Taksirle Öldürme Cezası: 2-6 Yıl ve Trafik Dışı Ölümler

Taksirle Öldürme Cezası Kaç Yıl? Duruma Göre Tablo

Taksirle öldürmenin cezası iki fıkradan gelir: tek ölümde 2-6 yıl, birden fazla ölümde veya ölümle birlikte yaralanmada 2-15 yıl. Bilinçli taksir, yakın kaybı ve meslek yasağı bu cezayı ayrıca etkiler.

Temel hâlin metni kısadır:

TCK 85/1: (1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Mahkeme bu aralık içinde cezayı TCK 22/4’e göre failin kusuruna bakarak belirler. Kusur oranı düşükse ceza alt sınıra, yüksekse üst sınıra yaklaşır. Ölümle birlikte başkaları da yaralandıysa yaralananlar bakımından ayrı bir taksirle yaralama suçu oluşmaz; hepsi 85/2’nin geniş aralığında değerlendirilir. Ölüm olmadan yalnız yaralanma varsa taksirle yaralama cezası yazısına bakabilirsiniz.

Taksir, Bilinçli Taksir ve Olası Kast: Ceza Bu Ayrıma Göre Değişir

Aynı ölüm, failin öngörüsüne göre üç ayrı suç olabilir ve ceza 2 yıldan 25 yıla kadar değişir. Fail sonucu hiç öngörmediyse basit taksir (2-6 yıl), öngörüp “olmaz” dediyse bilinçli taksir (artırımlı ceza), öngörüp “olursa olsun” dediyse olası kastla öldürme (20-25 yıl, TCK 21/2) vardır.

TCK 22/3: (3) Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.

Ayrımı somut bir örnekle anlatayım. Düğünde havaya ateş eden kişi, merminin birine isabet edebileceğini öngörür ama bunun olmayacağına güvenir; seken ya da düşen kurşunla biri öldüyse uygulamada çoğu zaman bilinçli taksir tartışılır. Aynı kişi kalabalığın arasına doğru ateş ettiyse artık “olursa olsun” iradesi konuşulur ve dosya kasten öldürme kapsamına kayar. Belli bir tehlikeyi bilen işverenin “bir şey olmaz” diyerek önlem almaması da bilinçli taksirin tipik örneğidir.

Bilinçli taksirin pratik sonucu ağırdır. Ceza artar, hapis cezası adli para cezasına çevrilemez (TCK 50/4) ve yakın kaybında cezasızlık yerine yalnız indirim uygulanır. Bu yüzden iddianamede bilinçli taksir varsa, failin tehlikeyi gerçekten öngörüp öngörmediği savunmanın ilk konusu olmalıdır.

Trafik Dışında Taksirle Ölüm: En Sık Karşılaşılan 5 Dosya

Trafik dışı taksirle öldürme dosyalarının çoğu beş başlıkta toplanır: iş kazası, hekim hatası, evdeki ve apartmandaki teknik ihmaller, çocuğun ölümü ve hayvan saldırısı. Her birinde kusurun kime ait olduğu farklı bir mevzuattan çıkar.

İş kazasında ölüm

İnşaatta düşme, iş makinesi altında kalma, elektrik çarpması gibi ölümlerde işveren, işveren vekili, şantiye şefi, iş güvenliği uzmanı ve alt işveren aynı dosyada şüpheli olabilir. Her birinin kusuru ayrı belirlenir. İşverenin cezai sorumluluğunun ayrıntılarını iş kazasında işverenin ceza sorumluluğu yazısında anlatıyorum.

Hekim ve sağlık personeli hatası

Ameliyat, teşhis veya tedavideki hatalı uygulama sonucu ölümde suçlama yine taksirle öldürmedir; kusur genellikle Adli Tıp ve uzman bilirkişi kurulu tarafından değerlendirilir. Hekimin savunması ve izin süreci için doktor hatası ceza davası yazısına bakın.

Ev ve apartmanda teknik ihmal

Bacası tıkalı kombi veya sobadan karbonmonoksit zehirlenmesi, korkuluğu olmayan balkon, bakımsız asansör, açıkta bırakılan elektrik tesisatı bu gruptadır. Ev sahibi, kiracı, bina yöneticisi, kombiyi kuran teknisyen ve bakım firması arasında kusur paylaştırılır. Yetkisiz kişiye yaptırılan montaj, kusuru o kişiyle birlikte yaptıran kişiye de yükleyebilir.

Çocuğun ölümü

Havuzda veya denizde boğulma, açık pencereden düşme, ilaç ya da kimyasal madde içme gibi olaylarda gözetim yükümlülüğü olan ebeveyn, bakıcı, kreş veya okul görevlisi, otel ve havuz işletmecisi sorumlu tutulabilir. Ölen çocuk failin kendi çocuğuysa aşağıda anlattığım TCK 22/6 devreye girer.

Köpek ve hayvan saldırısı

Sahibinin gözetimsiz bıraktığı ya da tasmasız gezdirdiği hayvanın saldırısıyla meydana gelen ölüm, hayvan sahibi bakımından taksirle öldürme oluşturabilir. Hayvan bilerek saldırtıldıysa ise artık taksirden değil kasttan söz edilir. Bu konuyu ayrıca yazacağım.

Kusur Raporu: Taksirle Öldürme Cezasını Belirleyen Belge

TCK 22/4’e göre taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir; kusuru da çoğu dosyada bilirkişi raporu ortaya koyar. Kusursuz bulunan şüpheli hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir, yani dava açılmaz.

Raporlar genellikle “asli kusur” ve “tali kusur” ya da oransal dağılım kullanır. Birden fazla kişinin kusuru varsa TCK 22/5 uyarınca herkes kendi kusurundan sorumludur ve cezalar ayrı ayrı belirlenir. Bir şantiyede işverenin, şantiye şefinin ve ölen işçinin kendisinin farklı oranlarda kusurlu bulunması bu yüzden olağandır; ölen kişinin kendi kusuru, sanığın cezasının alt sınıra yakın belirlenmesini sağlar.

Ölen Kişi Yakınınızsa Ceza Verilmeyebilir mi?

Evet, TCK 22/6’ya göre ölüm failin kendisini ceza vermeyi gereksiz kılacak ölçüde mağdur ettiyse ceza verilmez. Bilinçli taksirde ise cezasızlık yoktur; ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

TCK 22/6: (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından, artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez; bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Bu hüküm en çok ebeveynin kendi çocuğunun ölümüne yol açtığı dosyalarda uygulanır: evde gözden kaçan bir an, havuz başında kısa bir dikkatsizlik. Uygulamada ölen kişinin anne, baba, eş, çocuk veya kardeş gibi yakın bir aile üyesi olması ve failin bu kayıpla ağır biçimde sarsılması aranır. Savcı bu durumda kovuşturmaya yer olmadığına karar verebilir; dava açılmışsa mahkeme ceza verilmesine yer olmadığına hükmeder.

Hüküm kendiliğinden uygulanmaz. Yakınlık ilişkisini, failin olaydan sonraki ruhsal durumunu ve ailevi tabloyu belgelerle dosyaya koymak gerekir; psikolojik destek raporları bu yüzden önemlidir.

Taksirle Öldürmede Hapse Girer misiniz? HAGB, Erteleme ve Paraya Çevirme

Çoğu dosyada girmezsiniz: sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa HAGB ve erteleme, bilinçli taksir yoksa her sürede paraya çevirme mümkündür. İlk kez yargılanan ve kusuru düşük sanıklar için tablo genellikle budur.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için suçtan doğan somut bir maddi zarar varsa bunun giderilmesi gerekir (CMK 231/6-c); taksirle öldürmede bu, cenaze gideri gibi yakınların maddi zararıdır, manevi tazminat bu şarta girmez. Zarar hemen ödenemiyorsa denetim süresince taksitle ödenmesi şartıyla da HAGB verilebilir (CMK 231/9). HAGB kararı verilirse 5 yıllık denetim süresi temiz geçirildiğinde dava düşer ve karar adli sicilde görünmez. HAGB verilmezse cezanın ertelenmesi gündeme gelir.

Taksirli suçlarda uzun süreli hapis cezası da adli para cezasına çevrilebilir (TCK 50/4); 2 yılı aşan bir ceza bile bu yolla hapis yatmadan sonuçlanabilir. Bir günün karşılığı 100 ile 500 TL arasında belirlenir (TCK 52/2) ve hâkim taksit verebilir. Ayrıntılar hapis cezasının paraya çevrilmesi yazısında. Hapis cezası infaz edilecekse koşullu salıverilme oranı yarıdır (İnfaz Kanunu 107/2).

Taksirle öldürmeden mahkûmiyet, memuriyete engel suçlar arasında sayılmaz; 657 sayılı Kanun’daki engel kasten işlenen suçlar ve sayılan belirli suçlar içindir. Konunun ayrıntısı memuriyete engel suçlar yazısında.

Soruşturma Süreci: Tutuklama, Mahkeme, Uzlaşma ve Zamanaşımı

Taksirle öldürmede tutuklama istisnadır, uzlaştırma yoktur, tek ölümde dava asliye ceza, birden fazla ölümde ağır ceza mahkemesinde görülür ve dava zamanaşımı kural olarak 15 yıldır (TCK 66/1-d).

Taksirle öldürme CMK 100/3’teki katalog suçlar arasında değildir. Kaçma şüphesi, delil karartma girişimi veya çok sayıda ölüm yoksa şüpheli çoğu zaman ifadesinin ardından serbest bırakılır ya da adli kontrolle yetinilir. Ağır ceza mahkemesi, üst sınırı 10 yılı aşan suçlara baktığı için 85/2 kapsamındaki dosyalar oraya gider.

Suç şikâyete bağlı değildir ve CMK 253’teki uzlaştırma listesinde yer almaz. Ölen kişinin ailesi şikâyetten vazgeçse de dava sürer. Ancak aileyle yapılan ve zararı karşılayan bir anlaşma, HAGB ve erteleme şartlarını karşılar, iyi hal indirimine de yansır. Tazminat ceza davasında istenmez; ailenin maddi ve manevi tazminatı ayrı bir hukuk davasıyla talep etmesi gerekir. Yolu ceza davasında tazminat yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir kış bana gelen dosyada müvekkilim, kiraya verdiği bodrum katı dairenin sahibiydi. Kiracı, şofben bacasından sızan karbonmonoksit nedeniyle hayatını kaybetmişti. Savcılık ev sahibi müvekkilim, daireye şofbeni bağlayan kişi ve bina yöneticisi hakkında taksirle öldürme soruşturması başlattı. Müvekkilim ifadeye çağrıldığında, cihazın daireye kendisi tarafından konulduğu için tek sorumlu olacağını düşünüyordu.

Önce bilirkişi raporunu bekledik ve raporu satır satır inceledik. Rapor, baca bağlantısının yetkisiz bir kişi tarafından standarda aykırı yapıldığını ve asli kusurun o kişide olduğunu, ev sahibinin ise yetkili servise kontrol ettirmemesi nedeniyle tali kusurlu olduğunu söylüyordu. Bina yöneticisini kusursuz buldu. Bu arada müvekkilim, ölen kiracının ailesiyle görüşerek maddi zararlarını karşılayan yazılı bir anlaşma yaptı ve bunu dosyaya sunduk.

Mahkeme montajı yapan kişiye alt sınırın üzerinde bir ceza verdi. Müvekkilim için cezayı kusurunun düşüklüğü nedeniyle alt sınırdan 2 yıl belirledi, iyi hal indirimiyle 1 yıl 8 aya indirdi ve zarar giderildiği için hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Müvekkilim cezaevine girmedi; ama 5 yıl boyunca kasıtlı bir suç işlememesi gerekiyor. Ders şu: taksirle öldürme dosyasında rapor gelmeden kimse kendini tek sorumlu ilan etmemeli.