HAGB Alan Memur İhraç Edilir mi? 98/b, Disiplin ve Dava

HAGB Mahkûmiyet Sayılır mı, Memurluğu Kendiliğinden Bitirir mi?

Hayır; HAGB kararı CMK 231/5’e göre sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz, bu nedenle memurluğu kendiliğinden bitirmez. Mahkeme cezayı belirler, ama hükmü açıklamaz ve beş yıllık bir denetim süresi başlatır. Bu süre sorunsuz geçerse hüküm ortadan kalkar ve dava düşer (CMK 231/10).

CMK 231/5: (5) Sanığa yüklenen suçtan dolayı yapılan yargılama sonunda hükmolunan ceza, iki yıl veya daha az süreli hapis veya adlî para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilir. Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Memurluğun sona erme sebepleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 98. maddesinde sayılır. Kurumların HAGB dosyalarında dayandığı bent 98/b’dir: memurluğa alınma şartlarından birinin memurluk sırasında kaybedilmesi. Kaybedildiği ileri sürülen şart da 48/A-5’tir: kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da adı sayılan suçlardan (zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma, kaçakçılık vb.) mahkûm olmamak. Bu şartların hepsi “mahkûmiyet” ister. HAGB ise açıklanmamış bir hükümdür; ortada kesinleşmiş bir mahkûmiyet yoktur.

Bu yüzden suçun adı ya da belirlenen cezanın miktarı sonucu değiştirmez. Hırsızlıktan 5 ay, kasten yaralamadan 1 yıl 8 ay ya da başka bir suçtan 2 yıl hapis belirlenmiş olsun; hüküm açıklanmadıkça 48/A-5 uygulanmaz. Hangi suçların memuriyete engel olduğunu ve erteleme ile adli para cezasının farkını memuriyete engel suçlar listesini anlattığım yazıda ayrıca ele aldım. HAGB’nin şartlarını ve 7589 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenmesini ise HAGB rehberinde bulabilirsiniz.

HAGB Yüzünden Görevime Son Verildi: Ne Yapmalıyım?

Görevinize 98/b ile son verildiyse, işlemin tebliğinden itibaren 60 gün içinde son görev yerinizin bulunduğu idare mahkemesinde iptal davası açın (İYUK 7, 33/2). Kurumların bir kısmı HAGB kararını hâlâ mahkûmiyet gibi değerlendiriyor; özellikle belirlenen ceza bir yılı aştığında ya da suç 48/A-5’te adı sayılan suçlardan olduğunda bu hatayı sık görüyorum.

Yargı bu işlemlere nasıl bakıyor? Bir üniversitede teknisyen olarak çalışan memur, 1 yıl 8 ay hapis belirlenip HAGB verildiği için 98/b ile memuriyetten çıkarılmıştı. İdare mahkemesi, kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmadığını ve HAGB kararı nedeniyle 48. maddedeki şartlara aykırılık olmadığını söyleyerek işlemi iptal etti; Danıştay da bu iptal kararını onadı.

Dava dilekçesinde iptalin yanında, açıkta kaldığınız dönemin aylık ve diğer parasal haklarının yasal faiziyle ödenmesini de isteyin; bu, iptal ile tam yargı isteminin birlikte açılmasıdır (İYUK 12). Kamu görevinden çıkarma sonucunu doğuran işlemlerin iptali davasında bölge idare mahkemesinin kararı Danıştay’da 30 gün içinde temyiz edilebilir (İYUK 46/1-d). İptal kararı kesinleşmese de idare kararın gereğini tebliğden itibaren en geç 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYUK 28/1).

Yürütmenin durdurulması istenmeli mi?

Evet, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını da isteyin. Bunun için işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç zarar doğması birlikte aranır (İYUK 27/2). Maaşsız kalmak ve memurluğun bitmesi çoğu dosyada bu zarar şartını karşılar; HAGB kararının mahkûmiyet olmadığı da açık hukuka aykırılık iddiasının dayanağıdır.

HAGB’ye Konu Fiil Yüzünden Disiplin Cezası Verilebilir mi?

Evet; 657 sayılı Kanun’un 131. maddesi, memurun ceza mahkemesinde mahkûm olup olmamasının disiplin cezası uygulanmasına engel olmadığını açıkça söyler. Ceza davası ile disiplin cezası süreci ayrı yürür; ceza kovuşturmasının başlamış olması disiplin kovuşturmasını da geciktirmez.

HAGB’li dosyalarda asıl risk buradadır. Kurum 98/b yolunu kullanamayınca, aynı olay için disiplin soruşturması açıp fiili 125/E-g maddesindeki “memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareket” olarak nitelendirebilir. Bu bentten verilen ceza, bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmadır; bu cezadan sonra kapının nerede açık kaldığını memuriyetten çıkarılanın tekrar memur olup olamayacağını anlattığım yazıda ele aldım. Yani memur ceza kararı yüzünden ihraç edilmez; ama aynı fiil disiplin yönünden ayrıca ispatlanırsa çıkarma cezası alabilir.

Disiplin kurulu yalnız HAGB kararına dayanabilir mi?

Dayanmamalıdır. Disiplin soruşturmasında fiilin yer, zaman ve oluş şekliyle somut delillerle ortaya konması gerekir; “ceza mahkemesi suçu sabit gördü” demek, açıklanmamış bir hükmü mahkûmiyet gibi kullanmak olur. Masumiyet karinesi HAGB’den sonra da sürer ve Anayasa Mahkemesi bu tür dosyalarda kişiye suçlu muamelesi yapılmasını hak ihlali saymıştır.

Öte yandan ceza dosyası disiplin dosyası için önemsiz değildir. Danıştay, zimmetten yargılanıp yalnız görevi kötüye kullanmadan HAGB alan bir memurun çıkarma cezası incelenirken ceza mahkemesinin fiile verdiği hukuki nitelendirmenin dikkate alınması gerektiğini kabul ediyor. Yani ceza mahkemesi fiilin “zimmet değil” olduğunu söylediyse, disiplin kurulunun aynı fiili yüz kızartıcı sayması tartışmaya açılır. Disiplin savunmanıza ceza dosyasındaki gerekçeli kararı mutlaka ekleyin.

Disiplin cezası için zamanaşımı ne kadar?

Çıkarma cezasında idare fiili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde disiplin kovuşturmasına başlamazsa, ceza verme yetkisi düşer; her hâlde fiilden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmelidir (DMK 127). Ceza mahkemesinin kararını beklemek bu süreleri durdurmaz. Ancak 7573 sayılı Kanun’la (29.1.2026) değişen hükme göre disiplin cezası mahkemece iptal edilirse, idare karar gerekçesini dikkate alarak kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuşsa ya da 6 aydan az kalmışsa en geç 6 ay içinde yeniden ceza verebilir. İtiraz ve dava yollarının ayrıntısını memura disiplin cezası verildiğinde izlenecek adımlar yazısında anlattım.

HAGB kararına istinaf yoluna gitmeli miyim?

Beraat etmeniz gerektiğini düşünüyorsanız evet; HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (CMK 231/12) ve süre gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır. Memurlar için bu karar, ceza dosyasından çok disiplin dosyasını ilgilendirir.

HAGB, mahkemenin suçun işlendiği kanaatine vardığını gösterir; beraat ise bunu reddeder. Fiilin işlenmediği ya da suç unsurlarının oluşmadığı gerekçesiyle verilen bir beraat, aynı suç nitelendirmesine dayanan disiplin cezası yönünden bağlayıcıdır; bu ayrımı beraat eden memurun disiplin cezasının kalkıp kalkmadığını anlattığım yazıda ayrıntılı ele aldım. HAGB’de böyle bir koruma yoktur. 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlarda HAGB için sanığın onayı aranmadığından, kararı sizin isteğinizle değil mahkemenin takdiriyle almış olabilirsiniz; bu, istinaf hakkınızı ortadan kaldırmaz.

Denetim Süresinde Yeni Suç İşlenirse Memurluk Ne Olur?

Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenirse mahkeme açıklanmayan hükmü açıklar (CMK 231/11) ve ortada artık bir mahkûmiyet vardır. Açıklanan ceza kasıtlı suçtan bir yıl veya daha fazla hapisse ya da suç 48/A-5’te adı sayılan suçlardan biriyse, kurum memurluğu 98/b ile sona erdirir.

Mahkeme yükümlülüklere aykırılıkta cezanın bir kısmının infaz edilmemesine, ertelemeye ya da seçenek yaptırıma da karar verebilir. Ertelenmiş bir mahkûmiyetin de 48/A-5 bakımından mahkûmiyet sayıldığını unutmayın. Denetim süresi ihlal edildiğinde ceza dosyasında olacakları HAGB denetim süresi ihlal edilirse ne olur yazısında anlattım; memur için kural basittir: beş yıl boyunca kasten hiçbir suça karışmayın.

Denetim süresi sorunsuz biterse mahkeme düşme kararı verir (CMK 231/10). Bu kararın ve kesinleşme şerhinin bir örneğini personel biriminize verin. HAGB ve düşme kararları adli sicil belgesinde görünmez, ama 7315 sayılı Kanun’a göre yapılan arşiv araştırmasında görünür; bunun yeni bir atama veya kadro değişikliğinde nasıl değerlendirildiğini güvenlik soruşturmasında HAGB kaydının kime göründüğünü anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Polis, Asker, Öğretmen ve Sözleşmeli Personelde Durum Farklı mı?

Evet; bazı meslek gruplarında özel kanunlar HAGB’yi açıkça sonuç bağlanan durumlar arasında sayar, bu yüzden 657 sayılı Kanun’daki genel kural onlara olduğu gibi uygulanmaz. Hangi kanuna tabi olduğunuz ilk kontrol edilecek noktadır.

Askerî personel ve uzman erbaş

3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesi, ceza ertelense, seçenek yaptırıma çevrilse ya da HAGB verilse dahi sayılan suçlardan (devletin şahsiyetine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi) mahkûm olanların sözleşmesinin feshini öngörür. Bu listede olmayan bir suçtan verilen HAGB ise otomatik fesih sebebi değildir. Danıştay, katalogda yer almayan bir suçtan HAGB alan uzman onbaşının sözleşmesinin, fiilin niteliği olumsuz değerlendirmeyi gerektirmediği hâlde feshedilmesini hukuka aykırı buldu.

Polis, jandarma ve sahil güvenlik

Kolluk personelinin disiplini 657 sayılı Kanun’a değil 7068 sayılı Kanun’a tabidir; ceza türleri, meslekten çıkarma ve itiraz süresi farklıdır. Ayrıca terör örgütüyle irtibat gerekçeli ve güvenlik soruşturmasına dayalı bazı davalarda, göreve iade sonucu doğuran kararlar kesinleşmeden uygulanmaz (İYUK 28/1, 7588 ile). Kolluk personelinin disiplin cezasına itiraz yolunu polis disiplin cezasına itiraz yazısında anlattım.

Öğretmenler ve güvenlik soruşturmasına tabi kadrolar

Öğretmenler, emniyet ve ceza infaz kurumu personeli gibi kadrolarda atama sırasında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır (7315 m.3/2). HAGB kaydı bu araştırmada görünür; Değerlendirme Komisyonu nesnel ve gerekçeli karar vermek zorundadır ve Danıştay, fiilin niteliği gerektirmediği hâlde yalnız HAGB kaydına dayanan olumsuz değerlendirmeyi hukuka aykırı bulabiliyor. Olumsuz sonuç geldiyse izlenecek yolu güvenlik soruşturması olumsuz geldiğinde yapılacaklar yazısında anlattım.

4/B sözleşmeli personel

4/B sözleşmeli personele disiplin konusunda Devlet memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır; kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza gerektiren fiillerde ise disiplin kurulu kararı alınarak atamaya yetkili amirin onayıyla sözleşmeye son verilir (DMK 4/B). HAGB kararı bu personel için de mahkûmiyet değildir; fesih ancak disiplin yönünden ispatlanan bir fiile dayanabilir.

Açığa Alınan veya Soruşturma İzni Verilen Memurun Durumu

Ceza kovuşturması sürerken memur görevden uzaklaştırılabilir (DMK 140) ve bu dönemde aylığının 2/3’ü ödenir (DMK 141). Uzaklaştırma bir ceza değil, geçici bir tedbirdir; ceza kovuşturmasında amir durumu 2 ayda bir inceler (DMK 145). Maaş ve süre ayrıntılarını açığa alınan memurun maaşını anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Görev sebebiyle işlendiği iddia edilen suçlarda savcılık, memur hakkında soruşturma için 4483 sayılı Kanun’a göre izin ister. İzin kararına karşı memur 10 gün içinde itiraz edebilir. Sürecin başından itibaren neyle karşılaşacağınızı memur hakkında soruşturma açıldığında süreç yazısında adım adım anlattım. Görevi kötüye kullanma suçlamasıyla karşılaşan memurlar için görevi kötüye kullanma suçunun cezası ve HAGB ihtimali ayrıca önemlidir.

Yaşanmış Olaydan

Bir hastanede memur olarak çalışan bir müvekkilim, mahalledeki bir tartışmada karşı tarafı yaraladığı için yargılanmış ve 1 yıl 3 ay hapis belirlenip HAGB almıştı. Karardan birkaç ay sonra kurum, “kasten işlenen suçtan bir yıldan fazla hapis” gerekçesiyle 98/b maddesine dayanarak memurluğunu sona erdirdi. Yazıyı aldığında ilk sorusu “artık bitti mi” oldu.

Tebliğ tarihini esas alıp 60 gün dolmadan son görev yerindeki idare mahkemesinde iptal davası açtık; açıkta geçen sürenin parasal haklarını da istedik ve yürütmenin durdurulmasını talep ettik. Dilekçeye HAGB kararını, kararın kesinleşme şerhini ve CMK 231/5’i esas aldık. Mahkeme işlemi iptal etti; idare iptal kararı üzerine müvekkili göreve başlattı ve açıkta kaldığı dönemin aylıklarını ödedi.

Ancak dosya burada bitmedi. Kurum aynı olay için olaydan hemen sonra disiplin soruşturması da başlatmıştı; tanık beyanları ve olay tutanağına dayanarak fiili “hizmet dışında memurun itibar ve güven duygusunu sarsacak davranış” olarak değerlendirdi ve kınama cezası verdi. Çıkarma cezası istemi kurulda kabul görmedi. HAGB memurluğu bitirmez, ama aynı olaya disiplin kapısını da kapatmaz; bu yüzden iki dosyayı birlikte yönetmek gerekir.

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 05.12.2024 tarihli, 2022/630 E., 2024/5309 K.

Bir üniversitede teknisyen olarak çalışan memur, kasten işlenen bir suçtan 1 yıl 8 ay hapis belirlenip hakkında HAGB verilince 48/A-5 şartını kaybettiği gerekçesiyle 98/b uyarınca memurluğu sona erdirilmişti. İdare mahkemesi, kesinleşmiş mahkûmiyet bulunmadığını ve HAGB kararı verildiği için 48. maddedeki şartlara aykırı bir durum olmadığını belirterek işlemi iptal etti; bölge idare mahkemesi istinafı reddetti. Danıştay, kararın usul ve hukuka uygun olduğunu belirterek idarenin temyiz istemini reddetti ve iptal kararını onadı. Buna göre yalnız HAGB kararına dayanılarak 98/b ile verilen göreve son verme işlemi iptal davasıyla kaldırılabilir.

… Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:…sayılı kararının ONANMASINA …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 04.03.2025 tarihli, 2022/4749 E., 2025/1132 K.

Bir kurumun dinlenme tesisinde kasadan sorumlu memur, tahsil ettiği paraları geç yatırdığı, bir kısmının kasaya girişini yapmadığı ve bazı konaklama ücretlerini almadığı gerekçesiyle “yüz kızartıcı ve utanç verici hareket” nedeniyle Devlet memurluğundan çıkarılmıştı. İdare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi ise cezayı iptal etmişti. Danıştay, ceza davasında bölge adliye mahkemesinin mal edinme kastı bulunmadığı için zimmetin oluşmadığını, fiilin görevi kötüye kullanma olduğunu kabul ederek HAGB verdiğini tespit etti; disiplin cezasının bu ceza kararı değerlendirilerek yeniden incelenmesi gerektiği gerekçesiyle bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Daire, unsurları oluşmadığı ya da fiilin o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatin disiplin yönünden yalnız aynı suç nev’i bakımından bağlayıcı olduğunu da belirtti. Bu yüzden HAGB’li ceza kararındaki suç nitelendirmesini disiplin davasında mutlaka dosyaya koyun.

… Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece aynı suç nev’i kapsamında bağlayıcı olacağı kuşkusuzdur. …

… Bu durumda; davacının disiplin cezasına konu eylemlerinin karşılığında verilen disiplin cezası irdelenirken, ceza hukuku yönüyle suç tipinin hukuki nitelendirmesini yapacak olan Ağır Ceza Mahkemesinin kararının göz önünde bulundurulması önem arz ettiğinden, ceza yargılaması sonucu beklenilmeksizin karara bağlanmış olan uyuşmazlık hakkında, sözü edilen … Bölge Adliye Mahkemesi …Ceza Dairesinin kararı değerlendirilmek suretiyle yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 18.11.2025 tarihli, 2023/7013 E., 2025/5017 K.

Uzman onbaşı olarak görev yapan davacının sözleşmesi, Cumhurbaşkanına hakaret suçundan 11 ay 20 gün hapis belirlenip HAGB verildiği bilgisine dayanılarak güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine feshedilmişti. İdare mahkemesi işlemi iptal etmiş, bölge idare mahkemesi bu kararı kaldırıp davayı reddetmişti. Danıştay, cezalandırılan fiilin niteliğinin güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesini gerektirecek mahiyette olmadığını ve suçun 3269 sayılı Kanun’un 12. maddesinde sayılan katalog suçlardan olmadığını belirterek bölge idare mahkemesi kararını bozdu. HAGB’yi açıkça sayan özel kanunlarda bile, suç listede yoksa ve fiilin niteliği gerektirmiyorsa HAGB kaydı fesih için tek başına yeterli değildir.

… Buna göre, … Asliye Ceza Mahkemesinin anılan kararında; cezalandırılan fiilin niteliği dikkate alındığında, bu hususun güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirilmesini gerektirecek mahiyette olmadığı ve ayrıca soruşturmaya konu suçun 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu’nun 12. maddesinde sayma suretiyle belirtilen katalog suçlardan olmadığı anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. …

↑ Metne dön