Öğretmen Hakkında Soruşturma Açıldı: Savunma ve Açığa Alma

Öğretmen Hakkında Soruşturma Açıldı: Hangi Dosyadasınız?

Üç ayrı dosya olabilir: disiplin soruşturması, soruşturma izni için ön inceleme ve savcılığın ceza soruşturması. Aynı olay üçünü birden başlatabilir; her birinin süresi, mercii ve sonucu farklıdır.

Yazı okul müdürlüğünden, ilçe veya il millî eğitim müdürlüğünden geliyor ve sizi bir “muhakkik” ya da maarif müfettişi önünde ifadeye çağırıyorsa elinizde disiplin soruşturması vardır. Yazıda “ön inceleme” ifadesi geçiyorsa, kaymakamlık veya valilik bir suç iddiası için soruşturma izni verip vermeyeceğini araştırıyor demektir. Savcılıktan “şüpheli” sıfatıyla çağrıldıysanız ceza soruşturması başlamıştır. Genel çerçeveyi memur hakkında soruşturma açıldığında sürecin nasıl işlediğini anlattığım yazıda topladım; bu yazı öğretmene özgü kısmı anlatıyor.

Veli Şikâyetiyle Başlayan Soruşturma Nasıl İlerler?

Veli şikâyeti okula, ilçe millî eğitim müdürlüğüne ya da CİMER’e yapılır ve disiplin amiri soruşturma açılmasına karar verirse süreç başlar. Disiplin cezası verilebilmesi için soruşturma yapılması zorunludur; soruşturma yapılmadan ceza verilemez (Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği m.28).

Öğretmenin disiplin amiri, Millî Eğitim Bakanlığı Disiplin Amirleri Yönetmeliği’nin ekindeki cetvelde gösterilir; vali ve kaymakam da il ve ilçe kuruluşlarındaki bütün memurların disiplin amiridir (Disiplin Yönetmeliği m.5). Amir soruşturmayı bir muhakkike ya da maarif müfettişine verir. Muhakkik, hakkında soruşturma yaptığı öğretmenden hiyerarşik olarak alt seviyede olamaz (m.28/3). Belge inceleyebilir, sizin ve tanıkların ifadesini alabilir; ama savunma isteme ve ceza verme yetkisi yoktur (m.29/1). Savunmayı soruşturmanın sonunda disiplin amiri ister (m.30/1).

Dosyalarda en sık gördüğüm durum, iddianın yalnız bir öğrencinin ya da velinin anlatımına dayanmasıdır. Disiplin cezası için fiilin yer, zaman ve oluş biçimiyle somut delillere dayanması gerekir; Danıştay, yalnız soyut ve genel tanık beyanına dayanan çıkarma cezalarını eksik inceleme sayıp iptal etmiştir. İfadenizde sınıfın düzenini, olayın saatini, orada bulunan diğer öğrencileri ve öğretmenleri ve varsa kamera kaydını gösterin. Veliyle aranızda önceden bir anlaşmazlık varsa, bunu belgeleriyle anlatın.

Muhakkike ifade verirken ne yapmalıyım?

Sorulan olaya cevap verin, sorulmayan konulara girmeyin. Hatırlamadığınız bir ayrıntıyı tahminle doldurmayın; “ders programının ve nöbet çizelgesinin incelenmesini istiyorum” demek daha güçlüdür. İfade tutanağını imzalamadan önce okuyun; eksik yazılan cümlenizin düzeltilmesini isteyin. Aynı olay için savcılıktan da çağrı varsa, iki ifadenin birbiriyle çelişmemesine dikkat edin.

Veli bana saldırdı, ben de şikâyet edebilir miyim?

Edebilirsiniz; karşılıklı şikâyet, hakkınızdaki soruşturmayı durdurmaz ama olayın bütününü gösterir. 7528 sayılı Kanun’un 33. maddesine göre öğretmene görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama, tehdit, hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarında ceza yarı oranında artırılır ve hapis cezası ertelenmez. Öğretmene görevi sırasında veya görevi sebebiyle işlenen kasten yaralama, tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasına da alındı (CMK 100/3-k).

Öğretmene Hangi Disiplin Cezası Verilebilir?

Öğretmene, 657 sayılı Kanun’un 125. maddesindeki beş cezadan biri verilir; 7528 sayılı Kanun bunlara öğretmenliğe özgü fiiller ekledi. Fiil hangi bende sokulduysa, cezanın türü ve itiraz mercii de ona göre belirlenir.

7528 sayılı Kanun’un 24. maddesi, öğretmen ve yöneticiler hakkında 657’nin disiplin hükümlerinin uygulanacağını söyler; ancak iki grup fiili ayrıca tanımlar. Öğrencilere ve eğitim süreçlerine ilişkin ses veya görüntüleri mevzuattaki usuller dışında paylaşmak kınama gerektirir. Mevzuatın izin verdiği hâller dışında öğrencilere menfaat karşılığı özel ders vermek veya özel derse yönlendirmek, öğrencilere olumsuz örnek olacak söz ve davranışlarda bulunmak, ders başarısını değerlendirirken taraflı davranmak ve onaylı öğretim programının amaçlarına aykırı faaliyet yürütmek ise aylıktan kesme gerektirir.

Kararınızdaki bendi bu tabloyla karşılaştırın. Anlatılan fiil yazılan bende uymuyorsa, örneğin sınıfta yaşanan bir tartışma “yüz kızartıcı hareket” diye çıkarmaya bağlanmışsa, itirazın ve davanın ilk maddesi bu olmalıdır. Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye 7 gün içinde itiraz edilmezse ceza kesinleşir; Danıştay’a göre itiraz etmeden doğrudan dava da açılabilir. İtiraz ve dava ayrıntısını memura disiplin cezası verildiğinde yapılacakları anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Ceza vermenin süresi de sınırlıdır: fiilin öğrenilmesinden itibaren uyarma ile kademe cezaları için 1 ay, çıkarma için 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalı, her hâlde fiilden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmelidir (657 m.127). Olay eskiyse disiplin cezası zamanaşımı yazısına bakın.

Savunma İstem Yazısı Geldiğinde Öğretmen Neye Dikkat Etmeli?

Savunma istem yazısı geldiyse, süreye, isnadın açıklığına ve hangi bende dayanıldığına bakın; savunmasız disiplin cezası verilemez. Kanun bunu şöyle düzenler:

DMK 130/1: (1) Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmıyan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Disiplin Yönetmeliği, savunmanın iddialar, bu iddiaların dayandığı deliller, fiilin hukuki nitelendirmesi ve 125. maddenin hangi bendi ile alt bendine girdiği belirtilerek istenmesini şart koşar (m.30/2). “Hakkınızdaki iddialarla ilgili savunmanızı veriniz” diye yazılmış bir istem bu şartı karşılamaz; savunmanızın ilk paragrafında bu eksikliği yazılı olarak ileri sürün. Savunmanın iskeletini savunma istem yazısına cevap yazısında adım adım gösterdim.

Çıkarma cezası isteniyorsa haklarınız genişler: soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir, yüksek disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak, bizzat ya da avukatınız aracılığıyla savunma yapabilirsiniz (657 m.129). Danıştay, öğrencisine mesaj attığı gerekçesiyle memurluktan çıkarılan bir öğretmenin cezasını, yüksek disiplin kurulu son savunmasını almadan karar verdiği için hukuka aykırı buldu. Bu yüzden kuruldan gelen son savunma çağrısını mutlaka değerlendirin; kurula avukatınızla gitmek hakkınızdır.

Öğretmen Açığa Alınır mı, Ne Kadar Sürer?

Alınabilir; görevi başında kalmasında sakınca görülen öğretmen, soruşturmanın her aşamasında görevden uzaklaştırılabilir (657 m.137). Öğrenciye yönelik şiddet veya cinsel içerikli iddialarda bu tedbire sık başvurulur; tedbir bir ceza değildir, kadronuz sizde kalır.

Uzaklaştırma kararını atamaya yetkili amir, bakanlık müfettişi, vali veya kaymakam verebilir (m.138). Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır (m.139). Süre ise kanunda sınırlıdır:

DMK 145/1: (1) Görevden uzaklaştırma; bir disiplin kovuşturması icabından olduğu takdirde en çok 3 ay devam edebilir. Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır. Bir ceza kovuşturması icabından olduğu takdirde görevinden uzaklaştırmaya yetkili amir (Müfettişlerin görevinden uzaklaştırdıkları memurlar hakkında atamaya yetkili amir) ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceliyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir ve ilgiliye de yazı ile tebliğ eder.

Bu dönemde aylığınızın 2/3’ü ödenir; disiplin soruşturması çıkarma dışında bir cezayla biter veya kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararı kesinleşirse kesilen kısım da ödenir. Maaş ayrıntısını açığa alınan memurun maaşı yazısında anlattım. Tedbire karşı idare mahkemesinde 60 gün içinde dava açabilirsiniz; dilekçe için açığa alma kararına itiraz dilekçesi örneğine bakın. Ayrıntısı 657 sayılı Kanun’un 137. maddesi sayfasında.

Savcılık Soruşturması ve Soruşturma İzni Öğretmen İçin Nasıl İşler?

Görev sebebiyle işlendiği iddia edilen suçlarda savcı, ilçede kaymakamdan, il merkezinde validen soruşturma izni ister ve izin gelmeden ifadenizi almaz (4483 s. Kanun m.3, m.4/1). Görevle ilgisi olmayan kişisel suçlarda ve ağır cezayı gerektiren suçüstü hâlinde ise izin aranmaz, savcı doğrudan soruşturur (m.2).

Merci kararını, ön inceleme dahil 30 gün içinde verir; zorunlu hâlde bu süre bir kez 15 gün uzatılabilir (m.7). Soruşturma izni verilirse, kararın tebliğinden itibaren 10 gün içinde bölge idare mahkemesine itiraz edebilirsiniz; bu bir dava değil itirazdır ve verilen karar kesindir (m.9). İtirazın nasıl kurulacağını memur hakkında soruşturma izni verildiğinde itiraz yazısında, dilekçe metnini soruşturma izni kararına itiraz dilekçesi sayfasında bulabilirsiniz.

Ceza dosyasının sonucu öğretmenlik açısından ayrıca önemlidir. 7528 sayılı Kanun’un 25. maddesine göre uyuşturucu suçları, hayâsızca hareketler, müstehcenlik, fuhuş ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkûm olanların öğretmenliği sona erer. Bu suçlardan biriyle suçlanıyorsanız, ceza savunmasını ilk ifadeden itibaren bir avukatla kurun; hükmün açıklanmasının geri bırakılmasının memuriyete etkisini HAGB alan memur yazısında ayrıca ele aldım.

Ceza Davası Sürerken Disiplin Cezası Verilebilir mi?

Evet, verilebilir: ceza kovuşturmasının başlamış olması disiplin soruşturmasını geciktirmez, mahkûmiyet olsun olmasın disiplin cezası uygulanabilir (657 m.131). Ama bu bağımsızlığın bir sınırı vardır.

Danıştay, disiplin cezasına karar vermek için mevcut deliller yetmiyor ve ceza mahkemesinin kararına ihtiyaç duyuluyorsa, disiplin cezasının yargısal denetiminden önce ceza kararının kesinleşmesinin beklenmesi gerektiğini kabul ediyor. Aynı kararda, suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatın aynı nitelikteki disiplin suçu bakımından bağlayıcı olduğunu, delil yetersizliğinden beraatın ise disiplin cezasına engel olmadığını söylüyor.

Bu yüzden ceza dosyasındaki beraat gerekçesi, hüküm fıkrasından daha önemlidir. Beraatın disiplin cezasına etkisini memur beraat ederse disiplin cezasının kalkıp kalkmadığını anlattığım yazıda ayrıntılı ele aldım.

Okul Dışındaki Davranış da Soruşturma Konusu Olur mu?

Olur; öğretmenin hizmet dışındaki davranışı da, niteliğine göre kınamadan çıkarmaya kadar uzanan bir disiplin cezasına konu olabilir. 657 sayılı Kanun hizmet dışında memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışı kınamaya, yüz kızartıcı ve utanç verici hareketi ise çıkarmaya bağlar.

Danıştay, görev dışında eski bir yakınına ve onun eşine yönelik mesajları nedeniyle cezalandırılan bir sınıf öğretmeninin eylemlerinin itibar ve güven duygusunu sarsmaktan çok daha ağır olduğunu ve çıkarma cezasının hukuka uygun olduğunu kabul etti. Aynı kararda, mahkemelerin idarenin yerine geçerek fiili başka bir bende sokamayacağını da hatırlattı.

Sosyal medya paylaşımları da bu kapsama girer; öğrenci görüntüsü içeren paylaşım ise 7528 sayılı Kanun gereği ayrıca kınama sebebidir. Paylaşımların hangi bende bağlandığını memurun sosyal medya paylaşımı yazısında anlattım.

Soruşturma Kariyerinizi ve Uzman Öğretmenliği Nasıl Etkiler?

Soruşturmanın açılmış olması tek başına bir engel değildir; sonuç doğuran kesinleşmiş cezadır. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alan öğretmen, ceza özlük dosyasından silinmeden uzman öğretmenlik veya başöğretmenlik için başvuramaz (7528 m.20/4).

Aylıktan kesme cezası alan memur 5 yıl, kademe cezası alan 10 yıl boyunca daire başkanı ve üstü kadrolar ile il en üst yöneticisi gibi kadrolara atanamaz (657 m.132). Cezanın silinmesi kendiliğinden olmaz; uyarma ve kınamada 5, diğerlerinde 10 yıl sonra atamaya yetkili amirden istenir. Ayrıntısı disiplin cezasının sicilden silinmesi yazısında.

Sözleşmeli, aday ve özel okul öğretmeni

7528 sayılı Kanun, 657’nin 4/B maddesine göre sözleşmeli çalışan öğretmenleri de “öğretmen” tanımına alır; onlar için de aynı disiplin hükümleri uygulanır. Aday memurlukta birden fazla uyarma veya kınama, ya da bir aylıktan kesme veya kademe cezası ilişiğin kesilmesine yol açar (657 m.56). Millî Eğitim Akademisi’nde hazırlık eğitimi alan öğretmen adaylarının ise ayrı bir disiplin düzeni vardır: kınama, ödeme kesintisi ve Akademiden çıkarma (7528 m.12). Özel okul öğretmeni memur değildir; iş sözleşmesi ve özel öğretim mevzuatı uygulanır, ama 7528 sayılı Kanun’un 24. maddesindeki disiplin fiilleri, 25. maddedeki öğretmenliğin sona ermesi ve 33. maddedeki koruma özel okul öğretmenlerine de uygulanır (7528 m.2/1-b).

Yaşanmış Olaydan

Bir süre önce ortaokulda görev yapan bir öğretmen, bir velinin ilçe millî eğitim müdürlüğüne yaptığı şikâyet üzerine hakkında disiplin soruşturması açıldığını anlatarak bana geldi. Şikâyete göre öğretmen, sınıfta bir öğrenciyi kolundan tutup sertçe yerine oturtmuş ve öğrenciye diğerlerinin önünde bağırmıştı. Aynı veli savcılığa da başvurmuştu.

İlk iş, olay saatini ders programıyla eşleştirdik ve o ders sınıfta bulunan öğrencilerin listesini çıkardık. Muhakkike verilen ifadede, öğretmenin kavga eden iki öğrenciyi ayırdığını, tuttuğu öğrencinin arkadaşına vurmak üzere olduğunu anlattık; koridordaki kameranın kaydının ve nöbetçi öğretmenin ifadesinin alınmasını yazılı olarak istedik. Velinin daha önce not itirazı sebebiyle okul idaresiyle yaşadığı yazışmaları da dosyaya sunduk. Savcılık tarafında, eylemin görev sırasında gerçekleştiğini, bu yüzden soruşturma izni gerektiğini ileri sürdük.

Kaymakamlık soruşturma izni vermedi; şikâyetçinin itirazı da reddedildi. Disiplin tarafında ise muhakkik, öğrenciye diğerlerinin önünde bağırmasını öğretmenlik mesleğiyle bağdaşmayan bir davranış saydı ve aylıktan kesme önerdi. Savunmada kamera kaydını ve önceki hizmet ödüllerini gösterdik; disiplin amiri, geçmiş hizmetlerin olumlu olmasını gözeterek bir derece hafif olan kınama cezasını verdi. Öğretmen bu sonucu kabul edip itiraz etmedi ve ceza kesinleşti. Bu dosyada sonucu belirleyen, iddianın ilk gününden itibaren tanık ve kayıtla karşılanmasıydı.

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 21.06.2023 tarihli, 2019/1808 E., 2023/3632 K.

Bir Anadolu lisesinde matematik öğretmeni, 11. sınıftaki bir kız öğrencisine WhatsApp üzerinden yakınlaşma amaçlı mesajlar attığı ve hafta sonu buluşmak istediği gerekçesiyle Bakanlık yüksek disiplin kurulunca Devlet memurluğundan çıkarılmıştı. İdare mahkemesi cezayı iptal etmiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmişti. Danıştay iptal sonucunu doğru buldu ama gerekçeyi değiştirdi: çıkarma teklif edilen memura yüksek disiplin kurulunca 129. maddeye göre usulüne uygun son savunma hakkı tanınmalıydı ve bu yapılmamıştı. Daire, öğretmenin son savunması alınarak yeniden işlem yapılabileceği için parasal haklara ilişkin kısmı bozdu. Son savunma eksikliği cezayı düşürür, ama idare usulü tamamlayıp yeniden karar verebilir.

… Yüksek Disiplin Kurulunca, Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılması teklif edilen ilgiliye 657 sayılı Kanun’un 129. maddesi uyarınca usulüne uygun olarak son savunma hakkı tanınması gerektiği açık olup, uyuşmazlık konusu olayda, hakkında Devlet memurluğundan çıkarma cezası teklif edilen davacı hakkında Yüksek Disiplin Kurulunca 657 sayılı Kanun’un 129. maddesine göre son savunması alınmadan tesis edildiği görülen dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. …

… Davacı hakkında, 657 sayılı Kanun’un 129. maddesinde yer alan hakları hatırlatılmak suretiyle son savunması alınarak, usul eksikliğinin tamamlanmasının ardından yeniden işlem tesis edilebileceğinin açık olması …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 13.06.2024 tarihli, 2019/2193 E., 2024/3072 K.

Bir sınıf öğretmeni, bir öğrencisine yönelik cinsel istismar iddiası üzerine Devlet memurluğundan çıkarılmıştı; öğretmen, şikâyetçi veliyle aralarında husumet bulunduğunu ve ceza davasının sürdüğünü ileri sürüyordu. İlk derece mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin mahkûmiyet kararına dayanarak davayı reddetmişti; oysa bu karar istinafta değiştirilmiş, Yargıtay da bir mağdur yönünden delil yetersizliğini, diğeri yönünden husumet savunmasının araştırılmasını gerekçe göstererek bozmuştu. Danıştay, ceza yargılaması sonuçlandıktan sonra yeniden değerlendirme yapılması gerektiğini belirterek bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Disiplin dosyasındaki deliller yetersizse ve ceza dosyasına dayanılıyorsa, ceza kararı kesinleşmeden dava sonuçlandırılmamalıdır.

… Bir memura isnat olunan disiplin cezasına konu fiillerin, Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre cezalandırılmasının gerekli olması durumunda, disiplin cezası hakkında karar verilmesi için mevcut deliller yeterli görülmeyerek ceza mahkemesi kararına ihtiyaç duyulduğu kanaati hasıl olmuş ise, disiplin cezasına konu fiilin hukuki denetiminden önce ceza mahkemesi kararının kesinleşmesinin beklenmesi gerekmektedir. …

… Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece aynı suç nev’i bakımından bağlayıcı olacağı; bir başka ifadeyle, ceza yargılamasının (beraat kararının) konusunu teşkil eden fiil, disiplin hukuku yönünden de aynı suç kapsamında değerlendirilerek disiplin cezası verilemeyeceği kuşkusuzdur. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 18.11.2025 tarihli, 2023/6382 E., 2025/5018 K.

Bir sınıf öğretmeni, daha önce arkadaşlık yaptığı kişiye ve onun eşine yönelik ağır içerikli mesajları nedeniyle ceza mahkemesince tehdit, hakaret ve huzur bozma suçlarından mahkûm edilmiş, ardından Devlet memurluğundan çıkarılmıştı. Bölge idare mahkemesi, eylemin çıkarma değil kınama gerektiren hizmet dışı itibar zedeleyici davranış olduğunu söyleyerek cezayı iptal etti. Danıştay bu kararı bozdu: görev dışında gerçekleşse de eylemler yüz kızartıcı ve utanç verici hareket kapsamındaydı ve mahkeme idarenin yerine geçip fiili başka bir bende sokamazdı. Karar esasta oybirliğiyle, gerekçede oyçokluğuyla verildi. Yani okul dışındaki davranış da en ağır disiplin cezasına konu olabilir.

… öğretmen olarak görev yapan davacının eylemleri her ne kadar görev dışında gerçekleşmiş olsa da, bu eylemlerin, “itibar ve güven duygusunu sarsacak davranıştan” çok daha ağır olduğu, “yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak” kapsamına girdiği görülmektedir. …

… disiplin cezalarının yargısal denetiminde, yargı mercilerince idarenin yerine geçerek sebep ikamesi yapılması hukuken mümkün olmadığından, davacının üzerine atılı bulunan eyleminin, Bölge İdare Mahkemesince, 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendinin (d) alt bendi kapsamında olduğunun belirtilmesinde hukuki isabet görülmemiştir. …

↑ Metne dön