Kısa Süreli Hapis Cezası Seçenekleri: Hapse Girmeden Çıkış Mümkün mü?

Cezanız Kaç Ay ise Bu Yol Size Açık

Sınır nettir. Mahkeme sizin hakkınızda bir yıl veya daha az hapse hükmetmişse, o ceza kısa sürelidir.

TCK 49/2: (2) Hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, kısa süreli hapis cezasıdır.

Burada önemli bir ayrıntı var. Bakılan şey suçun kanundaki ceza aralığı değil, size verilen sonuç cezadır. Kanunda üst sınırı üç yıl olan bir suçtan yargılanıyor olabilirsiniz; hakim indirimlerden sonra size sekiz ay verirse, ceza kısa sürelidir ve seçenek yaptırımların kapısı açılır. Bu yüzden duruşmada iyi hal indirimi, tahrik indirimi gibi konular sandığınızdan çok daha kritiktir.

Bir yılın bir gün üstüne çıkan ceza bu kapsamın dışında kalır. Örneğin bir yıl bir ay hapis cezası paraya çevrilemez. Uygulamada müvekkillerin en çok şaşırdığı nokta budur; birkaç günlük fark, cezaevi kapısı ile taksitli ödeme arasındaki farkı yaratır.

Mahkemenin Önündeki Seçenek Listesi Neleri İçeriyor

TCK 50/1 altı ayrı seçenek sayar. Hakim bunlardan yalnızca birini uygular, hepsini birden vermez. Listenin başında en sık kullanılan yol durur: adli para cezası.

TCK 50/1-a: Adlî para cezasına,

Diğer seçenekler şunlardır: mağdurun veya kamunun zararını tamamen gidermek, en az iki yıl süreyle meslek edindiren bir eğitim kurumuna devam etmek, belirli yerlere gitmekten veya belirli etkinlikleri yapmaktan yasaklanmak, ehliyet ve ruhsat belgelerinin geri alınması ya da belli bir mesleği yapmaktan yasaklanmak, son olarak kamuya yararlı bir işte çalıştırılmak. Bu son iki seçenekte süre, mahkum olunan cezanın yarısından bir katına kadar belirlenir.

Ehliyet geri alma ve meslekten yasaklama seçeneği her dosyada uygulanmaz. Bunun için suçun, o hakkın kötüye kullanılmasıyla veya gerektirdiği özen yükümlülüğüne aykırı davranılarak işlenmiş olması gerekir. Trafik kaynaklı taksirli yaralama dosyalarında hakimlerin bu bende başvurduğunu sık görürüm.

Paraya Çevirme Kararında Rakam Nasıl Belirleniyor

Adli para cezası tek kalemde hesaplanmaz. Önce bir gün sayısı, sonra bir günün karşılığı olan miktar belirlenir. İkisi çarpılır ve ödeyeceğiniz toplam ortaya çıkar.

TCK 52/2: (2) En az yüz ve en fazla beşyüz Türk Lirası olan bir gün karşılığı adlî para cezasının miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi halleri göz önünde bulundurularak takdir edilir.

Kısa süreli hapsin paraya çevrilmesinde gün sayısı, hapis cezanızın gün karşılığıdır. Beş ay hapis, yüz elli güne denk gelir. Hakim bu yüz elli günü, kişinin ekonomik durumuna göre takdir ettiği günlük miktarla çarpar. Aynı ceza, geliri düşük bir kişi ile yüksek gelirli bir kişi için farklı tutarlar çıkarır; kanun bunu bilerek böyle kurmuştur.

Bu yüzden duruşmada ekonomik durumunuzu belgelemek doğrudan cebinizi ilgilendirir. Asgari ücretle çalıştığınızı gösteren bordro, kira sözleşmesi, bakmakla yükümlü olduğunuz kişilere dair nüfus kaydı dosyaya girmelidir. Hakimin önünde ekonomik durumunuzu gösteren bilgi yoksa, uygulamada bir gün karşılığı çoğunlukla alt sınır olan 100 TL’den belirlenir; daha yüksek miktar gerekçe ister.

Kamu Hizmetinde Çalıştırma Kararı Günlük Hayatınızı Nasıl Değiştirir

Bu seçenek TCK 50/1’in (f) bendinde düzenlenmiştir ve diğerlerinden ayrılan bir yanı vardır: gönüllülük şartı.

TCK 50/1-f: Mahkûm olunan cezanın yarısından bir katına kadar süreyle ve gönüllü olmak koşuluyla kamuya yararlı bir işte çalıştırılmaya, çevrilebilir.

Rızanız olmadan bu karar verilemez. Süre, mahkum olunan cezanın yarısından bir katına kadar belirlenir. Yani altı ay hapis alan bir kişi, üç ay ile altı ay arasında bir süreyle kamu hizmetine yönlendirilebilir. Çalışma yeri genellikle belediye, hastane, okul, park bahçe müdürlüğü gibi kamu kurumlarıdır ve denetimli serbestlik müdürlüğü tarafından belirlenir.

Pratikte insanların en çok merak ettiği şey işini kaybedip kaybetmeyeceğidir. Denetimli serbestlik müdürlüğü çalışma programını, mesai düzeninizi dikkate alarak planlar. Haftanın belirli günlerinde belirli saatlerde gitmeniz istenir. Buna rağmen düzenli mesaisi olan kişiler için bu seçenek zahmetlidir; ödeme gücü varsa çoğu müvekkilim para cezasını tercih eder.

Bazı Dosyalarda Çevirme Zorunlu, Bazılarında Hakimin Tercihi

Kural olarak çevirme hakimin takdirindedir. Ama kanun üç grup için takdiri ortadan kaldırmış, çevirmeyi zorunlu tutmuştur.

TCK 50/3: (3) Daha önce hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak koşuluyla, mahkûm olunan otuz gün ve daha az süreli hapis cezası ile fiili işlediği tarihte onsekiz yaşını doldurmamış veya altmışbeş yaşını bitirmiş bulunanların mahkûm edildiği bir yıl veya daha az süreli hapis cezası, birinci fıkrada yazılı seçenek yaptırımlardan birine çevrilir.

Bu fıkra şunu söyler: daha önce hapis cezasına mahkum edilmemişseniz ve cezanız otuz gün veya daha azsa, hakim bu cezayı mutlaka seçenek yaptırıma çevirir. Aynı zorunluluk, suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmamış veya altmış beş yaşını bitirmiş kişilerin bir yıl veya daha az cezaları için de geçerlidir. Bu hallerde hakim “çevirmiyorum” diyemez; derse karar istinafta bozulur.

Taksirli suçlarda ise özel bir kolaylık vardır. TCK 50/4’e göre taksirle işlenen suçtan verilen hapis cezası uzun süreli olsa bile adli para cezasına çevrilebilir. Bilinçli taksir varsa bu imkan kapanır.

Seçenek Yaptırıma Uymazsanız Hapis Geri Gelir mi

Gelir. Bu konuda hiçbir belirsizlik yok ve insanların en çok hata yaptığı yer burasıdır.

TCK 50/6: (6) Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığınca yapılan tebligata rağmen otuz gün içinde seçenek tedbirin gereklerinin yerine getirilmesine başlanmaması veya başlanıp da devam edilmemesi halinde, infaz hâkimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen veya kısmen infazına karar verir ve bu karar derhal infaz edilir. Bu durumda, beşinci fıkra hükmü uygulanmaz.

Hüküm kesinleştikten sonra Cumhuriyet savcılığı size tebligat gönderir. Bu tebligattan sonra otuz gün içinde yükümlülüğe başlamazsanız veya başlayıp bırakırsanız, infaz hakimliği kısa süreli hapis cezasının tamamen ya da kısmen infazına karar verir. Bu karar derhal uygulanır. Yani kapınıza polis gelir.

Bir de kendi elinizde olmayan sebepler var. Ağır hastalık, iş kazası, tedbirin uygulanacağı kurumun kapanması gibi durumlarda tedbir yerine getirilemez. TCK 50/7 bu halde tedbirin infaz hakimliğince değiştirileceğini söyler. Burada yapılması gereken sessiz kalmak değil, belgeyle birlikte infaz hakimliğine başvurmaktır. Sessiz kalan kişi, mazereti olsa bile ihlal etmiş sayılır.

Paraya Çevirme, Erteleme ve HAGB Arasında Hangisi Sizin İçin İyi

Üçü de cezaevine girmenizi engeller, ama sonuçları çok farklıdır. Karışık gelen bu üç kurumu ayırt etmek, dosyanızda hangi talebi öne çıkaracağınızı belirler.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

CMK 231/5 uyarınca iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasında uygulanabilir. Hüküm kurulur ama açıklanmaz; denetim süresini temiz geçirirseniz dava düşer. Adli sicilde görünmez, yalnızca kendine özgü bir sisteme kaydedilir. Şart olarak sanığın daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmamış olması ve zararın giderilmiş olması aranır.

Erteleme

TCK 51’e göre hapis cezası ertelendiğinde mahkumiyet ayaktadır, sadece infaz askıya alınır. Karar adli sicile işlenir. Daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapse mahkum edilmemiş olmanız gerekir. Mahkeme bir yıldan az, üç yıldan fazla olmamak üzere bir denetim süresi belirler ve bu sürenin alt sınırı cezanızdan az olamaz.

Seçenek yaptırıma çevirme

Burada mahkumiyet gerçektir ve TCK 50/5’e göre asıl mahkumiyetiniz artık çevrilen para cezası veya tedbirdir. Ödemeyi bitirdiğinizde iş kapanır, denetim süresi beklemezsiniz. Ancak adli sicile kayıt düşer.

Pratikte sıralama şöyledir: mümkünse HAGB, olmuyorsa çevirme, o da olmuyorsa erteleme. HAGB varsa çevirme yapılamaz; CMK 231/7 açıklanması geri bırakılan hükümde cezanın ertelenemeyeceğini ve seçenek yaptırıma çevrilemeyeceğini söyler. Ama HAGB’nin denetim süresi beş yıl sürer ve o süre içinde kasten suç işlerseniz hüküm açıklanır. Ödeme gücü olan, denetim süresiyle uğraşmak istemeyen kişi için çevirme bazen daha rahat bir yoldur.

Duruşmadan Önce Dosyanız İçin Yapabilecekleriniz

Seçenek yaptırım kararı çoğu zaman duruşmanın son on dakikasında verilir. O on dakikada hakimin önünde ne varsa, karar ona göre çıkar. Bu yüzden hazırlık son celseye bırakılmaz.

Yapılması gerekenler sırayla şudur: zararı giderin ve makbuzu dosyaya koyun, adli sicil kaydınızı temin edin, ekonomik durumunuzu gösteren belgeleri sunun, mağdurla uzlaşma imkanı varsa bunu değerlendirin. Zararın giderilmesi hem HAGB’nin şartıdır hem de erteleme kararında hakimi rahatlatır. Bir dekont, sayfalarca savunmadan daha etkilidir.

Bir de savunmanın içeriği var. Mahkemenin “yeniden suç işlemeyeceği konusunda kanaat” oluşturması gerekir. Bu kanaat pişmanlık ifadesiyle, düzenli işinizle, ailenizle, sosyal çevrenizle desteklenir. Son sözünüzde ne söyleyeceğinizi duruşma salonunda düşünmeyin; önceden konuşun.

Yaşanmış Olaydan

Bir kahvehane kavgasından basit yaralamadan adli para cezası almış bir müvekkil bana infaz aşamasında geldi. Yargılamada avukatı yoktu, kendini savunmuştu. Mahkeme hapis cezasına değil, suçun seçimlik cezası olan adli para cezasına doğrudan hükmetmiş; hakim de ekonomik durumunu dikkate alarak bunu taksitlendirmişti. İlk iki taksidi ödemiş, sonra işten çıkarılınca ödemeyi bırakmıştı. Bana geldiğinde elinde infaz savcılığının hapse çevirme yazısı vardı.

İlk yaptığım şey ödemenin neden kesildiğini belgelemek oldu. İşten çıkış bildirgesini, işsizlik ödeneği kaydını ve eşinin tedavi raporlarını topladım. Taksitlerden birinin ödenmemesi halinde kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen para cezasının hapse çevrileceği kararda zaten yazıyordu; bunu tartışmanın anlamı yoktu. Bunun yerine kalan borcun bir kısmını hemen yatırdık, geri kalanı için yakınlarından borç aldı. Aynı gün infaz hakimliğine başvurup ödeme belgelerini sunduk.

Borcun tamamı kapandığı için hapse çevirme kararı uygulanmadan dosya kapandı. Buradan çıkacak ders şudur: taksidi ödeyemeyeceğinizi anladığınız gün harekete geçin. Savcılığın yazısı gelene kadar beklemeyin. Ödeme güçlüğünü zamanında bildiren kişiyle, aylarca sessiz kalıp kapısına polis geldiğinde telaşlanan kişinin dosyası aynı yerde bitmiyor.