Açığa alma (görevden uzaklaştırma)

Açığa alma, kanundaki adıyla görevden uzaklaştırma, kamu hizmetinin gerektirdiği hâllerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir (657 sayılı DMK m. 137). Soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir; hakkında ceza kovuşturması yapılan memur için de uygulanır (DMK m. 140). Bir disiplin cezası değildir: memuru, hakkındaki disiplin soruşturması ya da ceza yargılaması sonuçlanana kadar görevden uzak tutar.

Ayrıntılı rehber: açığa alınan memurun maaşı ve süreleri

Bilmeniz gerekenler

• Kararı atamaya yetkili amir, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri, illerde vali, ilçelerde kaymakam verebilir (DMK m. 138). Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır; başlamayan ya da bu tedbiri kin veya garezle alan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk taşır (DMK m. 139).
• Açıktaki memura aylığının üçte ikisi ödenir, sosyal hak ve yardımlar sürer. Görevi ile ilgili olsun olmasın bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memur için de aynı kural geçerlidir (DMK m. 141). Tutuklanan memur için bkz. tutuklanan memurun durumu.
• Disiplin soruşturması nedeniyle alınan tedbir en çok 3 ay sürer; süre sonunda karar verilmemişse memur görevine başlatılır. Ceza kovuşturması nedeniyle alınmışsa yetkili amir durumu 2 ayda bir inceler ve kararını yazıyla tebliğ eder (DMK m. 145).
• Çıkarma dışında bir disiplin cezası, yargılamanın men’i veya beraat, genel af ya da memurluğa engel olmayan ve ertelenen bir mahkûmiyet kesinleşince tedbir kaldırılır (DMK m. 143). Bu durumda kesilen üçte bir ödenir, açıkta geçen süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir (DMK m. 141). Fiil hizmete devama engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir (DMK m. 144).
• Tedbire karşı 60 gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7/1). Yetkili mahkeme son görev yerinin idare mahkemesidir (İYUK m. 33/2); Danıştay bu kuralı açıkta geçen döneme ait maaş farkı ve tazminat davalarına da uyguluyor.

Sık karıştırılan

Açığa alma ile disiplin cezası karıştırılır. Açığa alma bir yaptırım değil, tedbirdir; soruşturma sonunda hiç ceza çıkmayabilir, ceza çıksa da açıkta geçen süre ayrıca bir ceza sayılmaz. Ceza muhakemesindeki tutuklama ise hâkim kararıyla kişinin özgürlüğünü kaldırır; açığa alma özgürlüğe dokunmaz, yalnız görevi askıya alır ve idarenin kararıyla olur. Tutuklanan memur ayrıca açığa alınmasa da tutuklu kaldığı sürede aylığının üçte ikisini alır (DMK m. 141). Soruşturmanın ağır sonucu için bkz. Devlet memurluğundan çıkarma.

Danıştay Kararı

Danıştay 8. Daire, 22.03.2023 tarihli, 2023/1597 E., 2023/1350 K.

Bir ilçe belediye başkanı, hakkındaki ceza soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırıldı ve tedbir dönemsel uzatmalarla görev süresinin sonuna kadar sürdü. Ağır ceza mahkemesinin beraat kararı kesinleşince açıkta geçen döneme ait maaş farkları, mali ve sosyal haklar ile manevi tazminat için idareye başvurdu; ret üzerine dava açtı ve iki idare mahkemesi birbirine yetkisizlik kararı verdi. Danıştay 8. Daire, İYUK 33/2’nin yalnız görevden uzaklaştırma işlemine karşı davaları değil, bu işlemler sonucunda kurulan işlemlerle ilgili davaları da kapsadığını belirterek son görev yerinin idare mahkemesini yetkili saydı. Karar bir belediye başkanı hakkındadır; 33/2 ise bütün kamu görevlileri için konmuş genel kuraldır. Bu yüzden açıktaki maaşınızı ve tazminatınızı isterken davayı işlemi yapan bakanlığın bulunduğu yerde değil, son görev yaptığınız yerin idare mahkemesinde açın.

… 2577 sayılı Kanun’un 33/2. maddesinin sadece kamu görevlilerinin görevine son verilmesi, emekliye sevki ve görevden uzaklaştırılması işlemlerini konu alan davaları değil, bu işlemler neticesinde tesis edilen işlemler ile ilgili davaları da kapsadığı dikkate alındığında davacının görevinden uzakta kaldığı döneme ilişkin maaş farkları, mali ve sosyal haklarının ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali ile mali ve sosyal hakları ile maaş farklarının yasal faiziyle ödenmesi ve davacının görevden uzaklaştırma işlemi dolayısıyla yaşamış olduğu manevi ızdırapa karşılık 500.000,00-TL manevi tazminat ödenmesi istemine ilişkin uyuşmazlığın görüm ve çözümünde, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 33/2. maddesi uyarınca davacının son görev yaptığı yer …

↑ Metne dön