Açığa Alınan Memur Maaş Alır mı? 2/3 Kuralı ve Süre

Açığa Alınan Memur Maaş Alır mı, Ne Kadar?

Açığa alınan memur aylığının üçte ikisini alır; kesinti yalnız aylığa uygulanır ve sosyal hak ve yardımlar sürer. Kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 141. maddesindedir ve görevden uzaklaştırma ile tutukluluğu aynı orana bağlar:

DMK 141/1: (1) (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen kabul; 15/5/1975 – 1897/1 md.) Görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarının üçte ikisi ödenir. Bu gibiler bu Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam ederler. 143 üncü maddede sayılan durumların gerçekleşmesi halinde, bunların aylıklarının kesilmiş olan üçte biri kendilerine ödenir ve görevden uzakta geçirdikleri süre, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselmeleri halinde, bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Asıl önemli olan, hangi kalemin kesildiğidir. Kanun “aylık” ile “sosyal hak ve yardımları” ayrı tutar. Aylık kesintiye girer; aile yardımı, çocuk yardımı, doğum ve tedavi yardımı gibi sosyal yardımlar ise tam olarak sürer. Fiilen çalışmaya bağlı ödemeler bu dönemde yapılmaz: ek ders ücreti, nöbet ücreti, performansa ya da fiilî çalışmaya bağlı ek ödemeler bunlardandır.

Ek ders gibi ödemelerin sonradan alınıp alınamayacağı, dosyalarda en çok tartışılan konudur. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu emsal nitelikli bir kararında, açıkta geçen döneme ait ek ders ücretlerinin faiziyle ödenebilmesi için açığa alma işleminin yargı kararıyla iptal edilmiş olmasını şart koştu. Pratikte bunun anlamı şudur: açığa alma işlemine dava açmazsanız, beraat etseniz bile ek ders ve benzeri kalemleri isteme imkânınız büyük ölçüde kapanır.

Açığa Alma Ne Demek, Kimin Kararıyla Olur?

Açığa alma, kanundaki adıyla görevden uzaklaştırma, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur için alınan ihtiyati bir tedbirdir ve soruşturmanın her aşamasında alınabilir (657 m.137). Ceza değildir; hakkınızda bir suç ya da disiplin suçu sabit olduğu anlamına gelmez. Amaç, soruşturmanın sağlıklı yürümesi ve delillerin etkilenmemesidir.

Kararı atamaya yetkili amir, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde vali, ilçelerde kaymakam verebilir (657 m.138). Hakkında mahkemede ceza kovuşturması yapılan memur için de aynı yetkililer bu tedbire başvurabilir (657 m.140). Yani açığa alma iki ayrı kaynaktan gelir: disiplin soruşturması ya da ceza kovuşturması. Hangisine dayandığı, tedbirin süresini ve sizin yapacaklarınızı değiştirir; bu yüzden tebliğ edilen yazıda dayanağın ne olduğunu ilk iş kontrol edin.

Açığa alma yazılı bir işlemdir ve size tebliğ edilir. Tebligat olmadan “maaşım üçte iki yattı, demek ki açıktayım” diye düşünmek tehlikelidir. Danıştay 12. Daire, üçte iki maaş ödenmesinin açığa alındığınız anlamına gelmediğini, yazılı bildirim yapılmadıkça memurun görevine gitmek zorunda olduğunu kabul ediyor. Tutuklanıp tahliye edilen memurlarda bu ayrım hayati önemdedir; tahliyeden sonra izinsiz ve kesintisiz 10 gün göreve gitmemek çekilmiş sayılmaya yol açabilir (657 m.94). Tutukluluk dönemine özgü kuralları tutuklanan memurun maaşı ve kadrosu yazısında ayrıca anlattım.

Soruşturmanın kendisi, muhakkik önünde savunma ve ön inceleme ise ayrı bir süreçtir; bunları memur hakkında soruşturma açıldığında neler olduğunu anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Açıktayken hangi haklar sürer, neler yapılamaz?

Açıktayken memur sıfatınız, kadronuz ve sosyal haklarınız sürer; görev yapamazsınız ve memura getirilen yasaklar da devam eder. Memurluk sona ermediği için 657 m.28’deki ticaret ve serbest meslek yasağı da sizin için geçerlidir. Açık kaldığınız dönemde özel bir işyerinde çalışmaya başlamak, sonradan ayrı bir disiplin sorununa dönüşebilir.

Tebligat adresinizi güncel tutun. Tedbirin kaldırılması ya da 2 aylık inceleme sonucu size yazıyla bildirilir; adresinize ulaşmayan bir göreve başlama yazısı, sonra “neden göreve gelmedin” sorusunu doğurur. Görevden uzaklaştırma kaldırıldığında ilk iş günü kurumunuza yazılı olarak başlayın.

Açığa Alma Ne Kadar Sürer? 3 Ay ve 2 Ay Kuralı

Disiplin soruşturması nedeniyle açığa alma en çok 3 ay sürer; süre sonunda karar verilmemişse memur göreve başlatılır. Ceza kovuşturmasına dayanan tedbirde ise sabit bir üst süre yoktur, ama amir durumunuzu her 2 ayda bir incelemek zorundadır:

DMK 145/1: (1) Görevden uzaklaştırma; bir disiplin kovuşturması icabından olduğu takdirde en çok 3 ay devam edebilir. Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde memur görevine başlatılır. Bir ceza kovuşturması icabından olduğu takdirde görevinden uzaklaştırmaya yetkili amir (Müfettişlerin görevinden uzaklaştırdıkları memurlar hakkında atamaya yetkili amir) ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceliyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar verir ve ilgiliye de yazı ile tebliğ eder.

Kanun amire başka yükümlülükler de koyar. Açığa almayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; başlamayan ya da tedbiri keyfî veya kin ve garezle kullandığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır (657 m.139). Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma ya da cezai bir işlem gerekmiyorsa tedbir derhal kaldırılır (657 m.142). Soruşturmaya konu fiil hizmete devama engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir (657 m.144).

Dosyalarda en sık gördüğüm aksaklık, ceza kovuşturması nedeniyle açığa alınan memurun aylarca hiçbir yazı almamasıdır. 2 aylık inceleme yapılmıyor ya da size tebliğ edilmiyorsa, kurumunuza dilekçe verip tedbirin gözden geçirilmesini ve kaldırılmasını isteyin. Cevap gelmez ya da talep reddedilirse bu da dava konusu yapılabilecek bir işlemdir.

Kesilen Üçte Bir Ne Zaman Geri Ödenir?

Kesilen üçte bir, dosyanız 657 m.143’te sayılan sonuçlardan biriyle kesinleşince ödenir; ilk derece kararı tek başına yetmez. Sayılan sonuçlar dört tanedir:

• Disiplin tarafı: memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilmesi (uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması)
• Ceza tarafı: yargılamanın men’i, bugünkü karşılığıyla kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da beraat
• Af: hükümden önce kovuşturmanın genel afla kalkması
• Ertelenen ceza: memurluğa engel olmayan bir cezayla mahkûmiyet ve cezanın ertelenmesi

Bu kararlar kesinleşince açığa alma kaldırılır, kesilen üçte bir ödenir ve açıkta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir. Kurumlar bu ödemeyi çoğu zaman kendiliğinden yapmaz. Kesinleşme şerhli kararı ekleyerek yazılı başvuru yapın ve evrak kayıt numarası alın. Beraatın sonuçlarını beraat kararının ne anlama geldiğini anlattığım yazıda ayrıca bulabilirsiniz.

143. madde hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını (HAGB) ayrı bir sonuç olarak saymaz. Bu yüzden HAGB ile biten dosyada kesilen üçte birin ödenip ödenmeyeceği kanunda açıkça yazmaz; ödemeyi kesinleşme şerhli kararla yazılı olarak isteyin, ret gelirse ret işlemini süresinde dava edin. HAGB’nin sonuçlarını HAGB kararının ne olduğunu anlattığım yazıda bulabilirsiniz. Mahkûmiyet memuriyete engel düzeydeyse açığa alma kaldırılmaz, memuriyet sona erer; bu sınırı memuriyete engel suçlar yazısında tablo hâlinde verdim.

Kesilen paranın yıllar sonra faizsiz ödenmesi de ayrı bir sorundur. Anayasa Mahkemesi, görevden uzaklaştırılıp beraat eden bir kamu görevlisine kesilen aylığın uzun süre sonra faizsiz ödenmesini bir bireysel başvuruda mülkiyet hakkının ihlali saydı. Faiz talebinizi, ödeme başvurusunda ayrıca ve açıkça yazın.

Açığa Alma Kararına Dava Açılır mı, Süre Kaç Gün?

Evet; açığa alma bir idari işlemdir ve tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK 7). 657 sayılı Kanun bu tedbire karşı ayrı bir itiraz mercii öngörmez; yol, idareye başvuru ya da doğrudan iptal davasıdır. Davaya, son görev yaptığınız yerdeki idare mahkemesi bakar (İYUK 33/2).

Dava açmak için soruşturmanın bitmesini beklemek yaygın bir hatadır. 60 günlük süre, tedbirin tebliğinden işler; soruşturma uzarsa süre kaçar. Danıştay 2. Daire, açığa alma işlemine karşı açılan dava süreden ya da esastan reddedilmişse o döneme ait maaş farkı için faiz ödenemeyeceğine karar verdi. Tedbirin her uzatılması da ayrı bir işlemdir ve ayrıca dava edilebilir; uzatma yazısını aldığınız tarihi de not edin.

Dava sürerken tedbirin durdurulmasını da isteyebilirsiniz. Yürütmenin durdurulması için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız bir zarar doğması birlikte aranır (İYUK 27/2). Soruşturmaya hiç başlanmaması, 3 aylık sürenin aşılması, tedbirin hiçbir somut gerekçe göstermemesi gibi durumlar bu değerlendirmede ağırlık taşır. Dava açılması tek başına tedbiri durdurmaz.

Önce idareye başvurup tedbirin kaldırılmasını istemek de mümkündür. Bu başvuru dava süresini durdurur, ama süre yeniden 60 günden başlamaz; cevap ya da 30 günlük sessizlikten sonra kalan süre işler (İYUK 11). Tebliğden 20 gün sonra başvurduysanız, retten sonra 40 gününüz kalır. Bu başvurunun metnini açığa alma kararına itiraz dilekçesi örneğinde hazırladım. Disiplin cezasına dönüşen dosyalarda izlenecek yolu memura disiplin cezası verildiğinde ne yapılacağını anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Polis, Asker, Öğretmen ve Akademisyende Kural Farklı mı?

Öğretmen, sağlık personeli ve genel idare memurları için 657’deki kurallar aynen uygulanır; polis, jandarma ve akademisyende kendi kanunlarındaki ek hükümlere de bakılır. Öğretmenin açığa alınma ihtimalini ve soruşturmanın kariyerine etkisini öğretmen hakkında soruşturma açıldı yazısında ayrıca anlattım. Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli 7068 sayılı Kanun’a tabidir; bu Kanun disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmada 657 hükümlerine yollama yapar (7068 m.28/1). Ayrıca meslekten çıkarma veya devlet memurluğundan çıkarma cezası verilip görevi başında kalmasında sakınca görülen personel, karar onaylanıp uygulanana kadar uzaklaştırılabilir; ceza daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa tedbir derhal kaldırılır (7068 m.28/2).

Üniversitelerdeki öğretim elemanları ve personel için 2547 sayılı Kanun’un 53/B maddesi ayrı bir düzen kurar: tedbir disiplin veya ceza soruşturmasında 3 ay süreyle alınır, sebepler sürerse her defasında 3 ay uzatılabilir. Bu personele de aylığın veya ücretin üçte ikisi ödenir ve göreve dönüşün zorunlu olduğu hâllerde kesilen üçte bir verilir. Hâkim ve savcılar ile askerî personel için de kendi personel kanunlarına bakılır.

Sözleşmeli personel ve işçi için 657’nin üçte iki kuralı kendiliğinden uygulanmaz; sözleşme metni ve iş mevzuatı belirleyicidir. Durumunuz bu gruplardan birine giriyorsa, açığa alma yazısının hangi kanun maddesine dayandığına özellikle bakın.

Yaşanmış Olaydan

Bir ilçede görev yapan bir öğretmen müvekkilim, hakkında açılan bir ceza davası nedeniyle açığa alınmıştı. Bana geldiğinde açığa alma yazısının üzerinden beş ay geçmişti. Maaşının üçte ikisi düzenli yatıyordu, ama tebliğ edilen ilk yazıdan sonra kurumdan tek bir yazı daha almamıştı; 2 ayda bir yapılması gereken inceleme ya yapılmamış ya da kendisine bildirilmemişti.

İlk açığa alma işlemine karşı dava süresi çoktan geçmişti. Kuruma dilekçe verip tedbirin gözden geçirilmesini ve kaldırılmasını istedik; kurum bu kez gerekçeli bir yazıyla tedbirin sürdüğünü bildirdi ve bu yazıya karşı süresinde dava açtık. Dava sürerken ceza mahkemesi beraat kararı verdi; karar istinaf edilmeden kesinleşince müvekkilim göreve başlatıldı.

Kesilen üçte bir, kesinleşme şerhli kararla yaptığımız yazılı başvurudan sonra ödendi ve açıkta geçen süre kademesine sayıldı. Açıkta geçen aylara ait ek ders ücretlerini ise alamadı; ilk açığa alma işlemi hiç dava edilmemiş, sonraki dava da göreve dönüşle birlikte konusuz kalmıştı. Müvekkilimin bana söylediği cümle hâlâ aklımda: “Keşke ilk yazıyı aldığım hafta gelseydim.”

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 26.05.2025 tarihli, 2021/8069 E., 2025/2716 K.

Tutuklanan bir astsubayın tahliyeden sonra 20 gün göreve gitmemesi üzerine memurluktan çekilmiş sayılmasına karar verilmişti. İlk derece mahkemesi, tahliyeden sonra da maaşın üçte ikisinin yatmasının memuru “açıktayım” diye yanılttığını kabul edip işlemi iptal etmiş, bölge idare mahkemesi de bu kararı onaylamıştı. Danıştay 12. Daire kararı bozdu: 141. madde aynı üçte iki oranını hem tutukluluğa hem açığa almaya uyguladığı için, maaşın eksik yatması açığa alındığınız anlamına gelmez; yazılı bildirim yapılmadıkça memur görevine dönmek zorundadır. Kararı oy çokluğuyla verdi.

… 657 sayılı Kanun’un yukarıda aktarılan 141. maddesinde görevden uzaklaştırma ve tutukluluk hallerinde memurlara maaşının üçte ikisinin ödeneceği hükme bağlandığından, davacının “üçte iki maaş ödendiğinden görevden uzaklaştırıldığını sandığı” yolundaki iddiasına itibar edilemeyeceği, kendisine yazılı olarak görevden uzaklaştırıldığına ilişkin bildirim yapılmadığı sürece görevine gitmesi gerektiğini bilmek zorunda olduğu açıktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 2. Daire, 09.12.2025 tarihli, 2025/3960 E., 2025/5831 K.

Görevden uzaklaştırılan ve sonra meslekten çıkarılan bir jandarma uzman çavuşun çıkarma cezası yargı kararıyla iptal edilmiş, idare açıkta kaldığı döneme ait maaşları ödemişti. Uzman çavuş ayrıca bu paralar için faiz istedi. Danıştay 2. Daire, iptal edilen çıkarma cezası dönemine ait faizin ödenmesini onadı; ama açığa alma işlemine karşı açtığı davalar süreden ve esastan reddedildiği için açığa alma dönemine ait faizi ödetmedi. Daire bu sonuca, aylık dışındaki ödemeler için açığa alma işleminin yargı kararıyla iptal edilmesini arayan İdari Dava Daireleri Kurulu kararına dayanarak ulaştı. Açığa alma işlemine süresinde dava açmak, sonradan istenebilecek paranın kapsamını belirliyor.

… Nitekim, İdari Dava Daireleri Kurulunun 12/10/2023 günlü, E:2023/31, K:2023/36 sayılı emsal nitelikli kararında “idarenin, görevden uzaklaştırma işleminin tesisinde kusurlu olduğunun, memurun fiilen görevinin başında olmasına engel teşkil eden idari işlemin (hukuki engelin) yani görevden uzaklaştırma işleminin hukuka aykırılığının ortaya konulması gerektiği açıktır.” denilmek suretiyle davacıların “görevden uzaklaştırıldıkları döneme ilişkin ek ders ücretlerinin görevden uzaklaştırma işlemi bir yargı kararı ile iptal edilmedikçe yasal faiziyle birlikte ödenmesinin kanunen mümkün olmadığına” karar verilmiştir. …

… Davacının görevden uzaklaştırılmasına ilişkin işlemlere karşı açılan davalarda, davanın süre yönünden ya da esastan reddine karar verilmiş olduğu dikkate alındığında, bu döneme ilişkin maaşları üzerinden hesaplanan 6.295,11 TL faiz tutarının ödenmesine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön