Hapis cezası

Hapis cezası, adli para cezasıyla birlikte ceza kanunundaki iki asıl cezadan biridir. Mahkûmiyet kararında yazan süre, cezaevinde geçecek süreyle çoğu zaman aynı değildir: ceza ertelenebilir, kısa süreliyse paraya çevrilebilir, çektirilen cezada da koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik devreye girer.

Kanundaki yeri

TCK’nın 46. maddesi hapis cezasını üçe ayırır: ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve süreli hapis. Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hükümlünün hayatı boyunca sürer; ağırlaştırılmış müebbet sıkı güvenlik rejimiyle çektirilir (TCK m. 47-48). Süreli hapis, kanunda aksine hüküm yoksa bir aydan az, yirmi yıldan fazla olamaz. Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis cezasıdır (TCK m. 49) ve seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK m. 50).

Uygulamada ne anlama gelir

Kararda yazan ceza iki yıl veya daha azsa mahkeme cezayı erteleyebilir (TCK m. 51); bir yıl veya daha azsa adli para cezasına ya da başka bir seçenek yaptırıma çevirebilir. Ancak hapis veya adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse ve hâkim hapsi seçmişse, o hapis paraya çevrilemez (TCK m. 50/2). Ceza kesinleştikten sonra infaz savcılığı devreye girer. Çektirilecek süreli cezalarda kural olarak sürenin yarısı tamamlanınca koşullu salıverilme mümkündür; bazı suçlarda bu oran üçte iki ya da dörtte üçtür (5275 s. K. m. 107, 108). Kasıtlı suçtan hapis cezası ayrıca bazı haklardan yoksun kalma sonucunu doğurur (TCK m. 53). Cezaevine ne zaman çağrılacağınızı hapis cezasının infaz sürecini anlatan yazıda bulabilirsiniz.

Örnek

Kasten yaralamadan 10 ay hapis cezası alan ve daha önce mahkûmiyeti olmayan yetişkin bir sanığın cezası adli para cezasına çevrilebilir ya da ertelenebilir; iki durumda da kişi cezaevine girmez. Aynı suçtan 2 yıl 6 ay alan yetişkin bir sanığın cezası ise ertelenemez ve paraya çevrilemez; ceza kesinleşince infaz başlar, cezaevinde kalacağı süre koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesabıyla belirlenir.

Sık karıştırılan

Hapis cezası ile tutuklama farklıdır: tutuklama henüz hüküm yokken uygulanan bir koruma tedbiridir, ceza değildir. Ancak mahkûmiyet hâlinde tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür (TCK m. 63). Cezanın paraya çevrilme şartları için hapis cezasının paraya çevrilip çevrilemeyeceği, diğer seçenekler için hapse girmeden çıkış yolları yazılarına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Müebbet ile ağırlaştırılmış müebbet hapis arasındaki fark nedir?

İkisi de hükümlünün hayatı boyunca sürer; ağırlaştırılmış müebbet ise sıkı güvenlik rejimiyle çektirilir (TCK m. 47, 48). Koşullu salıverilme için müebbette 24, ağırlaştırılmışta 30 yılın cezaevinde geçirilmesi gerekir; örgüt ve tekerrür gibi hâllerde bu süreler daha uzundur (5275 s. K. m. 107/2).

Hapis cezası alan kişi hemen cezaevine girer mi?

Tutuklu değilseniz hayır; ceza kesinleşmeden infaz edilmez. Kesinleşince savcılık çağrı kâğıdı gönderir; tebliğden itibaren 10 gün içinde gelmezseniz yakalama emri çıkarılır (5275 s. K. m. 19/1). Süreç için: hapis cezası ne zaman infaz edilir.

Kaç yıla kadar hapis cezası yatılmaz?

Kanunda “bu süreye kadar yatılmaz” diye bir sınır yoktur; sonuç, cezanın miktarına ve kişinin durumuna bağlıdır. 2 yıl ve altındaki cezalarda HAGB ya da erteleme, 1 yıl ve altındakilerde paraya çevirme mümkündür, ama bunlar sabıkaya, suçun türüne ve hâkimin takdirine bağlıdır. Daha uzun cezalarda cezaevinde kalınacak süreyi yatar süre hesabı belirler.

Hapis cezası sabıka kaydına işler mi?

Evet. Kesinleşen hapis cezası, ertelense ya da paraya çevrilse de bir mahkûmiyettir ve adli sicile kaydedilir; infaz tamamlanınca kayıt sicilden çıkıp arşive alınır.