Seçenek yaptırım

Seçenek yaptırım, kısa süreli hapis cezasının kişi cezaevine girmeden infaz edilmesini sağlar. Hâkim; kişinin kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna, pişmanlığına ve suçun özelliklerine bakarak çevirip çevirmeyeceğine karar verir; çoğu durumda bu bir zorunluluk değil takdirdir. En sık görüleni hapsin adli para cezasına çevrilmesidir.

Ayrıntılı rehber: hapis cezasının hangi şartlarla paraya çevrildiğini

Bilmeniz gerekenler

• Çevrilebilecek ceza 1 yıl veya daha az süreli hapistir (TCK m. 49/2); taksirli suçta uzun süreli hapis de paraya çevrilebilir, bilinçli taksirde çevrilemez (TCK m. 50/4).
• Suç tanımında hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüş ve hâkim hapsi seçmişse bu ceza artık paraya çevrilmez (TCK m. 50/2).
• Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, 30 gün ve daha az süreli hapis ile suç tarihinde 18 yaşını doldurmamış ya da 65 yaşını bitirmiş kişinin 1 yıl veya daha az süreli hapsi mutlaka çevrilir (TCK m. 50/3).
• Kesinleşmeden sonra tebligata rağmen 30 gün içinde tedbire başlanmazsa infaz hâkimliği hapsin infazına karar verir (TCK m. 50/6).

Sık karıştırılan

Seçenek yaptırım, hapis cezasının ertelenmesi ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması ile karıştırılır. Erteleme ve HAGB’de ceza denetim süresi boyunca infaz edilmeden bekletilir; seçenek yaptırımda ise ceza çevrildiği hâliyle infaz edilir. HAGB kararı verilen hükümdeki hapis cezası ayrıca seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m. 231/7).

Sık sorulan sorular

Seçenek yaptırım ile hapis cezasının ertelenmesi arasındaki fark nedir?

Seçenek yaptırımda hapis cezası çevrildiği hâliyle, örneğin para ödenerek infaz edilir; ertelemede ise ceza denetim süresi boyunca bekletilir ve süre iyi hâlle geçerse infaz edilmiş sayılır. Ayrıntı hapis cezasının ertelenmesi maddesinde.

Hâkim cezayı paraya çevirmek zorunda mı?

Kural olarak hayır; çevirme hâkimin takdirindedir. Daha önce hapis cezası almamış olmak şartıyla 30 gün veya daha az hapis ile suç tarihinde 18 yaşından küçük ya da 65 yaşından büyük kişilerin 1 yıl veya daha az hapsi ise mutlaka seçenek yaptırıma çevrilir (TCK m. 50/3).

Paraya çevrilen cezayı ödemezsem ne olur?

Ödenmeyen kısım savcının kararıyla hapse çevrilir; bu hapis önce kamuya yararlı bir işte çalıştırma yoluyla infaz edilir, buna da uyulmazsa cezaevinde çektirilir (5275 m. 106/3). Ayrıntı adli para cezasının hapse çevrilmesi maddesinde.

Paraya çevrilen ceza sabıka kaydına işler mi?

Evet. Seçenek yaptırım bir mahkûmiyetin infaz biçimidir; ceza paraya çevrilse de mahkûmiyet adli sicile işlenir. Sicilde görünmemesini sağlayan kurum ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıdır.