Orman Yangını Çıkarma Cezası: Kasten, Taksirle ve Mangal

Orman Yangını Çıkarma Cezası Ne Kadar? Fiile Göre Tablo

Orman yangını çıkarma cezası, fiile ve kusur derecesine göre 1 yıl hapisten müebbet hapse kadar uzanır. Aşağıdaki tablo Orman Kanunu 110’un bütün fıkralarını tek yerde gösterir. Kanunda yer almayan bir rakamı yazmamak için tablodaki aralıkları doğrudan maddeden aldım.

Kasten orman yakma suçunda kanun yalnız alt sınırı yazar; süreli hapis cezası kanunda aksi yazmıyorsa 20 yılı geçemeyeceği için (TCK 49/1) üst sınır 20 yıldır. Kasten orman yakma dosyalarına ağır ceza mahkemesi, dikkatsizlikle yangın ve 76’daki yasak fiillere asliye ceza mahkemesi bakar.

Mangal, Piknik Ateşi ve Sigara İzmariti: Yangın Çıkmasa da Suç mu?

Evet; ormanda izin verilen ocak yerleri dışında mangal veya ateş yakmak, yangın hiç çıkmasa bile 1 yıldan 3 yıla kadar hapis gerektiren bir suçtur (Orman Kanunu 76/b ve 110/2). İzin verilen yerde yakılan ateşi söndürmeden ayrılmak da aynı yaptırıma bağlanmıştır.

Sönmemiş sigarayı ya da yangına dolaylı yoldan yol açabilecek bir maddeyi ormana atmak da 76/c kapsamındadır. Cam şişe, kibrit, piknik tüpü artığı gibi şeyler bu tarife girebilir. Uygulamada en çok tartışılan konu, ateşin yakıldığı yerin gerçekten “orman” sayılıp sayılmadığıdır; mesire alanının içindeki ocak yerleri, piknik masaları ve izinli alanlar ayrı değerlendirilir.

Orman Kanunu 1’e göre ağaç ve ağaççık toplulukları yerleriyle birlikte orman sayılır; ama sahipli arazideki zeytinlikler, meyve bahçeleri, sazlıklar, parklar ve maki ile örtülü bazı yerler orman sayılmaz. Bu ayrım dosyayı değiştirir: orman sayılmayan bir alanda çıkan yangın Orman Kanunu’na değil, TCK’ya göre değerlendirilir.

Anız ve Tarla Yakarken Yangın Ormana Sıçrarsa

Tarla veya anız yakılırken yangın ormana sıçrarsa fail, Orman Kanunu 110/3’e göre dikkatsizlikle orman yangınına sebep olmaktan 3 yıldan 10 yıla kadar hapisle yargılanır. Ormana 4 kilometre mesafede anız yakmak zaten 76/d’ye göre yasaktır; yangın ormana ulaştığında daha ağır olan 110/3 uygulanır.

Bu dosyalarda çoğu zaman yangını kimin başlattığını gösteren doğrudan bir tanık yoktur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, yangının sanığın anızlı tarlasında başlayıp ormana sıçradığı, bölgede başka kimsenin bulunmadığı ve başka bir tutuşturucuya rastlanmadığı bir dosyada, sanığın çelişkili savunmalarını da değerlendirerek taksirle orman yangınına sebep olma suçunu sabit kabul etti. Kurulda sekiz üye bu görüşe katılmadı; yani dolaylı delillerle mahkûmiyet mümkündür, ama tartışmalıdır.

Yangının ormana çok yakın, rüzgârlı bir günde ve sonucu öngörülerek başlatıldığı dosyalarda suçlama daha da ağırlaşabilir. Kişi yangının ormana sıçrayabileceğini öngördüğü hâlde ateşi yakarsa olası kast tartışılır ve kasten orman yakma maddesi uygulanabilir; olası kastta ceza üçte birden yarısına kadar indirilir (TCK 21/2). Sonucu öngörüp “olmaz” diye güvenen kişi için ise bilinçli taksir gündeme gelir ve taksir cezası üçte birden yarısına kadar artar (TCK 22/3). Bu üç kusur derecesinin farkını kast ve taksir farkı yazısında anlattım.

Elektrik Hattı, Kaynak Makinesi, Şantiye: İş Kaynaklı Yangınlarda Kim Sorumlu?

İş kaynaklı orman yangınlarında sorumluluk, yangını fiilen başlatan kişi kadar, gereken önlemi almayan bakım sorumlusuna, şantiye şefine veya işverene de yüklenebilir. Belirleyici olan, kimin dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal ettiğidir; bunu yangın bilirkişisi ve orman bilirkişisi raporları ortaya koyar.

Sarkık elektrik telleri, bakımsız trafo, orman kenarında kaynak ve taşlama işi, iş makinesinin kıvılcımı gibi sebepler dosyalarda sık görülür. Yargıtay, bakımından sorumlu olduğu enerji hattındaki sarkık tellerin kıvılcımıyla 219 hektar ormanın yandığı dosyada sanığın sorumluluğunu kabul etti, ama taksirli suçta uzun süreli hapis cezasının da adli para cezasına çevrilmesinin tartışılması gerektiği için hükmü bozdu.

Bu tür dosyalarda kusur oranı cezayı doğrudan belirler. Aynı bölgede daha önce benzer yangınlar çıkıp çıkmadığı, şikâyetlere rağmen önlem alınıp alınmadığı, periyodik bakım kayıtları ve iş güvenliği belgeleri ilk toplanması gereken delillerdir. İş kazası dosyalarındaki kusur mantığı burada da işler; işverenin sorumluluğunu iş kazasında işverenin ceza sorumluluğu yazısında ayrıca anlattım.

Orman Dışındaki Yangınlar: TCK 170 ve 171

Orman sayılmayan yerde çıkan yangında TCK uygulanır ve kasten yangın çıkarmanın cezası TCK 170/1’e göre 1 yıldan 5 yıla kadar hapistir. Bina, bahçe ve otlak yangınları bu kapsamdadır; madde şöyledir:

TCK 170/1: (1) Kişilerin hayatı, sağlığı veya malvarlığı bakımından tehlikeli olacak biçimde ya da kişilerde korku, kaygı veya panik yaratabilecek tarzda;

• a) Yangın çıkaran,
• b) Bina çökmesine, toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olan,
• c) Silahla ateş eden veya patlayıcı madde kullanan, kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Suçun ses ve gaz fişeği atabilen silahla ateş etmek suretiyle işlenmesi halinde kişi, altı aydan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Taksirle yangına neden olan kişi, fiil başkalarının hayatı, sağlığı veya malvarlığı için tehlikeliyse 3 aydan 1 yıla kadar hapis alır (TCK 171/1). Başkasının evini, aracını veya ürününü yakmak ayrıca mala zarar vermenin ağırlaştırılmış hâlidir ve ceza bir katına kadar artırılır (TCK 152/2-a); bunun ayrıntısı mala zarar verme suçu cezası yazısındadır. Genel güvenliği kasten tehlikeye sokma kavramını sözlükte de kısaca açıkladım. Kundaklama ve ev yangınları ise ayrı bir yazının konusu olacak.

Yangın Söndürülürse veya Zarar Azsa Ceza Ne Olur?

İndirimin pratik sonucu büyüktür. 3 yıllık alt sınır yarıya inip iyi hal indirimi de uygulanırsa sonuç ceza 2 yılın altına iner ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da erteleme gündeme gelir. Taksirli suçta uzun süreli hapis de adli para cezasına çevrilebilir:

TCK 50/4: (4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.

Bu çevirme bilinçli taksirde uygulanmaz. Yangına ilk müdahale eden, itfaiyeyi ve orman ekibini arayan, söndürmeye katılan kişinin bu davranışları tutanağa ve tanık beyanlarına geçmelidir. Olay yerinden ayrılmak ise hem indirimi kaybettirir hem de kast tartışmasını sizin aleyhinize açar.

Orman İdaresinin Tazminat ve Ağaçlandırma Davası

Orman yangını dosyasında ceza davasından ayrı olarak Orman İdaresi, gerçek zarar için hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilir (Orman Kanunu 112). Bunun yanında yanan saha için, ağaç cinsine göre o yılın birim ağaçlandırma gideri esas alınarak ağaçlandırma masrafına da hükmolunur (114).

Bu davalar ceza davasının sonucunu beklemeden açılabilir ve tutarlar yanan alanın büyüklüğüne göre çok yüksek olabilir. Ceza davasında beraat etmeniz, kusurun hukuk mahkemesince ayrıca değerlendirilmesine engel olmaz. Anayasa 169’a göre yanan ormanların yerinde yeniden orman yetiştirilir ve bu yerlerde başka çeşit tarım ve hayvancılık yapılamaz; yanan alan imara veya tarıma açılamaz.

Ceza dosyasında tazminat istenmez; zarar her zaman ayrı bir hukuk davasıyla talep edilir. Yangında evi, aracı veya bahçesi zarar gören kişi de failden zararını ayrıca isteyebilir; ceza davasına katılan olarak girip delil sunması bu davayı güçlendirir.

Gözaltı, Tutuklama ve Dosyanın İlerleyişi

Kasten orman yakma, CMK 100/3-f’de sayılan katalog suçlardandır; kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeni var sayılabilir ve bu dosyalarda tutuklama sık görülür. Dikkatsizlikle yangın dosyalarında ise çoğunlukla adli kontrol uygulanır.

Yangın gününe ait orman muhafaza memurunun suç tutanağı, yangın bilgi formu, hasarat raporu, olay yeri inceleme raporu ve keşif sonucu düzenlenen bilirkişi raporu dosyanın omurgasıdır. Yargıtay, bir tanığın “ormanı yakarken gördüm” beyanı dışında çakmak, kamera kaydı veya başka delil bulunmayan dosyada kasten orman yakmaktan mahkûm edilen çocuklar için beraat gerektiğine karar verdi. Tek tanık beyanı, onu destekleyen bir delil yoksa mahkûmiyete yetmeyebilir.

Suç şikâyete bağlı olmadığı için şikâyetten vazgeçme, uzlaştırma ya da zararı ödeyerek dosyayı kapatma yolu yoktur. Dava zamanaşımı 76’daki yasak fiillerde 8 yıl, dikkatsizlikle yangında 15 yıldır (TCK 66/1-e, d). 18 yaşından küçükler için yaş indirimi ve çocuk suç işlerse ne olur yazısındaki kurallar uygulanır.

Yaşanmış Olaydan

Ağustosun ortasında, orman kenarındaki bahçesinde budama artıklarını yakan bir emekli aradı. Ateşi kontrol altında tuttuğunu düşünürken rüzgâr çıkmış, kıvılcım bahçe duvarının ötesindeki çamlığa sıçramıştı. Kendisi hortumla müdahale etmiş, 112’yi aramış, ekipler gelene kadar komşularla birlikte söndürmeye çalışmıştı. Orman muhafaza memurları tutanak tutmuş, savcılık dikkatsizlikle orman yangınına sebep olmaktan soruşturma başlatmıştı.

İlk iş hasarat raporunu ve keşfi bekledik; yanan alan bir dönümün altındaydı ve çoğu alt örtüydü. Arama kayıtlarını, söndürmeye katılan komşuların beyanlarını ve itfaiye tutanağını dosyaya sunduk. Kast iddiası yoktu, ama bilinçli taksir tartışması çıkabilirdi; çünkü o gün il genelinde açık alanda ateş yakma yasağı ilan edilmişti ve müvekkilim bunu yerel haberde gördüğünü kollukta söylemişti.

Mahkeme bilinçli taksiri kabul etmedi, ama yasak döneminde ateş yakıldığını temel cezayı belirlerken dikkate aldı. Söndürme çabası ve zararın azlığı nedeniyle ceza yarıya indirildi, iyi hal indirimiyle 2 yılın altına düştü; hasarat raporundaki zararı denetim süresince taksitle ödeme koşuluyla hükmün açıklanması geri bırakıldı (CMK 231/9). Orman İdaresi ise ayrıca tazminat ve ağaçlandırma gideri için hukuk davası açtı; o dava, ceza dosyasından daha uzun sürdü.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 02.07.2025 tarihli, 2023/350 E., 2025/306 K.

Temmuz ayında bir köyde, sanığa ait buğday anızlı tarlada başlayan yangın ormana sıçramış ve 0,05 hektar ormanlık alan yanmıştı; yangını başlatırken sanığı gören bir tanık yoktu. İlk derece mahkemesi önce beraat vermiş, Yargıtay’ın bozmasına uyarak 10 ay hapis cezasına hükmetmişti; Daire bu hükmü onayınca Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı itiraz etti. Ceza Genel Kurulu ise yangının sanığın tarlasında başlaması, bölgede başka kimsenin bulunmaması, başka bir tutuşturucu veya sigara izmaritine rastlanmaması, tanığın sanığı tarlanın yakınında gördükten hemen sonra duman çıktığını anlatması ve sanığın çelişkili savunmalarını birlikte değerlendirerek taksirle orman yangınına sebep olma suçunu sabit kabul etti. Karar oy çokluğuyla verildi; Kurul Başkanı ve yedi üye beraat görüşündeydi. Dolaylı delillerin bir arada değerlendirilmesi mahkûmiyete yetebilir, bu yüzden savunmada her delilin ayrı ayrı çürütülmesi gerekir.

… yangının sanığa ait tarlada bulunan anızların yakılması suretiyle tarım arazisinde başlayıp ormanlık alana sıçraması, yangının başladığı yerin tarla yolu haricinde araç veya insan geçişinin ve hareketliliğin bulunduğu bir bölge olmaması, olay yeri ve çevresindeki zeminde bulunan kuru otlardan başka tutuşturucu/hızlandırıcı madde kullanıldığına dair herhangi bir iz ve emareye rastlanmaması, yangın çıkmasına neden olabilecek cam kırığı, sigara izmariti vb. delil bulunamaması, tanık …’nin sanığı tarlasına yakın yerde gördükten hemen sonra sanığa ait tarladan duman çıkmaya başladığını ve olay yerinde sanıktan başka kimse olmadığı için sanığın anızlarını yaktığını düşündüğünü beyan etmesi, kolluktaki ifadesinde yangın başladığı sırada ormanlık alanda hayvanlarını otlattığını, mahkemede ise derede bulunan eşinin yanında olduğunu ifade eden sanığın çelişkili savunmalarının kendisini suçtan kurtarmaya yönelik olması hususları hep birlikte değerlendirildiğinde; sanığa isnat olunan taksirle orman yangınına sebep olma suçunun sabit olduğu kabul edilmelidir. …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 23.01.2024 tarihli, 2022/12518 E., 2024/681 K.

Bakım ve onarımından sanığın sorumlu olduğu enerji nakil hattındaki sarkık tellerin birbirine değmesiyle çıkan kıvılcımlar kuru otları tutuşturmuş ve 219 hektar ormanlık alan yanmıştı; sanık elektriğin önceden kesildiğini savundu. Yargıtay, bu savunmanın doğrulanmadığını, bölgede daha önce de benzer yangınlar çıkıp bildirildiği hâlde önlem alınmadığını ve periyodik bakım belgesi sunulmadığını belirterek sorumluluğa ilişkin itirazları reddetti. Hükmü ise tek bir sebeple bozdu: taksirli suçta uzun süreli hapis cezası da şartları varsa adli para cezasına çevrilebileceği hâlde, mahkeme sanığın lehe hüküm talebini bu yönden gerekçeli olarak karşılamamıştı.

… aynı Kanun’un 50 nci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca taksirli suçlardan dolayı hükmolunan uzun süreli hapis cezasının diğer şartlarının bulunması halinde adlî para cezasına çevrilebileceği nazara alınarak; 5271 sayılı Kanun’un 230 uncu maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca, bu hususta kanuni dayanakları da gösterilerek olumlu veya olumsuz bir karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi hukuka aykırı bulunmuştur. …

↑ Metne dön

Yargıtay 7. Ceza Dairesi, 29.04.2026 tarihli, 2025/1426 E., 2026/5215 K.

Bir tanık, fotoğrafını çektiği çocukların ormanı yaktığını gördüğünü söylemiş, üç çocuk bu beyana dayanılarak kasten orman yakmaktan 5 yıl 6 ay 20 gün hapis cezası almıştı. Yargıtay, çocukların her aşamada suçlamayı reddettiğini, tanığın gösterdiği yerde çakmak veya yanıcı madde bulunmadığını, kamera kaydı ya da başka bilgi sahibine ulaşılamadığını belirterek mahkûmiyete yeter, her türlü şüpheden uzak delil bulunmadığı sonucuna vardı ve beraat yerine mahkûmiyet kurulmasını bozdu. Tek bir tanık beyanı, onu destekleyen maddi delil yoksa kasten orman yakmadan mahkûmiyete yetmeyebilir; karar oy çokluğuyla verildi.

… suça sürüklenen çocukların tüm aşamalarda suçlamayı reddetmeleri, olay yeri inceleme raporunda tanık … tarafından beyan edilen alanda çakmak veya yanıcı- yakıcı maddeye rastlanmadığının tespiti, 18.08.2019 tarihli kolluk araştırma tutanağında bahse konu olayla ilgili herhangi bir kamera kaydı ve ifadesi alınanlar dışında bilgi sahibine rastlanmadığının belirtilmesi, tanık … ve diğer tanıkların soruşturma ve kovuşturma aşamasında alınan beyanları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, suça sürüklenen çocukların mahkûmiyetine yeter, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil elde edilemediği gözetilerek beraatleri yerine yazılı şekilde mahkûmiyetlerine karar verilmesi, hukuka aykırı bulunmuştur. …

↑ Metne dön