Keşif

Keşif, hâkimin veya mahkemenin olay yerini, bir eşyayı ya da izleri bizzat görüp inceleyerek tespitlerini tutanağa geçirmesidir (CMK m. 83/1). Keşfi naip ya da istinabe olunan hâkim de yapabilir; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı yapar. Tutanağa yalnız görülenler değil, olayın niteliğine göre bulunması beklenip de bulunamayan delillerin yokluğu da yazılır (CMK m. 83/2). Uygulamada keşif çoğunlukla bilirkişi eşliğinde yapılır: trafik kazasında görüş mesafesi, imar ve sınır uyuşmazlıklarında ölçüm, olay yerindeki konumların tespiti gibi.

Bilmeniz gerekenler

• Şüpheli, sanık, mağdur ve bunların müdafii ile vekili keşifte hazır bulunabilir (CMK m. 84/1). İşi geciktirmemek koşuluyla keşif gününden önce haberdar edilirler (CMK m. 84/4).
• Duruşmada hazır bulunamayacak ya da çok uzakta oturan tanık veya bilirkişi önceden dinlenecekse, aynı kişiler bu dinlemede de hazır bulunabilir (CMK m. 84/2).
• Sanığın orada bulunması bir tanığın gerçeği söylemesini engelleyecekse sanığın bulunmamasına karar verilebilir (CMK m. 84/3). Tutuklu sanık ise ancak hâkim zorunlu görürse keşfe götürülür (CMK m. 84/5).
• Soruşturmada savcının veya sulh ceza hâkiminin yaptığı keşifte yanında zabıt kâtibi bulunur (CMK m. 169/1). Naip veya istinabe yoluyla yapılan keşfin tutanağı duruşmada anlatılır (CMK m. 209/1).
• Keşif talebini mahkeme ancak kanundaki sebeplerle reddedebilir: ispatlanmak istenen olayın karara etkisi yoksa ya da talep yalnız davayı uzatmak içinse (CMK m. 206/2).
• Olayın nasıl geliştiği tartışmalıysa keşif yapılmadan hüküm kurulması eksik inceleme sayılabilir. Yargıtay, tarafların hazır edildiği bir olay yeri keşfi yapılmadan verilen beraat kararlarını, öteki eksikliklerle birlikte bozdu.

Sık karıştırılan

Keşif, yer gösterme değildir. Yer göstermede ifadesinde açıklama yapan şüpheli, savcının (bazı seri muhakemelik suçlarda adli kolluk amirinin) yönetiminde olayı nerede ve nasıl gerçekleştirdiğini gösterir; müdafi, soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla hazır bulunabilir (CMK m. 85). Keşifte ise inceleyen hâkimdir. Olay yeri incelemesi de keşiften farklıdır: onu kolluk, savcının emriyle olay yerindeki delilleri tespit edip muhafaza altına almak için yapar.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 05.05.2025 tarihli, 2023/1808 E., 2025/3557 K.

İki kişinin av tüfeğiyle öldürüldüğü çatışmada sanıklar hakkında beraat kararı verilmiş, istinaf başvurusu da reddedilmişti. Yargıtay; kartuş sayısı ile isabet sayısı arasındaki çelişkinin, kesici alet yaralarının ve sanıkların anlattığı pozisyonlarla otopsi bulguları arasındaki uyumsuzluğun tartışılmadığını, katılan ve tanık beyanlarının yetersiz gerekçeyle reddedildiğini tespit etti. Katılanlar, tanıklar ve sanıklar hazır edilerek delillerin ve maktullerin konumuyla eşleştirilen bir olay yeri keşfi yapılmasını, gerekirse yeni kriminal rapor alınmasını istedi ve beraat hükümlerini eksik inceleme ile yetersiz gerekçe yönünden oy birliğiyle bozdu. Keşif açısından anlamı: olayın gelişimi tartışmalıysa, deliller yerinde eşleştirilmeden kurulan hüküm sağlam sayılmaz.

… Katılanlar, tanıklar ve sanıkların hazır edilerek, olay yeri inceleme raporunda gösterilen deliller, ele geçen kartuşların ve maktullerin bulunduğu yerler ile eşleştirilerek olay mahallinde keşif yapılması …

… savunmalar ile deliller arasında oluşan çelişkilerin giderilerek sonucuna göre olayın gelişimine uygun kabul ile sanıkların hukuki durumlarının tespit ve tayini gerekirken, eksik inceleme ve yetersiz gerekçe ile yazılı şekilde hükümler kurulması, hukuka aykırı bulunmuştur …

↑ Metne dön