Maksat unsuru

Maksat unsuru, idari işlemle ulaşılmak istenen amacın kamu yararı ve kanunun o yetkiyi tanıma amacı olmasıdır; başka bir amaçla kurulan işlem iptal davasıyla ortadan kaldırılır (İYUK m. 2/1-a). İdarenin her işleminin nihai amacı kamu yararıdır. Yetkinin kişisel husumet, kayırma ya da kanunun öngörmediği bir amaç için kullanılmasına yetki saptırması denir. Yetki, şekil, sebep ve konu yerinde görünse bile maksat sakatsa işlem hukuka aykırıdır.

Bilmeniz gerekenler

• Kanun bir yetkiyi belli bir amaç için vermişse, o yetki başka bir amaca alet edilemez. Örneğin memuru başka bir göreve ya da yere atama yetkisi hizmet gereği için tanınmıştır (657 sayılı DMK m. 76); atamanın örtülü bir ceza olarak kullanıldığı iddiası bu unsur üzerinden tartışılır.
• Maksat sakatlığını ileri süren, bunu somut olgularla desteklemelidir. Danıştay 2. Daire, takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullanıldığının kanıtlanması ya da mahkemece saptanması gerektiğini belirterek, buna dair belge bulunmayan bir görev değişikliğini hukuka uygun saydı.
• Amaç işlemin metninde yazmaz; uygulamada zamanlamadan, sebebin zayıflığından ve olayların sırasından çıkarılır. Şikâyetten, kazanılan bir davadan ya da amirle yaşanan bir tartışmadan hemen sonra gelen işlem, gösterilen hizmet ihtiyacıyla birlikte değerlendirilir.
• Maksat ve sebep çoğu zaman birlikte incelenir. Danıştay memurun geçmiş hizmetlerine, göreve nasıl geldiğine ve dosyadaki belgelere birlikte bakar; kariyer ve liyakatle gelinen bir görevden başarısızlığa dair belge olmadan alınma farklı sonuçlanabilir, bkz. takdir yetkisi.
• Kamu görevlilerinin atama, naklen atama ve görev değişikliği işlemleri uygulanmakla etkisi tükenecek işlem sayılmaz; yürütmenin durdurulmasına ancak idarenin savunması alındıktan ya da savunma süresi geçtikten sonra karar verilebilir (İYUK m. 27/2).

Sık karıştırılan

Maksat ile sebep farklı sorulara cevap verir: sebep “idare neden bu işlemi yaptı?”, maksat “idare bu işlemle neye ulaşmak istedi?” sorusudur. Maksat denetimi yerindelik denetimi de değildir. Mahkeme idarenin seçtiği yolun en iyisi olup olmadığına bakamaz (İYUK m. 2/2); yalnız yetkinin kanunun amacı dışında kullanılıp kullanılmadığını inceler. İşlemin vardığı sonucun ağırlığı ise konu unsuru başlığında değerlendirilir.

Danıştay Kararı

Danıştay 2. Daire, 03.12.2025 tarihli, 2025/4183 E., 2025/5707 K.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığında daire başkanı olan davacı, bu görevden alınarak başka bir genel müdürlüğe atandı. İdare mahkemesi, davacının başarısız olduğuna dair belge sunulmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etti; bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu reddetti. Danıştay 2. Daire, davacının daire başkanlığına da 657 sayılı Kanunun 76. maddesindeki takdir yetkisiyle getirildiğini, aynı yetkinin görevden almayı da kapsadığını belirtti. Takdirin kamu yararına aykırı kullanıldığını gösteren bir bilgi ya da belge bulunmadığını, işlemin hizmetin daha etkin yürütülmesi amacıyla yapıldığını kabul ederek kararı oy birliğiyle bozdu. Görev değişikliğinin ardında başka bir amaç olduğunu düşünüyorsanız, bunu gösteren yazışma, tarih ve olayları dava dilekçenize somut olarak koyun.

… bu yetkinin ancak kamu yararı ve hizmet gerekleri göz ardı edilerek kullanıldığının kanıtlanması ya da idari yargı merciince saptanması halinde, sözü edilen bu durumun dava konusu idari işlemin sebep ve amaç unsurları yönünden hukuka aykırılığı nedeniyle iptalini gerektireceği yerleşik yargı içtihatlarıyla kabul edilmiştir. …

… dava dosyasına sunulan bilgi ve belgelerin değerlendirilmesinden, idarenin mevzuat uyarınca sahip olduğu takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullandığına dair herhangi bir bilgi ve/veya belgenin bulunmadığı, dava konusu işlemin, davacının geçmiş hizmetleri ve görevin niteliği göz önünde bulundurularak, hizmetin daha etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla, kamu yararı ile hizmet gereklerine uygun olarak tesis edildiği …

↑ Metne dön