Tutuklanan Memur Ne Olur, Maaşı Kesilir mi? 657 Kuralları
Tutuklanan memur ne olur, maaşı kesilir mi? 657 m.141 ile üçte iki maaş, aile yardımı, tahliyede göreve dönüş, beraatte geri ödeme ve ihraç riski tabloyla.
Tutuklanan memur ne olur, maaşı kesilir mi sorusunun cevabı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 141. maddesinde: tutuklu kaldığınız süre boyunca aylığınızın üçte biri kesilir, üçte ikisi ödenmeye devam eder. Tutuklanmak memurluğunuzu bitirmez; kadronuz ve memur sıfatınız korunur, aile yardımı gibi sosyal haklarınız da sürer. Memuriyeti asıl tehlikeye sokan, tutuklama değil, dosyanın sonunda çıkacak mahkûmiyet ve ayrıca yürüyen disiplin sürecidir. Beraat ederseniz kesilen üçte bir size geri ödenir. Aşağıda maaşın hangi kalemlerinin ödendiğini, tahliyeden sonra ne zaman göreve dönmeniz gerektiğini, beraat ve mahkûmiyetin sonuçlarını ve işçi ya da sözleşmeli personel için farkı anlatıyorum.
Tutuklanan Memur Ne Olur, Maaşı Kesilir mi?
Maaş tamamen kesilmez; tutukluluk ve gözaltı süresince aylığın üçte ikisi ödenir, üçte biri kesilir. Bu kural görevle ilgili suçlar için de, görevle hiçbir ilgisi olmayan bir kavga ya da trafik dosyası için de aynıdır; 141. madde iki durumu ayırmaz. Kesinti tutukluluğun başladığı tarihten itibaren uygulanır. Memur maaşı peşin ödendiği için tutuklandığınız ayın fazla ödenen kısmı sonraki aylarda mahsup edilebilir ya da sizden istenebilir.
| Durum | Ne olur? | Dayanak |
|---|---|---|
| Gözaltı veya tutukluluk süresi | Aylığın üçte ikisi ödenir, sosyal hak ve yardımlar sürer | 657 m.141/1 |
| Tutuklu olmasa da görevden uzaklaştırılma | Aylığın üçte ikisi ödenir | 657 m.137-141 |
| Hâkim ve savcının tutuklanması | Aylık ve ödeneklerin yarısı ödenir | 2802 m.78 |
| Sigorta primi | Prime esas kazancın yarısı üzerinden yatırılır; prim gün sayısı da yarım sayılır | 5510 m.45 |
| Beraat, yargılamanın men’i, genel af veya memurluğa engel olmayan ertelenmiş ceza | Kesilen üçte bir ödenir, süre kademe ilerlemesinde sayılır | 657 m.141/2 ve 143 |
| Kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da sayılan suçlardan mahkûmiyet | Memurluk sona erer | 657 m.48/A-5 ve 98 |
| Tahliyeden sonra kesintisiz 10 gün göreve gitmemek | Memurluktan çekilmiş sayılma riski | 657 m.94 |
Kesintinin hesabı kurumunuzun bordrosunda görünür. Maaşınız tutuklandığınızı öğrenmeden önce tam yatırıldıysa kurum farkı sonraki maaştan düşer; ailenizin bu nedenle bir ödeme talebiyle karşılaşması olağandır.
Maaşın Hangi Kalemleri Ödenir, Hangileri Ödenmez?
Aylığın üçte ikisi ödenir, aile ve çocuk yardımı ise kesintisiz devam eder; fiilen çalışmaya bağlı ödemeler bu dönemde ödenmez. 141. madde kesintiyi “aylık” için öngörür ve sosyal hak ve yardımların süreceğini ayrıca yazar. Aile yardımı ödeneği Kanun’un sosyal haklar ve yardımlar bölümünde düzenlendiği için bu kapsamdadır.
Bakanlıkların uygulama rehberlerinde ek ödeme gibi aylığın parçası sayılan ödemelerin de üçte ikisinin verileceği belirtiliyor. Ek ders, nöbet, fazla çalışma ve performansa bağlı ödemeler ise fiilen çalışmayı şart koşar; görevde olmadığınız dönem için ödenmez. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, görevden uzaklaştırılan öğretmenlerin bu döneme ait ek ders ücretlerinin, uzaklaştırma işlemi yargı kararıyla iptal edilmedikçe sonradan da ödenemeyeceğine karar verdi.
Sigorta primi ve sağlık hakkı ne olur?
Memurluk sıfatınız sürdüğü için sigortalılığınız da sürer. 5510 sayılı Kanun’un 45. maddesine göre eksik aylık alan memurun primi prime esas kazancının yarısı üzerinden yatırılır ve prim ödeme gün sayısı da bu süre için yarım hesaplanır. Sonradan göreve iade edilip tam aylığa hak kazanırsanız primler tamamı üzerinden yeniden hesaplanır. Sağlık hizmetinden sizin ve aile fertlerinizin nasıl yararlanacağını kurumunuzun personel biriminden yazılı olarak sorun.
Hâkim, savcı, polis ve asker için kural farklı mı?
Farklıdır. Hâkim ve savcılar tutuklanır ya da gözaltına alınırsa bu süre içinde aylık ve ödeneklerinin yarısı verilir (2802 m.78); görevden uzaklaştırmada ise üçte ikisi ödenir. Emniyet ve askeri personel gibi kendi personel kanunu olan meslek gruplarında o kanunun hükmüne bakılır; 657’deki oran bu gruplara doğrudan uygulanmayabilir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Tutuklu Memur Görevden Uzaklaştırılır mı, Kadrosu Gider mi?
Kadro gitmez; tutuklama memurluğu sona erdirmez, ama kurum ayrıca görevden uzaklaştırma kararı verebilir. Görevden uzaklaştırma, görevi başında kalmasında sakınca görülen memur için alınan ihtiyati bir tedbirdir (657 m.137); ceza kovuşturması yapılan memur için de uygulanabilir (657 m.140). Kararı atamaya yetkili amir, müfettiş, vali ya da kaymakam verir (657 m.138).
Ceza kovuşturması nedeniyle uzaklaştırılan memurun durumu her iki ayda bir incelenir ve göreve dönüp dönmeyeceği kendisine yazıyla bildirilir (657 m.145). Soruşturmaya konu fiil hizmete devama engel değilse tedbir her zaman kaldırılabilir (657 m.144). Görevden uzaklaştırmanın disiplin tarafını ve muhakkik önündeki savunmayı memur hakkında soruşturma açıldığında neler olduğunu anlattığım yazıda ayrıntılı ele aldım; burada tekrar etmiyorum.
Tutukluyken kuruma nasıl haber verilir?
Kurum tutuklamayı resmi yazışmayla öğrenebilir, ama bunu beklemeyin. Aileniz ya da avukatınız aynı hafta kurumunuza dilekçe verip tutuklandığınızı, tutuklama kararının tarihini ve dosya numarasını bildirsin; dilekçenin evrak kayıt numarasını alsın. Bu yazı, göreve gelmemenizin kurumca kabul edilen bir mazerete dayandığını belgeler ve maaş ile tebligat yazışmalarının doğru adrese gitmesini sağlar.
Tahliye Olan Memur Ne Zaman Göreve Başlamalı?
Tahliye olduğunuz gün kurumunuza yazılı başvurup göreve başlamak istediğinizi bildirin; ayrıca görevden uzaklaştırılmadıysanız göreve dönmek zorundasınız. 657 m.94’e göre izinsiz ya da kurumca kabul edilen bir mazeret olmadan görevi kesintisiz 10 gün terk eden memur çekilme isteğinde bulunmuş sayılır. Tutukluluk bir mazerettir; tahliyeyle birlikte bu mazeret biter.
Danıştay uygulaması bu konuda tek yönlü değil. Bir görüşe göre, tahliyeden sonra kendisine görevden uzaklaştırıldığına dair yazılı bildirim yapılmayan memurun göreve kendiliğinden dönmesi gerektiği, üçte iki maaş ödenmeye devam etti diye açıkta olduğunu sanmasının mazeret sayılmayacağı kabul edildi ve çekilmiş sayılma işlemi hukuka uygun bulundu. Başka bir kararda ise idarenin göreve başlama bildirimi yapmaması ve eksik maaşın sürmesi, memurun açıkta olduğunu sanmasını haklı kılan durum olarak değerlendirildi. Bu belirsizlik sizin aleyhinize işleyebilir.
Dikkat: Tahliyeden sonra “kurum beni çağırsın” diye beklemeyin. Tahliye gününü izleyen ilk iş günü göreve başlama dilekçesi verin, evrak kayıt numarası alın ve dilekçeye tahliye kararını ekleyin. Kurum sizi görevden uzaklaştırırsa bunu yazılı olarak tebliğ eder; o zamana kadar görevinizin başında olmanız gerekir.
Beraat Edersem Kesilen Maaşım Geri Ödenir mi?
Evet, kesilen üçte bir, dosyanız 143. maddede sayılan sonuçlardan biriyle kesinleşince size ödenir ve görevden uzak kaldığınız süre kademe ilerlemesinde değerlendirilir (657 m.141/2). Sayılan sonuçlar şunlardır: memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası, yargılamanın men’i veya beraat, kovuşturmanın genel afla kalkması ve memurluğa engel olmayan bir cezanın ertelenmesi (657 m.143).
Ödeme kural olarak kararın kesinleşmesine bağlıdır; ilk derece mahkemesinin beraat kararı yetmez. Kurumlar bu ödemeyi çoğu zaman kendiliğinden yapmaz; kesinleşme şerhli kararı ekleyerek yazılı başvuru yapın. Devlet Personel Başkanlığının görüşüne göre hükmün açıklanmasının geri bırakılması da 143. maddedeki ertelemeden daha lehe bir sonuç doğurduğu için bu kapsamda değerlendirilir; ancak bu bir idari görüştür ve beraat dışındaki kararlarda kurumlar farklı uygulama yapabilir. Kurumunuz ödemeyi reddederse idari yargıya başvurabilirsiniz.
Kesilen maaşı haksız tutuklama tazminatıyla isteyebilir miyim?
Görevden uzaklaştırma nedeniyle kesilen maaş için yol kurumunuz ve idari yargıdır. Yargıtay, açığa alma nedeniyle maaştan yapılan kesintilerin haksız tutuklama tazminatı davasında istenemeyeceğini kabul ediyor; bu kesinti, koruma tedbirinden değil idari bir işlemden kaynaklanır. Tutuklulukta yaşadığınız elem ve üzüntü için manevi tazminatı ve doğrudan tutuklamadan doğan diğer zararları ise haksız tutuklama tazminatı davasında isteyebilirsiniz.
Mahkûmiyet Kararı Memuriyeti Bitirir mi?
Evet, kesinleşen mahkûmiyet 657 m.48/A-5’teki sınırı aşıyorsa memurluk sona erer (657 m.98). Bu sınır, kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası ya da süresine bakılmaksızın zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi sayılan suçlardan mahkûmiyettir. Bu sınırın altında kalan ve ertelenen bir cezada ise görevden uzaklaştırma kaldırılır ve memur göreve döner (657 m.143). Bir yılın altındaki hapis cezası ertelenmez ve paraya da çevrilmezse dikkat edin: TCK 53/1-a gereği infaz tamamlanıncaya kadar kamu görevinden yoksun kalırsınız ve kurum bu nedenle de memuriyetinize son verebilir. HAGB, adli para cezası ve erteleme kararının memuriyete etkisini memuriyete engel suçlar yazısında ayrıntılı anlattım.
Ceza dosyası ile disiplin dosyası birbirinden bağımsız yürür. Aynı olaydan ceza kovuşturması başlamış olması disiplin cezası sürecini geciktiremez; ceza mahkemesinin mahkûmiyet ya da beraat kararı da tek başına disiplin cezasına engel olmaz (657 m.131). Memurluktan çıkarma cezası için kurum fiili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlamalı, fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde de cezayı vermelidir; aksi hâlde ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar (657 m.127).
Dikkat: Tutukluyken baskı altında istifa dilekçesi vermeyin. İstifa memurluğu kendi iradenizle bitirir; beraat etseniz bile göreve dönüş ve kesilen maaşın ödenmesi gibi hakları zorlaştırır.
Sözleşmeli Personel ve İşçi Tutuklanırsa Ne Olur?
Sözleşmeli personel ve işçi için 657’nin üçte iki kuralı değil, kendi sözleşmeleri ve iş kanunu uygulanır; işçinin tutukluluğu uzarsa işveren sözleşmeyi feshedebilir. 4/B sözleşmeli personel memur değildir; tutuklanma hâlinde ne olacağı kurumun sözleşme metnine ve sözleşmeli personel çalıştırma esaslarına göre belirlenir. Bu yüzden kurumunuzun personel biriminden ücretiniz ve sözleşmenizin akıbeti hakkında yazılı bilgi isteyin.
İşçide kural 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25. maddesinin IV. bendindedir: gözaltı veya tutuklama nedeniyle devamsızlık, 17. maddedeki bildirim süresini aşarsa işveren sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Bildirim süresi kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasındadır. Yargıtay, tutuklama nedeniyle yapılan bu fesihte işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerektiğini ve işveren fesih iradesini açıklamadıkça sözleşmenin sona ermiş sayılmayacağını kabul ediyor. Fesih işyerinde işlenen ve ertelenmeyen bir suç gibi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedenine dayanıyorsa kıdem tazminatı ödenmez.
Tutuklamaya İtiraz: Memur Olmanın Lehinize Yanları
Tutuklamaya karar öğrenildikten itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir ve sulh ceza hâkiminin tutuklama kararına itirazı yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (CMK 268). İtiraz reddedilse bile yeni gelişme olduğunda her zaman tahliye istenebilir:
CMK 104/1: (1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.
DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Memur olmak, tutuklama gerekçelerine karşı kullanılabilecek somut veriler sağlar. Düzenli bir işiniz, sabit ikametiniz ve devletle sürekli bir bağınız vardır; bu, kaçma şüphesini zayıflatır. Görevle ilgili bir suçlamada delillere etki ihtimali öne sürülüyorsa, kurumun sizi görevden uzaklaştırmış olması ya da görev yerine erişiminizin kesilmesi bu şüpheyi ortadan kaldıran bir olgudur; bunu itirazda belgeyle gösterin. Süreyi ve dilekçenin yapısını tutuklama kararına itiraz yazısında adım adım anlattım; yakınınız yeni tutuklandıysa ilk 24 saatte yapılacakları da okuyun.
Dikkat: Tutuklu memurun maaşı ve kurum yazışmaları için ailesine vekâlet vermesi işleri hızlandırır. Noter aracılığıyla cezaevinde vekâletname düzenlenebilir; bunu ilk avukat görüşünde konuşun.
Yaşanmış Olaydan
Geçen yıl bir kamu kurumunda memur olarak çalışan bir müvekkilin eşi beni aradı. Eşi, banka hesabının dolandırıcılıkta kullanıldığı iddiasıyla gözaltına alınmış ve tutuklanmıştı. Ailenin ilk sorusu “maaşı kesilecek mi, işinden atılacak mı” oldu. Aynı hafta kuruma tutuklamayı bildiren bir dilekçe verdik, bir sonraki maaşın üçte ikisinin yattığını ve aile yardımının sürdüğünü gördük; tutuklandığı ayın tam yatan maaşındaki fark da sonraki bordrodan düşüldü.
Tutuklamaya itirazımız reddedildi. Hesabın başkası tarafından kullanıldığını gösteren yazışmaları ve banka kayıtlarını dosyaya kazandırdık; ilk duruşmada tahliye kararı çıktı. Tahliyeden sonraki ilk iş günü göreve başlama dilekçesini verdik. Kurum ertesi hafta görevden uzaklaştırma kararı verdi ve bunu yazıyla tebliğ etti; maaşın üçte ikisi ödenmeye devam etti.
Yargılama sonunda müvekkil beraat etti ve karar kesinleşti. Kesinleşme şerhli kararla kuruma başvurduk; görevden uzaklaştırma kaldırıldı, kesilen üçte bir aylık ödendi ve geçen süre kademe ilerlemesinde sayıldı. Görevde olmadığı döneme ait nöbet ve fazla çalışma ödemeleri ise ödenmedi. Tutuklulukta yaşadıkları için ayrıca haksız tutuklama tazminatı davası açtık.
Yargıtay Kararları
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, 04.07.2023 tarihli, 2021/5992 E., 2023/2381 K.
Öğretmen olan davacı silahlı terör örgütü üyeliği şüphesiyle gözaltına alınıp tutuklanmış, yaklaşık beş ay sonra tahliye edilmiş ve hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişti; idari soruşturması ise sürüyordu. Davacı haksız tutuklama tazminatı davasında, açığa alındığı için maaşından kesilen üçte birlik kısmı, cezaevi harcamalarını ve yakınlarının ziyaret masraflarını da istedi. Bölge adliye mahkemesi maddi tazminatı yalnız vekâlet ücretiyle sınırladı; Yargıtay bu kararı oy birliğiyle onadı ve açığa alma nedeniyle yapılan maaş kesintilerinin idari bir işlemden kaynaklandığı için koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasına konu edilemeyeceğini belirtti. Okur için anlamı: kesilen maaşınızı kurumunuzdan ya da idari yargıdan istemelisiniz; tazminat davasında asıl talep kalemi manevi zarardır.
… Davacının idari bir tasarruf olan açığa alınması nedeniyle maaşından yapılan kesintilerin koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasına konu edilemeyeceği anlaşıldığından davacı vekilinin bu konuya ilişkin temyiz sebebi yerinde görülmemiştir. …
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, 19.01.2021 tarihli, 2020/4195 E., 2021/1410 K.
Bir otelde uzun yıllar çalışan işçi, önce tutuklanmış, tahliyeden sonra aynı işyerinde çalışmaya devam etmiş, yıllar sonra mahkûmiyetin kesinleşmesiyle bir süre cezaevinde kalıp yine işine dönmüştü. Sözleşmesi en sonunda feshedilince bölge adliye mahkemesi, tutuklandığı tarihteki çalışma dönemini kıdem tazminatı gerektirmeyecek şekilde sona ermiş saydı. Yargıtay, tutuklama nedeniyle devamsızlığın bildirim süresini aşmasının ayrı bir fesih sebebi olduğunu ve bu nedenle yapılan fesihte kıdem tazminatı ödeneceğini hatırlattı; işverenin o tarihte fesih iradesini açıklamadığını, aksine tutukluluk döneminde işçinin ailesine avans verip tahliyeden sonra onu çalıştırmaya devam ettiğini belirterek kararı oy birliğiyle bozdu; işçinin 21 yıl hiç yıllık izin kullanmadığının kabul edilmesini de eksik inceleme sayıp ayrı bir bozma sebebi yaptı. Okur için anlamı: tutuklandığınız için işten çıkarılsanız bile kıdem tazminatı hakkınız kural olarak kaybolmaz.
… Kanunun 25.maddesinin IV. fıkrasında ise, “işçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim süresini aşması” hali ayrı bir fesih sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu açıklamalara göre işveren iki halde, iş sözleşmesini haklı sebeple fesih hakkına sahiptir. Ancak Kanunun 25/II-f bendine göre fesih halinde işçinin kıdem tazminatına hak kazanması mümkün olmadığı halde, 25/IV hükmüne göre fesih halinde işçiye kıdem tazminatı ödenmesi gerektiği göz ardı edilmemelidir. …
… Haklı sebeple fesih hakkının kullanılmaması halinde, iş sözleşmesinin feshinden söz edilemez. …
Sık Sorulan Sorular
Gözaltına alınan memurun maaşı kesilir mi?
Evet, 141. madde gözaltını da tutuklamayla aynı tutar; gözaltında kalınan süre için de aylığın üçte ikisi ödenir. Gözaltından serbest bırakıldıysanız ve görevden uzaklaştırılmadıysanız hemen göreve dönmelisiniz.
Tutuklu memur aile yardımı alır mı?
Alır. Tutuklu memur sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder (657 m.141); aile ve çocuk yardımı bu kapsamdadır.
Tutuklanan memur ihraç edilir mi?
Tutuklama tek başına ihraç sebebi değildir. Memurluğu bitiren, kesinleşen mahkûmiyetin 48/A-5 kapsamına girmesi ya da disiplin sürecinde memurluktan çıkarma cezası verilmesidir.
Tutuklanan memur ne olur, maaşı kesilir mi, yoksa tamamen mi durur?
Tamamen durmaz; aylığın üçte biri kesilir, üçte ikisi her ay ödenmeye devam eder. Dosya beraatle kesinleşirse kesilen kısım da sonradan ödenir.
Tahliyeden sonra kaç gün içinde göreve başlamalıyım?
Kanun ayrı bir süre vermez; mazeret tahliyeyle bittiği için ilk iş günü göreve başlama dilekçesi verin. Kesintisiz 10 gün göreve gitmemek çekilmiş sayılma riskini doğurur (657 m.94).
Görevden uzaklaştırma ne kadar sürer?
Ceza kovuşturması nedeniyle verilen görevden uzaklaştırmanın kanunda üst sınırı yoktur; ama yetkili amir durumu her iki ayda bir inceleyip size yazıyla bildirmek zorundadır (657 m.145).
