Asli kusur

Asli kusur ve tali kusur, özellikle trafik kazası, iş kazası ve tıbbi müdahale dosyalarında bilirkişi raporlarında karşınıza çıkan kavramlardır. Rapor, olaya karışan herkesin dikkat ve özen yükümlülüğünü ne ölçüde ihlal ettiğini değerlendirir ve kusuru taraflar arasında dağıtır. Kazayı doğrudan doğuran ihlal asli, kazanın oluşumuna katkı yapan ama belirleyici olmayan ihlal tali kusur olarak nitelenir. Tam kusur ise kazanın yalnızca bir kişinin kusuruyla oluştuğu anlamına gelir.

Kanundaki yeri

Türk Ceza Kanunu “asli kusur” terimini kullanmaz. Ceza açısından dayanak TCK m. 22’dir: taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir (m. 22/4), birden fazla kişinin taksiriyle oluşan olayda herkes kendi kusurundan sorumludur (m. 22/5). Trafik kazalarında Karayolları Trafik Kanunu m. 84, kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, kavşakta geçiş önceliğine uymamak, şeride tecavüz etmek gibi bazı ihlalleri sürücünün asli kusuru sayar. Bilirkişiler bu listeyi ve olayın bütün koşullarını birlikte değerlendirir.

Uygulamada ne anlama gelir

Ceza davasında tali kusurlu olmak, kendiliğinden beraat anlamına gelmez. Ölüm veya yaralanmayla kişinin kusurlu davranışı arasında bağ kurulabiliyorsa tali kusurlu kişi de taksirle sorumlu tutulabilir; kusurun az olması daha çok cezanın miktarında etkili olur. Hiç kusuru bulunmayan kişi ise cezalandırılamaz. Bu nedenle bilirkişi raporundaki kusur dağılımı, hem ceza davasının sonucunu hem de ayrıca açılacak tazminat davasındaki paylaşımı doğrudan etkiler. Trafik dosyalarında bunun nasıl işlediğini trafik kazasında yaralama ve taksirle öldürme yazılarında bulabilirsiniz.

Rapora itiraz etmek mümkündür ve sık yapılır. Olay yeri tespitinin eksik olması, kamera kaydı veya tanık beyanının dikkate alınmaması, kusurun olayın fiziki koşullarıyla uyuşmaması gibi gerekçelerle mahkemeden yeni bir bilirkişi incelemesi istenebilir. İş kazalarında işverenin, iş güvenliği uzmanının ve işçinin kusurları ayrı ayrı belirlenir; iş kazalarında işverenin sorumluluğu bu dağılımla şekillenir.

Örnek

Kavşakta kırmızı ışıkta geçen bir sürücü, yeşil ışıkta ancak hız sınırının üzerinde gelen başka bir araçla çarpışıyor ve yolcu yaralanıyor. Bilirkişi, kırmızı ışık ihlalini asli, aşırı hızı tali kusur olarak değerlendiriyor. İki sürücü hakkında da taksirle yaralama davası açılabilir; mahkeme cezayı belirlerken her birinin kusur ağırlığını ayrı ayrı göz önüne alır.

Sık karıştırılan

Kusur dağılımı, kastın veya taksirin türüyle karıştırılmamalıdır. Asli ya da tali kusur, ihlalin olaydaki ağırlığını gösterir; bilinçli taksir ise failin neticeyi öngörüp öngörmediğiyle ilgilidir. Asli kusurlu sürücü basit taksirle, tali kusurlu sürücü bilinçli taksirle hareket etmiş olabilir.

Sık sorulan sorular

Asli kusur ile tali kusur arasındaki fark nedir?

Asli kusur, kazanın doğmasında belirleyici olan ihlaldir; tali kusur ise kazaya katkı yapan ama tek başına onu doğurmayan ihlaldir. Ceza davasında ikisi de sorumluluk doğurabilir, fark daha çok cezanın miktarında ortaya çıkar.

Bilirkişi raporu mahkemeyi bağlar mı?

Hayır. Mahkeme raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir; rapor çelişkili veya eksikse yeni bir inceleme yaptırabilir.

Kazada hiç kusurum yoksa yine yargılanır mıyım?

Soruşturma başlayabilir, ama kusurunuz olmadığı anlaşılırsa cezalandırılamazsınız. Kusursuzluk soruşturmada ortaya çıkarsa kovuşturmaya yer olmadığına, yargılamada ortaya çıkarsa beraate karar verilir.

Ceza davasındaki kusur oranı tazminat davasında da geçerli olur mu?

Kendiliğinden geçerli olmaz. Hukuk mahkemesi kusur oranını kendi incelemesiyle belirler, ancak ceza dosyasındaki rapor ve tespitler bu davada önemli bir delil olarak kullanılır.