Üst araması
Üst araması, kişinin giysilerinin, ceplerinin, çantasının ve yanında taşıdığı eşyanın kolluk tarafından kontrol edilmesidir. Ceza muhakemesindeki adli arama, işlendiği düşünülen bir suçun delilini bulmak için yapılır. Yol kontrollerinde ya da kalabalık etkinliklerde karşılaşılan aramalar ise çoğunlukla suçu önlemeye yönelik önleme aramasıdır ve ayrı kurallara bağlıdır.
Ayrıntılı rehber: polisin üst aramasını hangi şartlarla ve nasıl yapabileceği
Bilmeniz gerekenler
- Adli arama için makul şüphe gerekir; şüpheli olmayan birinin üstü ancak delilin ya da aranan kişinin orada bulunduğunu gösteren olaylar varsa aranabilir (CMK 116, 117).
- Kararı hâkim verir; gecikmede sakınca varsa savcı, savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amiri yazılı emir verebilir (CMK 119/1).
- Arama bitince isterseniz aramanın dayanağını ve el konulan eşyayı, bir şey bulunmadıysa bunu gösteren belge size verilir (CMK 121/1).
- Avukatınızın aramada hazır bulunması engellenemez (CMK 120/3).
- Hukuka aykırı aramayla elde edilen delil hükme esas alınamaz (CMK 217/2, 289/1-i).
Sık karıştırılan
Üst araması, polisin kimlik sorma yetkisiyle karıştırılır. Kimliğinizin sorulması üzerinizin aranabileceği anlamına gelmez; arama için kanundaki şartların ayrıca bulunması gerekir. Konut ve iş yeri araması ise daha sıkı kurallara bağlıdır; bu konuda polisin evinize hangi şartlarda girebileceği yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Üst araması ile önleme araması arasındaki fark nedir?
Üst araması (adli arama) işlenmiş bir suçun delilini bulmak ya da şüpheliyi yakalamak için yapılır; önleme araması ise suç işlenmesini engellemek amacıyla belirli yer ve zamanla sınırlı yapılan idari bir aramadır. İkisinin dayanağı, kararı veren merci ve sınırları farklıdır.
Kadının üstünü erkek polis arayabilir mi?
Hayır. Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği’ne göre üst araması, aranan kişiyle aynı cinsiyetteki görevli tarafından yapılır (m. 28).
Arama sırasında giysilerimi çıkarmam istenebilir mi?
Yalnız istisnai olarak. Yönetmelik, giysi çıkartılarak aramayı ancak yasak bir şey taşındığına dair makul şüphe varsa ve amaca başka yolla ulaşılamıyorsa, aynı cinsiyetten görevlilerce ve kimsenin göremeyeceği bir ortamda yapılmasına izin verir.
Usulsüz bir aramaya nasıl karşı koyarım?
Fiziksel olarak direnmeyin; bu ayrı bir suç sorunu doğurabilir. Aramanın dayanağını sorun, itirazınızı tutanağa yazdırın ve tutanağın bir örneğini isteyin; usulsüzlüğü avukatınız aracılığıyla savcılık ya da mahkeme önünde ileri sürün.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.