Lehe kanun

Ceza kanunları sık değişir: ceza aralıkları artar ya da azalır, yeni indirimler eklenir, bazı fiiller suç olmaktan çıkar. Lehe kanun ilkesi, bu değişikliklerin hangi dosyalara uygulanacağını belirler. Kural, suç tarihindeki kanunun uygulanmasıdır; sonradan gelen kanun daha hafifse failin yararına o uygulanır.

Kanundaki yeri

İlke TCK 7’de yer alır. Birinci fıkraya göre işlendiği zaman suç olmayan bir fiil için ceza verilemez; sonradan suç olmaktan çıkarılan bir fiil için verilmiş cezanın infazı ve kanuni sonuçları kendiliğinden kalkar. İkinci fıkra, suç tarihindeki kanun ile sonraki kanunların farklı olduğu hâllerde failin lehine olanın uygulanacağını söyler. Üçüncü fıkra bir istisna koyar: infaz rejimine ilişkin hükümler derhal uygulanır. Ancak hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrüre ilişkin hükümler bu istisnanın dışındadır; onlarda da lehe kanun aranır.

Uygulamada ne anlama gelir

Hâkim karşılaştırmayı tek bir maddeye bakarak değil, iki kanunu olaya ayrı ayrı bütün olarak uygulayarak yapar. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında iki kanunun lehe hükümleri birleştirilemez; sonuçta hangi kanun daha az ceza veriyorsa o kanun bütünüyle uygulanır.

Dosya temyiz aşamasındayken kanun değişirse Yargıtay, lehe kanunun değerlendirilmesi için hükmü bozabilir; bu da süreci uzatabilir (Yargıtay aşamasının süresi). Hüküm kesinleşmişse lehe değişiklik için mahkemeden uyarlama yargılaması istenebilir.

Örnek

Yaş küçüklüğü indirimleri 18 Ağustos 2026 tarihli 7593 sayılı Kanun ile değişti ve 15–18 yaş arasındaki çocuklar için verilecek cezaların sınırları yükseldi. Bu tarihten önce suç işleyen 16 yaşındaki bir çocuk, yargılaması bu tarihten sonra bitse bile eski ve daha hafif kurallardan yararlanır. Aynı suçu bu tarihten sonra işleyen bir çocuğa ise yeni kurallar uygulanır.

Sık karıştırılan

Lehe kanun, af ile karıştırılır. Af, belirli suçlar için cezayı ya da kovuşturmayı özel bir kanunla ortadan kaldırır. Lehe kanun ise genel bir kanun değişikliğinin, değişiklikten önce işlenmiş suçlara da uygulanmasıdır. Bir değişikliğin size uygulanıp uygulanmayacağı, değişikliğin ceza hükmü mü yoksa infaz kuralı mı olduğuna göre ayrıca değerlendirilir.