Trafik Kazası Kusur Raporuna İtiraz: Süre, KTK 84, ATK

Tutanak mı, Bilirkişi Raporu mu, ATK Raporu mu: Hangisine İtiraz Ediyorsunuz?

Kazadan sonra kusuru belirleyen üç belge vardır ve itirazın yeri, belgenin türüne göre değişir. Önce elinizdeki kâğıdın ne olduğunu doğru tespit edin; yanlış yere verilen itiraz süre kaybettirir.

Kaza tespit tutanağını olay yerine gelen trafik polisi düzenler (KTK 83). Tutanakta krokinin yanında polisin kusur değerlendirmesi de yer alır. Savcılık bu tutanağı dosyaya koyar, ama kusuru kesinleştirmek için çoğu dosyada bir trafik bilirkişisinden ya da Adli Tıp Kurumu’nun Trafik İhtisas Dairesi’nden rapor ister. Ağır yaralanmalı ve ölümlü dosyalarda ATK raporu daha sık istenir.

Kaza tespit tutanağına itiraz edilir mi?

Edilir, ama tutanak için kanunda ayrı bir itiraz mercii ya da süre yoktur. İtirazınızı, tutanağın gönderildiği savcılık soruşturmasına ve varsa tazminat davasına yazılı olarak verirsiniz. Tutanakta çarpma noktası yanlış işaretlenmişse, fren izi ölçülmemişse ya da tanık adı yazılmamışsa bunu ifadenizde ve dilekçenizde açıkça söyleyin. Aynı olayda size bir trafik cezası yazıldıysa o ayrı bir idari işlemdir; ona trafik cezasına itiraz kurallarıyla 15 gün içinde itiraz edilir.

Trafik Kazası Kusur Raporuna İtiraz Süresi Ne Kadar?

Ceza dosyasında trafik kazası kusur raporuna itiraz için kanunda sabit bir gün yoktur; süreyi CMK 67/5’e göre savcı ya da mahkeme verir. Hukuk davasında ise süre rapor tebliğinden itibaren iki haftadır.

Ceza dosyasında mahkeme süreyi çoğu zaman duruşmada verir ve tutanağa yazar; savcılık ise raporu tebliğ ederken süreyi bildirir. Talebiniz reddedilirse savcı ya da mahkeme üç gün içinde gerekçeli karar vermek zorundadır (CMK 67/5). Süreyi kaçırmak itiraz hakkını tamamen yok etmez, ama geç gelen itiraz çoğu zaman “dosya yeterince aydınlanmıştır” cümlesiyle reddedilir. Bilirkişi raporlarına itirazın genel kurallarını, ek rapor ile yeni bilirkişi farkını ve dilekçe düzenini bilirkişi raporuna itiraz yazısında ayrıntılı anlattım; burada trafik dosyasına özgü noktalara odaklanıyorum.

Tazminat davasında süre kesindir. HMK 281/1’e göre rapor tebliğinden itibaren iki hafta içinde eksikliklerin tamamlanmasını, açıklama yapılmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını istersiniz. İtirazı hazırlamak teknik bir çalışma gerektiriyorsa, yine bu süre içinde başvurarak bir defaya mahsus iki haftaya kadar ek süre isteyebilirsiniz.

KTK 84: Hangi Hâllerde Sürücü Asli Kusurlu Sayılır?

Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi 12 davranışı sayar ve bunlardan birini yapan sürücüyü kazada asli kusurlu kabul eder. Bilirkişi raporlarının büyük çoğunluğu bu listeden birine dayanır.

Listede şunlar var: kırmızı ışıkta ya da polisin dur işaretinde geçmek; taşıt giremez yola veya bölünmüş yolda ters yöne girmek; ikiden fazla şeritli yolda karşı yönün şeridine girmek; arkadan çarpmak; geçme yasağı olan yerde geçmek; doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmak; şeride tecavüz etmek; kavşakta ve kaplamanın dar olduğu yerde geçiş önceliğine uymamak; manevraları düzenleyen genel şartlara uymamak; yerleşim yeri dışında taşıt yolunda zorunluluk olmadan park etmek veya duraklamak, her durumda gerekli tedbiri almamak; kurallara uygun park edilmiş araca çarpmak.

Maddenin son cümlesi itirazlarda en çok işe yarayan kısımdır. Bu hareketlerden biri kazaya karışan birden fazla sürücü tarafından yapılmışsa ya da kaza bu listede olmayan bir kural ihlalinden doğmuşsa, kusur oranı yönetmelikteki esaslara göre ayrıca belirlenir. Yani raporun “arkadan çarptı, asli kusurludur” deyip durması, öbür sürücünün de listede bir hareket yaptığı dosyada yeterli değildir.

Arkadan çarpan her zaman asli kusurlu mu?

Kural olarak evet, ama mutlak değil. Öndeki araç yanındaki şeritten aniden önünüze kırıp fren yaptıysa, o sürücü de doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yapmış olabilir. Böyle bir dosyada her iki sürücü de listedeki bir hareketi yapmış olur ve kusur paylaştırılır. Hasarın aracın arka köşesinde ve açılı olması, şerit değiştirmeyi gösteren en güçlü teknik izlerden biridir.

Yaya veya yolcu da kusurlu bulunabilir mi?

Bulunabilir. KTK 84 sürücüler için asli kusur hâllerini sayar; yayanın yaya geçidi dışından ya da kırmızı ışıkta karşıya geçmesi gibi kural ihlalleri raporda ayrıca değerlendirilir. Yayanın ağır kusuru sürücünün kusurunu azaltabilir, bazı dosyalarda tamamen ortadan kaldırabilir.

Kusur Oranı Cezayı Nasıl Değiştirir?

TCK 22/4’e göre taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir; kusursuz bulunan sürücüye ceza verilmez, tali kusurlu sürücünün cezası asli kusurluya göre daha düşük kurulur. Kanunun iki kısa fıkrası bütün tartışmanın temelidir:

TCK 22/4: (4) Taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Birden fazla sürücünün kusurlu olduğu kazalarda ikinci kural devreye girer:

TCK 22/5: (5) Birden fazla kişinin taksirle işlediği suçlarda, herkes kendi kusurundan dolayı sorumlu olur. Her failin cezası kusuruna göre ayrı ayrı belirlenir.

Uygulamada raporlar kusuru “asli” ve “tali” diye ayırır, bazen de sekizde bir veya yüzde gibi oranlarla ifade eder. Kusursuz çıkarsanız savcı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir ve dava açılmaz. Kusurlu çıkarsanız hangi madde uygulanacağı sonuca bağlıdır: yaralanmada taksirle yaralama (TCK 89/1: 4 ay – 2 yıl hapis veya adli para cezası), ölümde taksirle öldürme (TCK 85/1: 2 – 6 yıl hapis; birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanmada TCK 85/2: 2 – 15 yıl). Yaralamalı dosyanın şikâyet, uzlaştırma ve HAGB yolunu trafik kazasında yaralama cezası yazısında, ölümlü dosyanın seyrini ölümlü trafik kazası cezası yazısında anlattım.

Kusur oranı yalnız cezanın miktarını değil, cezanın nasıl çekileceğini de belirler. Asli kusurdan tali kusura inmek, cezayı çoğu zaman HAGB ve erteleme için aranan 2 yıl sınırının altına indirir. Raporda alkol, aşırı hız veya kırmızı ışık gibi bir hâl öne çıkarılmışsa ayrıca bilinçli taksir tartışılır; ceza üçte birden yarısına kadar artırılır (TCK 22/3) ve hapis cezası paraya çevrilemez (TCK 50/4). Bu yüzden raporun “bilinçli taksir” sonucuna giden cümlesi itirazda ayrıca hedef alınmalıdır.

Kusur Raporunun Zayıf Noktası Nerede Aranır?

Kusur raporuna itirazda en verimli nokta, bilirkişinin incelemediği delildir: kamera kaydı, araç kamerası, tanık, fren izi ölçüsü ya da hasar fotoğrafı. Dosyalarda en sık gördüğüm kusurlu rapor, yalnız kaza tespit tutanağına bakıp sonuca varan rapordur.

Raporu okurken şu soruları sorun. Bilirkişi kaza yerinin ölçülerini, şerit sayısını, görüş mesafesini ve aydınlatmayı nereden aldı? Hız hesabını hangi veriye dayandırdı, fren izi ölçülmüş mü? Kavşakta ışık varsa sinyalizasyonun çalışıp çalışmadığı araştırıldı mı? Araçlardaki hasarın yeri ve açısı, raporda anlatılan çarpışma biçimiyle uyumlu mu? Tanık beyanları ve kamera görüntüleri raporda hiç anılmıyorsa, itirazınızın merkezi orası olmalıdır.

Delili siz de getirebilirsiniz. Çevredeki iş yerlerinin ve belediyenin kameraları kısa sürede silinebildiği için kayıtların korunmasını savcılıktan kazadan hemen sonra isteyin. Olay yeri tartışmalıysa hâkimden keşif (olay yerinde inceleme, CMK 83) talep edin. Teknik bir çelişkiyi göstermek için kendi seçtiğiniz bir trafik uzmanından uzman mütalaası alabilir ve bu uzmanın duruşmada dinlenmesini isteyebilirsiniz (CMK 67/6, 68/3).

ATK raporu ile bilirkişi raporu çelişirse ne olur?

Mahkeme çelişkiyi gidermeden hüküm kurmamalıdır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında raporlar arasındaki çelişki açıklanmadan birine dayanılması eksik inceleme sayılır. Çelişki varsa mahkeme genellikle yeni bir heyetten, Adli Tıp Kurumu’ndan ya da resmi bilirkişi sayılan üniversitelerin ilgili bölümlerinden rapor alır. Bilirkişileri duruşmaya çağırıp sorularınızı doğrudan sordurmak da mümkündür (CMK 68/1). Unutmayın, ATK içindeki üst kurullar tıbbi ihtisas kurullarından oluşur; yaralanma derecesine ilişkin tıbbi rapora itiraz ile trafik kusur raporuna itiraz ayrı konulardır.

Savcılıkta mı, Mahkemede mi İtiraz Etmeli?

Kusur raporuna mümkün olan en erken aşamada, yani savcılık soruşturmasında itiraz edin; kusursuzluğunuz o aşamada anlaşılırsa dava hiç açılmaz. CMK 160/2 savcıya şüphelinin lehine olan delilleri de toplama yükümlülüğü verir.

Soruşturmada itiraz dilekçesini dosyanın bulunduğu Cumhuriyet başsavcılığına verirsiniz. Ek rapor, Adli Tıp Kurumu’ndan rapor veya kamera kayıtlarının toplanmasını isteyin. Savcı rapora dayanarak iddianame düzenlerse aynı talepleri mahkemede tekrarlarsınız; mahkeme bilirkişi incelemesini yeniden yaptırabilir. Hüküm kurulduktan sonra itirazlarınız karşılanmamışsa, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidersiniz (CMK 273/1) ve eksik incelemeyi orada ileri sürersiniz.

Yakınınız kazada öldüyse ve rapor onu kusurlu bulduysa

Raporda ölen ya da yaralanan kişiye yüksek kusur yüklenmiş ve savcı bu yüzden kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişse, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilirsiniz (CMK 173/1). Süre ve dilekçe ayrıntıları takipsizlik kararına itiraz yazısında. Yakın kaybından sonra ceza ve tazminat sürecini bir bütün olarak trafik kazasında yakınını kaybedenler için ayrıca yazdım.

Ceza Dosyasındaki Kusur Oranı Tazminat Davasını Bağlar mı?

Bağlamaz. TBK 74’e göre hukuk hâkimi, ceza hâkiminin kusur değerlendirmesiyle de beraat kararıyla da bağlı değildir; tazminat davasında kusur yeniden incelenir.

Uygulamada hukuk mahkemeleri ceza dosyasındaki raporları getirtip okur, ama çoğu dosyada ayrıca kendi bilirkişisine rapor yaptırır. Bu yüzden ceza dosyasında aleyhinize çıkan bir oran tazminat davasında değişebilir; tersi de mümkündür. Karşı tarafın kusuru tazminatta da önemlidir: zarar gören kişi zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa hâkim tazminatı indirebilir, hatta tamamen kaldırabilir (TBK 52). KTK 86’ya göre araç işleteni, kazanın mücbir sebepten ya da zarar görenin veya üçüncü kişinin ağır kusurundan doğduğunu, kendisinin hiçbir kusuru bulunmadığını ve araçtaki bir bozukluğun kazayı etkilemediğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur; kurtulamazsa zarar görenin kusuru oranında tazminat indirilebilir.

Sigorta şirketinin belirlediği kusur oranı da kesin değildir. Karşı tarafın trafik sigortacısına önce yazılı başvurursunuz; şirket 15 gün içinde cevap vermez ya da cevap talebi karşılamazsa dava açabilir veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurabilirsiniz (KTK 97). Maddi zarar talepleri, zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren iki yılda ve her hâlde kazadan itibaren on yılda zamanaşımına uğrar; fiil suç oluşturuyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa o süre uygulanır (KTK 109). Tazminatı ceza davası içinde değil ayrı bir davada istediğinizi de hatırlatayım; bunu ceza davasında tazminat yazısında açıkladım.

Yaşanmış Olaydan

Bir kamyonet şoförü, şehir içinde çift şeritli bir yolda öndeki otomobile arkadan çarptığı kazanın dosyasıyla geldi. Otomobil sürücüsünün kolunda yaralanma vardı, kemik kırığı yoktu. Tutanakta “arkadan çarpma, asli kusur” yazıyordu; savcılığın aldığı trafik bilirkişisi raporu da müvekkili tam kusurlu, otomobil sürücüsünü kusursuz bulmuştu. Müvekkil, otomobilin sağ şeritten sinyal vermeden önüne kırıp ani fren yaptığını anlatıyordu.

Raporu okuduğumda bilirkişinin yalnız tutanağa ve krokiye dayandığını gördüm; hasar fotoğrafları hiç değerlendirilmemişti. Otomobildeki hasar arka tamponun sol köşesinde ve açılıydı, kamyonetteki ise sağ önde toplanmıştı. Bir trafik mühendisinden bu hasar düzeninin şerit değiştirmeyle uyumlu olduğuna dair uzman mütalaası aldım, savcılığa itiraz dilekçesiyle birlikte sundum ve Adli Tıp Kurumu’ndan rapor istedim. ATK raporu otomobil sürücüsünü doğrultu değiştirme manevrasını yanlış yaptığı için asli, müvekkili takip mesafesini korumadığı için tali kusurlu buldu.

Uzlaştırmada karşı taraf yüksek bir tutar istedi, anlaşma olmadı ve dava açıldı. Mahkeme tali kusuru gözeterek hapis yerine alt sınıra yakın bir adli para cezası seçti ve tedavi giderleri sigortaca karşılandığı için hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Müvekkil beraat etmedi, ama tam kusurla açılacak bir davaya göre sonuç çok farklıydı; aynı ATK raporu müvekkilin kendi aracının hasarı için açtığı tazminat davasında da dosyaya girdi.