Bilirkişi

Ceza dosyalarında hâkimin ya da savcının kendi bilgisiyle çözemeyeceği teknik sorular çıkar: bir kazada kusurun kimde olduğu, bir imzanın sahte olup olmadığı, bir telefondaki mesajların ne zaman silindiği gibi. Bu sorular bilirkişiye sorulur. Bilirkişi incelemesini yapar, vardığı sonucu bir rapora yazar ve dosyaya gönderir. Rapor çoğu dosyada kararı en çok etkileyen belgelerden biridir; bu yüzden içeriğini dikkatle okumak gerekir.

Kanundaki yeri

Bilirkişi CMK 63 ile 73. maddeler arasında düzenlenir. Bilirkişiye ancak uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektiren konularda başvurulur; genel bilgiyle ya da hâkimin hukuk bilgisiyle çözülebilecek konularda başvurulamaz (CMK m. 63/1). Bilirkişiyi kovuşturmada hâkim veya mahkeme, soruşturmada Cumhuriyet savcısı atar. Bilirkişi raporunda yalnızca uzmanlık alanındaki konularda açıklama yapabilir; suçun hukuki nitelendirmesini, yani hangi suçun oluştuğunu söylemek hâkimin işidir (CMK m. 67/3). Rapor geldikten sonra taraflara itiraz etmeleri ya da yeni inceleme istemeleri için süre verilir (CMK m. 67/5).

Uygulamada ne anlama gelir

Rapor size tebliğ edildiğinde ya da duruşmada okunduğunda, rapora karşı görüşlerinizi bildirebilir, eksik incelenen noktaları gösterebilir ve yeni bir bilirkişi incelemesi isteyebilirsiniz. Bu talepler reddedilirse kanun, üç gün içinde gerekçeli bir karar verilmesini öngörür. Ayrıca kendi seçtiğiniz bir uzmandan bilimsel mütalaa alıp dosyaya sunabilirsiniz (CMK m. 67/6). Bilirkişinin tarafsızlığından şüphe ediyorsanız hâkimin reddine ilişkin sebeplerle bilirkişiyi de reddedebilirsiniz (CMK m. 69). Rapor hâkimi bağlamaz; hâkim kararını duruşmada tartışılan bütün delillere göre verir. Nasıl itiraz edileceğini bilirkişi raporuna itiraz rehberinde adım adım anlattık.

Örnek

Bir şantiyede yaşanan kazada işçi yaralanır. Savcılık, iş güvenliği uzmanı bir bilirkişiden kusur raporu ister. Rapor şantiye şefini asli kusurlu bulur; şef ise rapora, kendisine verilmeyen bir eğitim belgesinin dikkate alınmadığını belirterek itiraz eder ve yeni inceleme ister. Bu tür dosyaların nasıl ilerlediğini iş kazasında işverenin ceza sorumluluğu yazısında bulabilirsiniz.

Sık karıştırılan

Bilirkişi ile tanık aynı şey değildir. Tanık olayla ilgili gördüğünü ve duyduğunu anlatır; bilirkişi ise olayı görmemiştir, dosyadaki verileri uzmanlığıyla değerlendirir. Tarafların kendi getirdiği uzmanın görüşü de bilirkişi raporu değil, uzman mütalaasıdır; mahkeme onu da değerlendirir, ama atamayı mahkeme yapmamıştır. Dijital delillerde bilirkişinin rolü için WhatsApp mesajları delil olur mu yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bilirkişi raporu ile uzman mütalaası aynı şey mi?

Hayır. Bilirkişiyi savcı ya da mahkeme atar; uzman mütalaasını ise sanık, katılan veya avukat kendi seçtiği uzmandan alıp dosyaya sunar (CMK m. 67/6). Mahkeme ikisini de değerlendirir, ama mütalaa resmî bilirkişi raporunun yerine geçmez.

Bilirkişiyi taraflar seçebilir mi?

Hayır, bilirkişiyi kovuşturmada hâkim veya mahkeme, soruşturmada Cumhuriyet savcısı atar (CMK m. 63/2-3). Siz bilirkişi incelemesi yapılmasını isteyebilir, atanan kişinin tarafsızlığından şüphe ediyorsanız onu reddedebilirsiniz (CMK m. 63/1, 69).

Bilirkişi duruşmaya çağrılıp sorgulanabilir mi?

Evet. Mahkeme bilirkişiyi kendiliğinden ya da taraflardan birinin istemi üzerine duruşmaya çağırıp dinleyebilir (CMK m. 68/1). Sizin aldırdığınız mütalaayı hazırlayan uzmanın dinlenmesi de istenebilir (CMK m. 68/3).

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadar?

Kanun sabit bir gün sayısı koymaz; rapor tamamlandığında savcılık ya da mahkeme itiraz ve yeni inceleme istemi için size bir süre verir (CMK m. 67/5). Bu süreyi kaçırmamak için tebliğ ya da duruşma tutanağındaki süreyi kontrol edin; dilekçenin nasıl hazırlanacağını bilirkişi raporuna itiraz rehberinde anlattık.

Avukat veya hukukçu bilirkişi olabilir mi?

Kural olarak hayır. Hukuk öğrenimi görmüş kişiler, hukuk dışında ayrı bir uzmanlığı belgelemedikçe bilirkişi olarak görevlendirilemez; hukuki değerlendirme hâkimin işidir (CMK m. 63/1).