Duruşmadan Vareste Tutulma: Duruşmaya Gitmesem Olur mu?

Duruşmaya Gitmesem Olur mu? Kural ve İstisnalar

Kural olarak olmaz; CMK 193/1’e göre hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz ve geçerli nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilir. Tutuklu olmayan sanığa gönderilen çağrı kâğıdına da mazeretsiz gelmezse zorla getirileceği yazılır (CMK 176/2). Bu kuralın kanunda sayılan birkaç istisnası vardır ve vareste bunların en sık kullanılanıdır.

İstisnalar şunlardır:

• Suç yalnız veya birlikte adli para cezasını ya da müsadereyi gerektiriyorsa sanık gelmese de duruşma yapılabilir; davetiyede bu durum yazılır (CMK 195/1).
• Toplanan delillere göre mahkûmiyet, ceza verilmesine yer olmadığı ve güvenlik tedbiri dışında bir karar, örneğin beraat verilecekse, sorgu yapılmamış olsa da dava yokluğunuzda bitirilebilir (CMK 193/2).
• Sorgusu yapılmış sanık duruşmadan savuşur veya ara verilen oturuma gelmezse ve mahkeme artık hazır bulunmasını gerekli görmezse dava yokluğunda bitirilebilir (CMK 194/2).
• Sorgusu yapılmış sanık, isteği üzerine duruşmadan bağışık tutulabilir (CMK 196/1).

Sorgunuz yapılmadan ve izin almadan duruşmaya gitmemenin sonuçları ağırdır: zorla getirme, kaçak sayılırsanız yakalama emri (CMK 98/3) ve yokluğunuzda verilen bir karar. Bu sonuçları duruşmaya gitmezsem ne olur yazısında ayrıntılı anlattım. Tek bir duruşmaya gelemeyecekseniz vareste değil, mazeret dilekçesi verilir.

Duruşmadan Vareste Tutulma Şartları Nelerdir?

Duruşmadan vareste tutulma için iki şart vardır: sorgunuzun mahkemece yapılmış olması ve sizin ya da yetkili kıldığınız müdafiinizin bunu istemesi.

CMK 196/1: (1) Mahkemece sorgusu yapılmış olan sanık veya bu hususta sanık tarafından yetkili kılındığı hâllerde müdafii isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Sorgu şartı mutlaktır. Mahkeme sizi bir kez dinlemeden, kimliğinizi saptamadan ve suçlamaya karşı savunmanızı almadan bağışık tutamaz. Sorgu ilk duruşmada yapılabileceği gibi, şartları varsa başka bir yer mahkemesinde istinabe yoluyla da yapılabilir. Sorguda susma hakkınızı kullanabilirsiniz; ama vareste isteyecekseniz kimliğinizin saptandığının, haklarınızın hatırlatıldığının ve suçlamaya karşı tutumunuzun tutanağa geçtiğinden emin olun.

Kanun vareste için ayrıca bir gerekçe aramaz, ama karar mahkemenin takdirindedir. Uygulamada mahkemeler başka şehirde çalışma, öğrenim, sağlık durumu, bakmakla yükümlü olunan aile üyeleri ve davanın uzun sürecek olması gibi sebepleri dikkate alır. Tanıklarla yüzleştirme yapılacaksa, teşhis gerekiyorsa ya da sanığın bizzat bulunması delillerin tartışılması için önemliyse talep reddedilebilir.

Vareste için suçun ağırlığına bağlı bir sınır yoktur; ağır ceza mahkemesindeki bir davada da istenebilir. Alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezası gerektiren suçlarda getirilen kısıt, vareste için değil, istinabe yoluyla sorgu için geçerlidir (CMK 196/2). Dosya görevsizlik veya birleştirme kararıyla başka bir mahkemeye giderse, vareste talebinizi yeni mahkemede yenilemek en güvenli yoldur.

Vareste Talebi Nasıl ve Ne Zaman Yapılır?

Vareste talebi en kolay, sorgunuzun yapıldığı oturumda sözlü olarak yapılır ve tutanağa geçirilir; sonradan dilekçeyle de istenebilir. Sorgunun hemen ardından “duruşmalardan vareste tutulmak istiyorum” demeniz ve sebebini kısaca açıklamanız yeterlidir. Mahkeme genellikle kararı aynı oturumda verir.

Sorgu daha önce yapıldıysa talep, mahkemeye sunulan bir dilekçeyle de yapılabilir. Dilekçede dosya numarası, sorgunuzun hangi oturumda yapıldığı, vareste isteme sebebiniz ve adresiniz yer alır; çalışma belgesi veya sağlık raporu gibi belgeler eklenirse talep güçlenir. Örnek bir dilekçe metnini ayrı bir yazıda paylaşacağım.

Avukatınız da sizin adınıza vareste isteyebilir, ama CMK 196/1 bunu sizin “bu hususta yetkili kılmanıza” bağlar. Uygulamada bu yetki vekâletnamede açıkça yazılır ya da ayrı bir yazılı beyanla verilir. Vekâletname verirken bu yetkinin bulunup bulunmadığını kontrol edin.

Vareste, İstinabe ve SEGBİS Arasındaki Fark

Vareste duruşmaya hiç katılmamanızı, istinabe sorgunuzun bulunduğunuz yerdeki mahkemede yapılmasını, SEGBİS ise duruşmaya bulunduğunuz yerden görüntülü bağlanmanızı sağlar. Üçü birbirinin yerine geçmez; çoğu zaman birlikte kullanılır. Örneğin başka şehirdeki sanığın sorgusu istinabeyle yapılır, ardından vareste talebi kabul edilir.

CMK 196/2: (2) Sanık, alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis cezasını gerektiren suçlar hariç olmak üzere, istinabe suretiyle sorguya çekilebilir. Sorgu için belirlenen gün, Cumhuriyet savcısı ile sanık ve müdafiine bildirilir. Cumhuriyet savcısı ile müdafiin sorgu sırasında hazır bulunması zorunlu değildir. Sorgusundan önce sanığa, ifadesini esas mahkemesi huzurunda vermek isteyip istemediği sorulur.

SEGBİS ile katılımda kanun mahkemenin “zorunlu gördüğü durumları” arar; yani bu da bir hak değil, mahkemenin takdiridir. Tutuklu sanıklar için uygulamada yaygın olarak kullanılır. Tutuklu değilseniz ve başka şehirdeyseniz, bulunduğunuz yerdeki adliyeden duruşmaya bağlanma talebinde bulunabilirsiniz; bu imkân, vareste talebiniz reddedildiğinde iyi bir ara çözümdür.

Vareste Tutulursanız Neyi Kaybedersiniz?

Vareste kararıyla üç sonuç doğar: son söz hakkını ancak karar oturumuna gelirseniz kullanırsınız, eski hâle getirme isteyemezsiniz ve mahkeme sizi her zaman yeniden çağırabilir.

CMK 198/2: (2) Ancak, sanık kendi istemi üzerine duruşmadan bağışık tutulmuş veya müdafii aracılığıyla temsil edilmek yetkisini kullanmış olursa artık eski hâle getirme isteminde bulunamaz.

Kanun hükümden önceki son sözü “hazır bulunan sanığa” verir (CMK 216/3). Karar duruşmasında yoksanız bu hakkı kullanamazsınız ve müdafiiniz de sizin yerinize son söz alamaz. Bu yüzden vareste olsanız bile, mütalaanın verileceği ya da kararın açıklanacağı oturuma katılmanızı öneririm. Son savunmanın nasıl yapılacağını son savunma yazısında anlattım.

Savcının esas hakkındaki mütalaası sizin yokluğunuzda verilirse, uygulamada mütalaa size veya müdafiinize bildirilir ve esas hakkındaki savunmanız istenir. Mütalaada iddianamedekinden farklı bir suç istenirse ek savunma bildirimi size ve müdafiinize yapılır; adresinize ulaşılamazsa müdafiye yapılan bildirim yeterlidir (CMK 226/4). Bu yüzden adresiniz değişirse mahkemeye hemen bildirin.

Yokluğunuzda verilen ve aleyhinize kanun yoluna başvurulabilen kararlar size tebliğ edilir (CMK 35/2). İstinaf süresi, gerekçeli kararın size tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK 273/1). Avukatınız da sizin adınıza istinafa başvurabilir; süreyi kaçırmamak için tebligatı kimin takip edeceğini önceden kararlaştırın.

Talep Reddedilirse ya da Mahkeme Sizi Yeniden Çağırırsa

Vareste talebinin reddine karşı ayrıca itiraz yolu yoktur; bu karar ancak hükümle birlikte istinafta ileri sürülebilir (CMK 272/2). Mahkeme kararlarına itiraz, kanunun açıkça gösterdiği hâllerle sınırlıdır (CMK 267/1). Talebiniz reddedildiyse sonraki oturumlara katılmaya devam edin; yeni bir sebep doğarsa talebi gerekçesini güçlendirerek yenileyebilirsiniz.

Vareste kararı kesin bir muafiyet değildir. Mahkeme, sanığın hazır bulunmasına ve zorla getirme kararı ya da yakalama emriyle getirilmesine her zaman karar verebilir (CMK 199/1). Teşhis, yüzleştirme veya yeni bir delil hakkında beyanınız gerekiyorsa mahkeme sizi bir sonraki oturuma çağırır. Bu çağrıya uymazsanız vareste kararına güvenerek gelmemeniz sizi korumaz.

Tek bir oturuma gelemiyorsanız, örneğin hastaysanız, mazeretinizi belgesiyle birlikte duruşmadan önce bildirin. Hastalık hâlinde raporun duruşma gününü kapsamasına ve dilekçenin duruşmadan önce ulaşmasına dikkat edin. Mahkeme kararlarına karşı başvuru yollarının genel çerçevesini ceza mahkemesi kararına itiraz yazısında anlattım.

Yurt Dışında, Tutuklu veya Hastanedeyseniz

Yurt dışında yaşayan sanığın sorgusu, duruşma tarihinden önce açılan bir oturumda ya da istinabe yoluyla yapılabilir (CMK 196/6); sorgudan sonra vareste talep edilebilir. Yurt dışındaki sanık için asıl risk, sorgusu yapılmadan dosyanın uzaması ve kaçak sayılmaktır. Kaçak sanık hakkında yakalama emri düzenlenebilir (CMK 98/3) ve Türkiye’deki mallarına el konulabilir (CMK 248/1).

Tutuklu sanık duruşmaya cezaevinden getirilir ya da ses ve görüntü aktarımıyla bağlanır (CMK 196/4). Hastalık veya disiplin önlemi gibi zorunlu nedenlerle yargı çevresi dışındaki bir hastaneye ya da tutukevine nakledilen sanık, sorgusu yapılmış olmak şartıyla, hazır bulunmasına gerek görülmeyen oturumlara getirilmeyebilir (CMK 196/5).

Vareste kararı, hakkınızdaki adli kontrol yükümlülüklerini kaldırmaz. İmza yükümlülüğünüz varsa duruşmaya gelmeseniz de imzaya gitmeye devam etmelisiniz; aksi hâlde adli kontrol ihlali sonuçları doğar. Dosyanızı uzaktan takip etmenin yollarını ceza davası takibi yazısında bulabilirsiniz.

İstinaf duruşmasına gitmek zorunda mıyım?

Bölge adliye mahkemesi duruşma açarsa, davetiye tebliğ edildiği hâlde gelmeyen sanık, müdafi, katılan ve vekilinin yokluğunda sorgu tutanakları okunarak dava bitirilebilir (CMK 282/1-f). Ancak bölge adliye mahkemesi ilk derece mahkemesinin verdiğinden daha ağır bir ceza verecekse, sanığın her hâlde dinlenmesi gerekir. Bu yüzden istinaf duruşmasına davetiye geldiyse, özellikle karşı taraf da istinafa başvurduysa, katılmayı ciddi biçimde düşünün.

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkilim başka bir ilde çalışıyordu ve hakkında, eski çalıştığı şirkette güveni kötüye kullanma iddiasıyla dava açılmıştı. Soruşturmada uzlaştırma sonuçsuz kalmıştı. Dosyada birçok tanık vardı ve davanın en az birkaç oturum süreceği belliydi. Her oturum için izin alıp yol gitmek, işini kaybetme riskini doğuruyordu.

İlk duruşmada müvekkil bizzat geldi, sorgusu yapıldı ve savunmasını verdi. Sorgunun hemen ardından iş yeri belgesini sunarak vareste talebinde bulunduk; mahkeme talebi kabul etti. Sonraki oturumlarda tanıkları ben dinledim, sorularımızı yönelttim ve bilirkişi raporuna itirazlarımızı sundum. Mahkeme bir oturumda belgelerden birini müvekkile göstermek istediği için onu çağırdı; o oturuma geldi.

Savcı mütalaasını verdikten sonra savunma için süre istedik. Karar oturumuna müvekkil yeniden katıldı ve son sözünü kendisi söyledi. Mahkeme, suçun sabit olmadığı gerekçesiyle beraat kararı verdi. Ders şu: vareste, davayı uzaktan yürütmenizi sağlar; ama karar günü salonda bulunmak hâlâ en doğrusudur.