İdari işlem

İdari işlem, idarenin kamu gücüne dayanarak tek yanlı iradesiyle kurduğu ve kişilerin hukuki durumunu değiştiren işlemdir. İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır (Anayasa m. 125); iptal davası ise ancak idari işleme karşı açılır ve işlem yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetlenir (İYUK m. 2/1-a). Atama, disiplin cezası, ruhsat reddi, öğrenci kaydının silinmesi ve yönetmelik birer idari işlemdir. Ancak dava açılabilmesi için işlemin kesin ve yürütülmesi gereken nitelikte olması şarttır (İYUK m. 14/3-d).

Bilmeniz gerekenler

• İşlemin beş unsuru vardır: yetki (işlemi kimin yapabileceği), şekil (usul, savunma alma, gerekçe), sebep (işleme yol açan olgu), konu (doğurduğu hukuki sonuç) ve maksat (kamu yararı). Bunlardan birindeki hukuka aykırılık iptal sebebidir (İYUK m. 2/1-a).
• Görüş ve teklif yazıları, hazırlık işlemleri ve onay aşaması tamamlanmamış kurul kararları kesin işlem değildir; bunlara açılan dava esasa girilmeden reddedilir (İYUK m. 15/1-b). Danıştay, onay aşamaları tamamlanmamış bir meslekten çıkarma kararına açılan davanın reddi gerektiğini söyledi.
• Bireysel işlemde (atama, ceza) dava süresi yazılı bildirimi izleyen gün başlar (Anayasa m. 125; İYUK m. 7/2-a). Düzenleyici işlemde (yönetmelik) süre ilanı izleyen gün başlar; işlem size uygulandığında uygulama işlemine, düzenleyici işleme ya da ikisine birden dava açabilirsiniz (İYUK m. 7/4).
• Dava açılması işlemin uygulanmasını durdurmaz; durdurma için yürütmenin durdurulması istenir (İYUK m. 27/1).
• Tebligatta dava süresi gösterilmemiş olsa bile süre işler: Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu, bu durumda idare mahkemesinde 60, vergi mahkemesinde 30 günlük genel sürenin uygulanacağını kabul etmiştir.

Sık karıştırılan

İdari işlem ile idari eylem farklıdır. Eylem, öncesinde bir karar bulunmayan maddi davranıştır: yol kazısı, belediye aracının çarpması gibi. İşleme karşı iptal davası açılır; eylemden doğan zarar için ise önce idareye başvurulur, sonra tam yargı davası açılır (İYUK m. 13/1). İdari para cezası da bir idari işlemdir, ama ona karşı yol kural olarak 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurmaktır (Kabahatler Kanunu m. 27/1); bkz. idari para cezasına itiraz. Savcı ve hâkim kararları ise idari işlem değildir; onlara idare mahkemesinde dava açılmaz, ceza muhakemesindeki itiraz ve diğer kanun yollarıyla karşı çıkılır.

Danıştay Kararı

Danıştay 2. Daire, 27.11.2025 tarihli, 2022/2075 E., 2025/5586 K.

İl jandarma disiplin kurulu, bir yıl içinde yirmi disiplin ceza puanına ulaşan uzman onbaşı hakkında meslekten çıkarma kararı verdi; ilk derece mahkemesi kararı yetki yönünden iptal etti, bölge idare mahkemesi de istinaf başvurusunu reddetti. Danıştay, bu cezanın valinin önerisi, Jandarma Genel Komutanlığı Yüksek Disiplin Kurulunun uygun görüşü ve Bakanın onayıyla kesinleşeceğini, dava açıldığında ortada kesin ve yürütülebilir bir işlem bulunmadığını belirterek davanın incelenmeksizin reddi gerektiğini söyledi ve kararı bozdu. Davayı, işlemin tamamlanmış ve size etki eden son hâline karşı açmanız gerekir.

… Kesin ve yürütülmesi zorunlu olan işlemler ise; idarelerin kamu gücüne dayanarak tek yanlı irade beyanıyla tesis ettikleri, hukuk düzeninde değişiklik yapan, başka bir ifadeyle, ilgililerin hukukunu etkileyen işlemlerdir. …

… davanın açıldığı sırada kesin ve yürütülebilir işlem niteliğini haiz olmayan … günlü, … sayılı Konya Valiliği İl Jandarma Disiplin Kurulu kararının iptali istemiyle açılan davanın, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 15/1-b maddesi uyarınca incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekirken …

↑ Metne dön