Sorgu

Günlük dilde “sorguya çekildim” denir ama hukukta sorgu dar anlamlıdır: Yalnız hâkimin ya da mahkemenin yaptığı dinlemedir. Karakolda polisin, adliyede savcının sizi dinlemesi sorgu değil, ifade almadır. Ayrım önemlidir, çünkü tutuklama, adli kontrol ve hüküm gibi kararlar sorgudan sonra hâkim tarafından verilir.

Kanundaki yeri

CMK 2/1-h sorguyu, şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma ya da kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesi diye tanımlar; aynı maddenin (g) bendi kolluk ve savcının dinlemesini ifade alma olarak ayırır. Sorguda uyulacak kurallar ifade almayla aynıdır: Kimlik saptanır, suçlama anlatılır, avukat ve susma hakkı hatırlatılır, beyan tutanağa geçirilir (CMK 147). Baskı, aldatma, yorma gibi yasak yöntemlerle alınan beyan, rıza olsa bile delil olamaz (CMK 148).

Uygulamada ne anlama gelir

Sorguyla iki aşamada karşılaşırsınız. Soruşturmada, gözaltına alınıp serbest bırakılmayan kişi süre sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir ve bu sorguda müdafi de hazır bulunur (CMK 91/7); tutuklama ya da adli kontrol kararı bu sorgunun sonunda verilir. Bu aşamanın nasıl geçtiğini tutuklanma duruşması nasıl geçer yazısı anlatıyor. Kovuşturmada ise sanığın sorgusu duruşmada, iddianame anlatıldıktan ve hakları bildirildikten sonra yapılır (CMK 191/3). Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlar dışında sanık, başka yer mahkemesi aracılığıyla, yani istinabe yoluyla da sorguya çekilebilir (CMK 196/2). Sorgusu yapılmış sanık duruşmalardan bağışık tutulmayı isteyebilir (CMK 196/1); ayrıntı duruşmadan vareste tutulma yazısında.

Örnek

Uyuşturucu ticareti şüphesiyle gözaltına alınan kişi, savcılıkta ifade verdikten sonra tutuklama talebiyle sulh ceza hâkimliğine sevk edilir. Hâkim, avukatın da hazır olduğu ortamda şüpheliye suçlamayı ve haklarını anlatır, sorularını sorar ve cevapları tutanağa geçirir. Bu işlem sorgudur; hâkim sorgunun ardından tutuklama ya da adli kontrol hakkında karar verir.

Sık karıştırılan

Sorgu ile ifade alma karıştırılır. Aradaki fark işlemi yapan makamdadır: Hâkim veya mahkeme sorgu yapar, kolluk veya savcı ifade alır. Müdafi bulunmadan kollukça alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4); hâkim önündeki sorgu için böyle bir şart yoktur.