Beden muayenesi

Beden muayenesi, bir suça ilişkin delil elde etmek için kişinin vücudunun hekimce incelenmesi ve vücudundan kan, idrar, saç, tükürük, tırnak gibi örnek alınmasıdır (CMK m. 75, 76). Şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi (cinsel organ ve anüs bölgesi dahil) ve örnek alma için kural olarak hâkim veya mahkeme kararı gerekir (CMK m. 75/1, 75/4). Gecikmesinde sakınca varsa savcı karar verir ve kararını yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunar. Onaylanmayan karar hükümsüz kalır ve elde edilen delil kullanılamaz.

Ayrıntılı rehber: kan ve idrar örneği vermenin zorunlu olup olmadığı

Bilmeniz gerekenler

• Üst sınırı iki yıldan az hapis cezası gerektiren suçlarda iç beden muayenesi yapılamaz, vücuttan örnek alınamaz (CMK m. 75/5).
• Müdahale kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi taşımamalıdır ve yalnız tabip ya da sağlık mesleği mensubu tarafından yapılabilir (CMK m. 75/2-3). Kadın isterse ve olanak varsa kadın hekim tarafından muayene edilir (CMK m. 77).
• Vücut yüzeyinin, kulak, burun ve ağız bölgesinin gözle ve elle yüzeysel incelenmesi dış beden muayenesidir. Şüpheli için hâkim kararı gerektirmez; savcının, emrindeki kolluğun veya mahkemenin talebiyle tabip yapar (Ceza Muhakemesinde Beden Muayenesi, Genetik İncelemeler ve Fizik Kimliğin Tespiti Hakkında Yönetmelik m. 5).
• Mağdurdan örnek alınması da aynı karar usulüne bağlıdır; ancak mağdur rıza gösterirse karar gerekmez (CMK m. 76/1-2). Tanıklıktan çekinme hakkı olan mağdur muayeneden kaçınabilir (CMK m. 76/4).
• Alınan örnek üzerinde DNA incelemesi yalnız soy bağını ya da bulgunun kime ait olduğunu belirlemek için yapılabilir; başka amaçla inceleme yasaktır (CMK m. 78/1).
• Karar usulüne uyulmazsa sonuç delil olmaktan çıkar: Yargıtay, savcı talimatıyla alınıp hâkim onayına sunulmayan idrar tahliline dayanan mahkûmiyeti mutlak hukuka aykırılık sayıyor. Bu konudaki hâkim kararlarına ayrıca itiraz edilebilir (CMK m. 75/6, 76/5).

Sık karıştırılan

Beden muayenesi üst araması değildir. Üst aramasında kişinin üzerindeki giysi ve eşya aranır; beden muayenesinde ise vücudun kendisi tıbben incelenir ya da vücuttan örnek alınır. Usulüne aykırı alınan örnek hukuka aykırı delil olur. Adli rapor ise muayenenin sonucunu gösteren belgedir.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 10. Ceza Dairesi, 19.11.2025 tarihli, 2025/7178 E., 2025/11732 K.

Kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçundan verilen mahkûmiyet yalnız idrar tahliline dayanıyordu. Örnek, savcının kolluğa verdiği talimatla alınmış, savcı kararı hâkim onayına hiç sunulmamıştı. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazını inceleyen Daire, tahlil sonucunun bu nedenle hükme esas alınamayacağını, sanığın beraati yerine mahkûmiyetine karar verilmesinin delil takdirindeki bir hatayı aşan mutlak hukuka aykırılık olduğunu kabul ederek önceki onama kararını kaldırdı. Dava zamanaşımı dolduğu için hüküm bozuldu ve dava düştü. Kısacası CMK 75’teki hâkim onayı şekli bir ayrıntı değil, delilin kullanılabilmesinin şartıdır.

… Cumhuriyet savcısı kararının hâkim veya mahkemenin onayına sunulmadığı dolayısıyla tahlil sonucunun hükme esas alınamayacağı gözetilmeden, sanığın unsurları oluşmayan kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan beraatı yerine mahkûmiyetine karar verildiği, bu hususun mahkemenin takdiri ve delillerin değerlendirilmesinde hataya düşülmesi durumunu aşan mutlak hukuka aykırılık niteliğinde olduğu …

↑ Metne dön