Resen soruşturulan suç

Türk hukukunda kural budur: suçların büyük çoğunluğu resen soruşturulur, şikâyete bağlı suçlar ise kanunun açıkça saydığı istisnalardır. Savcı suçu bir ihbar, kolluk tutanağı, hastane bildirimi ya da basında çıkan bir haber yoluyla öğrenebilir; mağdurun dilekçe vermesi şart değildir. Bu suçlarda şikâyetten vazgeçmek dosyayı kapatmaz.

Kanundaki yeri

Resen soruşturma kanunda tek bir maddede tanımlanmaz; iki hükmün birlikte okunmasından çıkar. CMK 160/1’e göre Cumhuriyet savcısı, bir suçun işlendiği izlenimini veren durumu öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar. TCK 73 ise şikâyete bağlı suçlar için ayrı kurallar koyar: 6 aylık şikâyet süresi ve vazgeçmenin davayı düşürmesi yalnız bu suçlarda geçerlidir. Bir suçun hangi gruba girdiğini, suçun tanımlandığı maddede “şikâyet üzerine” ifadesinin bulunup bulunmadığına bakarak anlarsınız.

Uygulamada ne anlama gelir

Resen soruşturulan bir suçta mağdur olarak şikâyetinizi geri almanız, savcının ya da mahkemenin dosyayı kapatmasını sağlamaz; dava devam eder, siz ise davadaki katılan sıfatınızı kaybedebilirsiniz. Şüpheli tarafındaysanız “şikâyetçiyle anlaştık, dosya kapanır” beklentisi bu suçlarda yanlıştır. Dosyanın sonucunu delil durumu belirler: takipsizlik kararı ya da mahkemedeki yargılama.

Bazı resen soruşturulan suçlar yine de uzlaştırma kapsamındadır: kasten yaralamanın temel hâli (TCK 86/1), tehdidin birinci fıkrası, hırsızlık (TCK 141) ve dolandırıcılık (TCK 157) gibi. Bu suçlarda vazgeçme tek başına sonuç doğurmaz, ama uzlaştırmacı aracılığıyla yapılan ve yerine getirilen uzlaşma dosyayı kapatabilir. Şikâyete bağlı suçlardaki süreyi 6 aylık şikâyet süresinin ne zaman başladığı, vazgeçmenin sonuçlarını ise şikâyetten vazgeçme yazısında bulabilirsiniz.

Örnek

İki komşu arasında çıkan kavgada biri elindeki bıçakla diğerinin koluna vurur. Mağdur ertesi gün barıştıklarını söyleyip şikâyetinden vazgeçer. Silahla işlenen kasten yaralama (TCK 86/3) şikâyete bağlı olmadığı ve uzlaştırma kapsamı dışında kaldığı için savcılık soruşturmaya devam eder ve iddianame düzenler. Mağdurun vazgeçmesi dosyayı kapatmaz; hâkimin cezayı belirlerken göz önüne alabileceği bir durum olarak kalır.

Sık karıştırılan

Resen soruşturulan suçun karşıtı şikâyete bağlı suçtur. Şikâyete bağlı suçta (örneğin basit yaralama, konut dokunulmazlığının ihlali) şikâyet 6 ay içinde yapılmazsa soruşturma açılamaz, vazgeçme ise davayı düşürür. Aynı suçun temel hâli şikâyete bağlıyken nitelikli hâli resen soruşturulabilir; yaralama bunun en bilinen örneğidir.