksirde fail neticeyi öngörür ama gerçekleşmeyeceğine güvenir; olası kastta ise neticeyi kabullenir. Örneğin ölümlü bir kazada bilinçli taksir taksirle öldürmeye, olası kast ise kasten öldürmeye götürür.

Alkollü araç kullanırken kaza yapmak her zaman bilinçli taksir mi?

Hayır, kendiliğinden öyle sayılmaz. Alkol önemli bir gösterge olsa da mahkeme hızı, yolun durumunu ve sürücünün davranışını birlikte değerlendirir.

Bilinçli taksirle işlenen suçta hükmün açıklanmasının geri bırakılması mümkün mü?

Evet, diğer şartlar varsa mümkündür. Bilinçli taksir yalnız bir yılı aşan hapis cezasının paraya çevrilmesini engeller; erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması için ayrı bir yasak koymaz.