DMK 4 İstihdam Şekilleri: 4/A, 4/B, 4/C ve 4/D Farkı Nedir?
DMK 4 madde metni ve açıklaması: memur (4/A), sözleşmeli personel (4/B), kaldırılan geçici personel (4/C) ve işçi (4/D) farkı, 3 yılda kadroya geçiş, 1 yıl bekleme, disiplin ve Danıştay kararları.
DMK 4 madde metni (güncel)
İstihdam şekilleri
(Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Değiştirilerek kabul: 15/5/1975 – 1897/1 md.)
Kamu hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür.
A) Memur:
Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilenler, bu Kanunun uygulanmasında memur sayılır.
Yukarıdaki tanımlananlar dışındaki kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim gibi işlerde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır.
B) Sözleşmeli personel:
Kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi, işletilmesi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hallere münhasır olmak üzere özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde , ihdas edilen pozisyonlarda , mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileridir.
(Mülga ikinci paragraf: 4/4/2007 – 5620/4 md.)
Ancak, yabancı uyrukluların; (…) 10 Millî Eğitim Bakanlığında norm kadro sonucu ortaya çıkan öğretmen ihtiyacının kadrolu öğretmen istihdamıyla kapatılamaması hallerinde öğretmenlerin; hizmetine kısmi zamanlı olarak ihtiyaç duyulacakların; Adli Tıp Müessesesi uzmanlarının; Devlet Konservatuvarları sanatçı öğretim üyelerinin; İstanbul Belediyesi Konservatuvarı sanatçılarının; (…) 10 dış kuruluşlarda ve yurtdışı teşkilatlarında belirli bazı hizmetlerde çalıştırılacak personelin de zorunlu hallerde sözleşme ile istihdamları caizdir.
(Ek paragraf: 19/1/2023 – 7433/2 md.) Bu fıkranın diğer paragraflarındaki hükümler ile özel kanunlarındaki hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu Kanuna tâbi kamu idarelerinde Cumhurbaşkanınca belirlenecek pozisyon unvanlarında çalıştırılmak üzere işin geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel istihdam edilebilir. Bu kapsamda istihdam edilen sözleşmeli personelden aynı kurumda üç yıllık çalışma süresini tamamlayanlar bu sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde talepte bulunmaları hâlinde bulundukları yerde aynı unvanlı memur kadrolarına atanır. Bulundukları pozisyon unvanı ile aynı unvanlı memur kadrosu bulunmayanların atanacağı kadrolar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Bu personel can güvenliği ve sağlık sebepleri hariç olmak üzere üç yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Memur kadrolarına atananlar, aynı yerde en az bir yıl daha görev yapar. Bu kapsamda memur kadrolarına atananların, sözleşmeli personel pozisyonlarında geçirdikleri hizmet süreleri, öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceleri aşmamak kaydıyla kazanılmış hak aylık derece ve kademelerinin tespiti ile 64 üncü maddenin dördüncü fıkrası kapsamında değerlendirilir. Bunlar, atandıkları kadronun mali ve sosyal haklarına göreve başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren hak kazanır ve önceki pozisyonlarında aldıkları mali ve sosyal haklar hakkında herhangi bir mahsuplaşma yapılmaz. Bu kapsamda memur kadrolarına atananlara iş sonu tazminatı ödenmez. Bu personelin önceden iş sonu tazminatı ödenmiş süreleri hariç, iş sonu tazminatına esas olan toplam hizmet süreleri, 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu uyarınca ödenecek emekli ikramiyesine esas toplam hizmet süresinin hesabında dikkate alınır. Bu kapsamda sözleşmeli personelin atanacağı memur kadroları, başka bir işleme gerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıyla ihdas edilerek ilgili kurumların kadro cetvellerinin ilgili bölümlerine eklenmiş sayılır. İhdas edilen kadrolar; unvanı, sınıfı, adedi, derecesi ve teşkilatı belirtilmek suretiyle atama tarihinden itibaren iki ay içinde Kamu Personel Bilgi Sisteminin bulunduğu kuruma bildirilir.
(Ek paragraf: 4/4/2007 – 5620/4 md.) Sözleşmeli personel seçiminde uygulanacak sınav ile istisnaları, bunlara ödenebilecek ücretlerin üst sınırları ile verilecek iş sonu tazminatı miktarı, kullandırılacak izinler, pozisyon unvan ve nitelikleri, (…) 14 sözleşme fesih halleri, pozisyonların iptali, istihdamına dair hususlar ile sözleşme esas ve usulleri yurtdışı teşkilatlarında istihdam edilecek personel için ayrıca olmak üzere Cumhurbaşkanınca belirlenir. (Ek cümle: 19/1/2023 – 7433/2 md.) Yurtdışı teşkilatlarında bu fıkra kapsamında istihdam edilecek sözleşmeli personelin hizmet sözleşmesi süreleri, zorunlu hâllerde mali yılla sınırlı olma şartı aranmaksızın Cumhurbaşkanınca belirlenebilir. (Ek cümle: 25/6/2009 – 5917/47 md.) Bu şekilde istihdam edilenler, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı hareket etmesi nedeniyle kurumlarınca sözleşmelerinin feshedilmesi veya sözleşme dönemi içerisinde Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenen istisnalar hariç sözleşmeyi tek taraflı feshetmeleri halinde fesih tarihinden, sözleşmeyi yenilememeleri hâlinde sözleşmenin bitiminden itibaren bir yıl geçmedikçe kurumların sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilemezler.
(Ek paragraf: 20/11/2017 -KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmet olduğuna Cumhurbaşkanınca karar verilen görevlerde (…) 15 sözleşme ile çalıştırılanlar da bu fıkra kapsamında istihdam edilebilir.
(Ek paragraf: 20/11/2017-KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.) Özelleştirme uygulamaları sebebiyle iş akitleri kamu veya özel sektör işverenince feshedilen ve 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkı bulunmayan personel de bu fıkra kapsamında yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazanıncaya kadar istihdam edilebilir. Bu kapsamda istihdam edileceklerin sayısı, öğrenim durumlarına göre çalışma şartları ve bunlara ödenecek ücretler ile diğer hususlar Cumhurbaşkanınca belirlenir.
(Ek paragraf: 19/1/2023 – 7433/2 md.) Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılması ile disipline aykırı fiil ve hâllerin gerçekleşmesi durumunda bu personele verilmesi gereken disiplin cezaları, disiplin cezası vermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları ile disipline dair diğer hususlar hakkında Devlet memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır. Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza verilmesini gerektiren fiil ve hâllerde disiplin kurulunun kararı alınarak sözleşmeli personelin görevine atamaya yetkili amirin onayı ile son verilir.
(Ek fıkra: 5/7/1991 – KHK-433/1 md.; Mülga: 27/12/1991 – KHK-475/11 md.)
C) (Mülga: 20/11/2017 – KHK-696/17 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7079/17 md.)
D) İşçiler:
(Değişik birinci cümle: 4/4/2007 – 5620/4 md.) (A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir. Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 4 — son değişiklik: 7537 sayılı Kanun
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Değişiklik geçmişi
DMK 4 en çok sözleşmeli personeli düzenleyen (B) fıkrasında değişti; geçici personel (C) 2018’de tamamen kaldırıldı, son büyük değişiklik 2023’teki 7433 sayılı Kanundur.
| Tarih | Düzenleme | Ne değişti |
|---|---|---|
| 14.7.1965 (kabul), RG 23.7.1965 | 657 sayılı Kanun (ilk metin) | İstihdam şekilleri ilk kez düzenlendi |
| 15.5.1975 (değiştirilerek kabul); değişiklik tablosunda yürürlük 1.3.1975 | KHK-12 ve 1897 sayılı Kanun m. 1 | Madde yeniden düzenlendi |
| 21.3.2006 (kabul), yürürlük 31.3.2006 | 5473 sayılı Kanun m. 3 | Millî Eğitim Bakanlığında norm kadro açığı hâlinde sözleşmeli öğretmen istihdamı eklendi |
| 4.4.2007 (kabul), yürürlük 21.4.2007 | 5620 sayılı Kanun m. 4 | Sözleşmeli personel esaslarına ilişkin paragraf eklendi; (D) fıkrasında işçi tanımı yeniden yazıldı |
| 25.6.2009 (kabul), yürürlük 10.7.2009 | 5917 sayılı Kanun m. 47 | Fesih hâlinde 1 yıl sözleşmeli pozisyon yasağı getirildi |
| Değişiklik tablosunda yürürlük 2.1.2018; 7079 sayılı Kanunla 1.2.2018’de aynen kabul | KHK-696 m. 17 | (C) fıkrası kaldırıldı; mevsimlik görevler ve özelleştirme mağdurları (B) kapsamına alındı |
| Yürürlük 9.7.2018 | KHK-703 m. 182 | Bakanlar Kurulu yetkileri Cumhurbaşkanına geçti |
| 19.1.2023 (kabul), RG ve yürürlük 26.1.2023 | 7433 sayılı Kanun m. 2 | 3 yıl sonra memur kadrosuna atanma; sözleşmeli personelin disiplini; 1 yıllık yasağa yenilememe hâli eklendi |
| 25.12.2024 (kabul), yürürlük 27.12.2024 | 7537 sayılı Kanun m. 1 | Kadroya geçenlerin sözleşmeli hizmetlerinin değerlendirilmesinde DMK 64/4 eklendi |
Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama
DMK 4 dört fıkradan oluşur ve her fıkra bir istihdam şeklini tanımlar: (A) memur, (B) sözleşmeli personel, (C) geçici personel, (D) işçi. Uygulamada “4/A’lı”, “4/B’li”, “4/D’li” diye anılan statüler bu harflerden gelir. Statünüz; maaşınızı, disiplin cezanızın türünü, işten çıkarılma şeklini ve dava yolunuzu belirler.
(A) fıkrası: memur kimdir?
Memur, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttüğü asli ve sürekli kamu hizmetlerinde görevlendirilen kişidir. Kurumun kuruluş biçimi önemli değildir; belirleyici olan, yapılan işin asli ve sürekli kamu hizmeti olmasıdır. Bu tanımın dışında kalan kurumlarda genel politika tespiti, araştırma, planlama, programlama, yönetim ve denetim işlerinde görevli ve yetkili olanlar da memur sayılır. Memurluğa girişin şartları DMK 48‘dedir; adli sicil kaydının memuriyete etkisini memuriyete engel suçlar yazısında anlattım.
(B) fıkrası: sözleşmeli personel ve istisnaları
Sözleşmeli personel, özel meslek bilgisi gerektiren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre ihdas edilen pozisyonlarda, mali yılla sınırlı sözleşmeyle çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu görevlisidir. Kısacası sözleşmeli personel ne memurdur ne işçidir. Hizmet ilişkisi kadroya değil pozisyona ve her yıl yenilenen hizmet sözleşmesine dayanır. Sınav, ücret, izin, pozisyon unvanları ve fesih hâlleri Cumhurbaşkanınca belirlenir; uygulamada bunlar 1978 tarihli Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’dadır.
İkinci paragraf, zorunlu hâllerde sözleşmeyle çalıştırılabilecek grupları sayar: yabancı uyruklular, kadrolu öğretmenle kapatılamayan norm kadro açığı olan yerlerde öğretmenler, kısmi zamanlı ihtiyaç duyulanlar, Adli Tıp uzmanları, konservatuvar sanatçıları ve dış kuruluşlarla yurt dışı teşkilatında belirli hizmetlerde çalışanlar. Ayrıca bir yıldan az süreli veya mevsimlik olduğuna Cumhurbaşkanınca karar verilen görevler ile özelleştirme nedeniyle işini kaybeden ve başka kuruma nakil hakkı olmayan personel de (B) kapsamında, yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanıncaya kadar istihdam edilebilir.
(B) fıkrası, 7433 paragrafı: 3 yıl sonra memur kadrosu
7433 sayılı Kanunla eklenen paragraf, Cumhurbaşkanınca belirlenen pozisyon unvanlarında işin geçici olması şartı aranmadan sözleşmeli personel istihdamına izin verir. Bu kapsamda çalışan sözleşmeli personel, aynı kurumda 3 yıllık çalışmayı tamamlarsa, bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün içinde talepte bulunmak şartıyla bulunduğu yerde aynı unvanlı memur kadrosuna atanır. Aynı unvanlı kadro yoksa atanacağı kadroyu Cumhurbaşkanı belirler.
Paragraf iki hareketlilik sınırı da koyar. Sözleşmeli dönemde personel, can güvenliği ve sağlık sebepleri dışında 3 yıl başka bir yere atanamaz; memur kadrosuna atandıktan sonra da aynı yerde en az 1 yıl daha görev yapar. Sözleşmeli geçen süre öğrenim durumuna göre yükselebileceği dereceyi aşmamak üzere kazanılmış hak aylık derece ve kademesinde değerlendirilir. Kadroya geçene iş sonu tazminatı ödenmez. 28.11.2022’de zaten sözleşmeli çalışanların bir defalık kadroya geçişi ise ayrı bir hükümle, geçici 48. maddeyle düzenlendi.
(B) fıkrası: fesih ve 1 yıllık bekleme
Sözleşmesi, hizmet sözleşmesi esaslarına aykırı davrandığı için kurumunca feshedilen ya da sözleşme dönemi içinde sözleşmeyi tek taraflı fesheden personel, fesih tarihinden itibaren 1 yıl geçmedikçe kurumların sözleşmeli pozisyonlarında çalıştırılamaz. 7433 ile buna sözleşmeyi yenilememe hâli de eklendi: bu durumda 1 yıl sözleşmenin bitiminden itibaren sayılır. Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen istisnalar saklıdır. Kanunun yasağı sözleşmeli pozisyonlar içindir; metin, memur kadrosuna atanmayı bu hükümle yasaklamaz.
(B) fıkrası: sözleşmeli personelin disiplini
Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılması, disiplin cezaları, ceza vermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları bakımından Devlet memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır. Yani uyarma, kınama ve aylıktan kesme sözleşmeli personele de verilir; savunma ve itiraz usulleri memurlarla aynıdır. Kademe ilerlemesinin durdurulması ya da daha ağır ceza gerektiren fiilde ise ceza verilmez, disiplin kurulunun kararı alınarak atamaya yetkili amirin onayıyla görevine son verilir. Disiplin cezalarının listesi DMK 125‘tedir.
(C) fıkrası: geçici personel kaldırıldı
(C) fıkrası KHK-696 ile kaldırıldı, metinde yalnız “Mülga” kaydı kaldı. 4.12.2017 itibarıyla 4/C pozisyonlarında çalışanlar (adam/ay esasına göre kısmi süreli ve saat ücretli çalışanlar hariç) aynı birimde aynı işi yapmaya devam etmek üzere 90 gün içinde 4/B sözleşmeli pozisyonlara geçirildi; eski mevzuata göre 4/C istihdam hakkı olanlar bu hakkı (B) fıkrası üzerinden kullanır (DMK geçici 43 ve 44).
(D) fıkrası: sürekli ve geçici işçiler
İşçiler iki gruptur: tahsis edilmiş sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadelede, geçici iş pozisyonlarında 6 aydan az belirli süreli sözleşmeyle çalışan geçici işçiler. Fıkranın son cümlesi açıktır: işçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz. İşçinin disiplini, ücreti ve iş sözleşmesinin sona ermesi iş mevzuatına ve toplu iş sözleşmesine göre değerlendirilir; memurlara özgü disiplin cezası ve 657’deki itiraz yolu işçiye uygulanmaz.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uygulamada en çok sorulanlar
DMK 4 uygulamasında belirleyici olan statüdür: 4/B’li memur sayılmadığı için çıkarma cezası yerine sözleşme feshi, kadroya geçişte ise tarih ve süre şartları önem kazanır.
4/B’li sözleşmeli personel memur mudur, memur sayılır mı?
Hayır; sözleşmeli personel kanundaki tanımıyla işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlisidir, memur değildir. Ancak kanun sözleşmeli personele birçok konuda memur hükümlerini uygular: disiplin ve görevden uzaklaştırma bunların başındadır. Ceza hukukunda ise statü belirleyici değildir; kamusal faaliyete atama yoluyla ya da herhangi bir surette katılan herkes kamu görevlisi sayılır (TCK 6/1-c). Bu yüzden görevi kötüye kullanma (TCK 257) gibi kamu görevlisi suçları sözleşmeli personel için de gündeme gelir.
3 yılı dolduran sözleşmeli personel ne zaman kadroya geçer?
7433 sonrası pozisyonlarda, aynı kurumda 3 yılı tamamlayan sözleşmeli personel bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün içinde yazılı talepte bulunursa memur kadrosuna atanır. 28.11.2022’de zaten sözleşmeli çalışanlar için ise geçici 48. madde bir defalık geçiş öngördü: o tarihte çalışmakta olan, 26.1.2023’te sözleşmesi devam eden ve DMK 48’deki genel şartları taşıyanlar 30 gün içinde başvurup 60 gün içinde memur kadrolarına atandı (bu süreler Cumhurbaşkanı kararıyla başvuru için 31.3.2023’e, atama için 28.4.2023’e uzatıldı). Bu tarih şartı çok dava doğurdu. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 28.11.2022’den önceki sınavlarda başarılı olup evrakını teslim ettiği hâlde idarenin gecikmesiyle 29.11.2022 ile 26.1.2023 arasında işe başlatılanların da geçici 48’den yararlanması gerektiğine karar verdi. Durumunuz buna benziyorsa başvurunuzun reddine karşı 60 gün içinde dava açabilirsiniz.
Sözleşmem feshedildi veya yenilemedim; ne kadar süre sözleşmeli olamam?
Kurumunuzca esaslara aykırılık nedeniyle feshedilen ya da sözleşmeyi dönem içinde tek taraflı fesheden personel, fesihten itibaren 1 yıl sözleşmeli pozisyonda çalıştırılamaz; sözleşmeyi yenilemediyseniz 1 yıl sözleşmenin bitiminden başlar. Bu kural KPSS tercihlerinde de uygulanır. Danıştay, sözleşmesini yenilemeyerek ayrılan hemşirenin bir yıl dolmadan yapılan yerleştirmesine rağmen atanmamasını, istisnalar arasında yer almadığı için hukuka uygun buldu. Ayrılmadan önce durumunuzun Esaslar’daki istisnalardan (kısmi zamanlı çalışma, eş veya sağlık nedeniyle yer değişikliğinin yapılamaması gibi) birine girip girmediğini yazılı olarak belgeleyin.
Sözleşmeli personele disiplin cezası verilir mi, ihraç edilir mi?
Uyarma, kınama ve aylıktan kesme verilir; kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza gerektiren fiilde ise ceza değil, disiplin kurulu kararı ve atamaya yetkili amirin onayıyla görevine son verme söz konusudur. Danıştay, memur olmayan sözleşmeli personele Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilemeyeceğini, görevine son vermenin sözleşme feshi şeklinde ve yüksek disiplin kurulunca değil atamaya yetkili amirce yapılması gerektiğini oy çokluğuyla belirtti. Buna karşılık fiilin kendisi ispatlanmışsa sonuç değişmeyebilir: Danıştay, DMK’nın disiplin hükümlerinin sözleşmeli personel için “referans norm” olduğunu ve çıkarma gerektiren fiilleri sabit görülen sözleşmeli öğretmenin sözleşmesinin feshedilmesini hukuka uygun buldu. Savunma hakkı, 7 günlük itiraz süresi ve 60 günlük dava süresi sizin için de geçerlidir; ilk adımları memura disiplin cezası verildiğinde yapılacakları anlattığım yazıda, dava dilekçesini disiplin cezasının iptali dava dilekçesi örneğinde bulabilirsiniz.
Eski 4/C’li geçici personele ne oldu?
4.12.2017’de 4/C pozisyonunda çalışanlar 90 gün içinde 4/B sözleşmeli pozisyonlara geçirildi; bugün yeni 4/C istihdamı yapılmaz. Geçişte eski haklar korunarak sınırlı bir düzen kuruldu: özelleştirme nedeniyle 4/C’de çalışmış olanların sözleşmeli istihdamı yaşlılık veya malullük aylığı hakkının doğduğu tarihte sona erer. Danıştay, eski 4/C’lilerin tip hizmet sözleşmesindeki yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanınca sözleşmenin sona ereceği kuralını kanuna uygun buldu. Emeklilik hakkınızın doğacağı tarihi Sosyal Güvenlik Kurumundan önceden öğrenin; sözleşme o tarihte kendiliğinden biter.
4/D işçiye 657 uygulanır mı, güvenlik soruşturması gerekir mi?
Hayır; DMK 4/D açıkça işçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmayacağını söyler. Ancak kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak herkes hakkında, statüsü veya çalıştırma şekli ne olursa olsun arşiv araştırması yapılır (7315 m. 3/1). Taşeron işçilerin sürekli işçi kadrosuna geçişinde bu konu çok dava doğurdu. Danıştay, dayanağı Anayasa Mahkemesince iptal edilen DMK 48/A-8’e göre olumsuz arşiv araştırması gerekçesiyle sürekli işçinin sözleşmesinin feshini hukuka aykırı buldu, idarenin 7315 sayılı Kanuna göre yeniden değerlendirme yapabileceğini de belirtti. Olumsuz sonuç aldıysanız izlenecek yolu güvenlik soruşturması olumsuz geldi yazısında anlattım.
İlgili maddeler
DMK 4, memurluğa giriş, disiplin ve dava yollarını düzenleyen maddelerle birlikte okunur.
- DMK 48: Devlet memurluğuna alınmada genel ve özel şartları sayar; geçici 48’deki kadroya geçişte de bu şartlar aranır.
- DMK 125: Disiplin cezalarını ve her cezayı gerektiren fiilleri düzenler; sözleşmeli personel için de esas alınır.
- DMK 135: Disiplin cezalarına 7 günlük itirazı ve yargı yolunu düzenler.
- DMK 137: Görevden uzaklaştırmanın ihtiyati tedbir olarak alınmasını düzenler; kanun bu tedbiri sözleşmeli personele de uygular.
- DMK geçici 43, 44 ve 48: 4/C’lilerin 4/B’ye geçişini ve 28.11.2022’de sözleşmeli çalışanların memur kadrolarına bir defalık geçişini düzenler.
- İYUK 7 ve İYUK 10: 60 günlük dava süresini ve idareye yapılan başvuruya 30 gün içinde cevap verilmemesini ret sayan kuralı düzenler.
Danıştay Kararları
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 16.10.2025 tarihli, 2025/46 E., 2025/71 K.
İki bölge idare mahkemesi, 28.11.2022’den önceki sınavlarda başarılı olup idarenin gecikmesiyle 29.11.2022 ile 26.1.2023 arasında işe başlatılanların geçici 48’den yararlanıp yararlanamayacağında farklı kararlar vermişti. Kurul, emsallerin daha erken başlatılıp kadroya geçirildiğini, farkın idarenin uygulamasından doğduğunu belirterek eşitlik ilkesi gereği bu kişilerin de yararlanması gerektiğine oyçokluğuyla karar verdi.
… Bu itibarla, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa eklenen Geçici 48. maddesinde öngörülen, 28/11/2022 tarihi itibarıyla çalışmakta olma şartının, uyuşmazlık konusu olan olay bakımından, yazılı ve sözlü sınavlarda başarılı olmuş, evraklarını idareye zamanın teslim etmiş, atama onayı bekleyen ve/veya atanmış ve fiilen çalışmaya başlamaya hazır hale gelmiş şeklinde anlaşılması emsali personelin durumu gözetildiğinden eşitlik ilkesine daha uygun olacaktır. …
Danıştay 12. Daire, 02.12.2025 tarihli, 2023/3660 E., 2025/5404 K.
TÜİK’te 4/B sözleşmeli çalışan davacıya Yüksek Disiplin Kurulunca Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilmiş ve sözleşmesi feshedilmişti; ilk derece mahkemesi fiilin sabit olmadığı gerekçesiyle işlemi iptal etmişti. Danıştay, sözleşmeli personele çıkarma cezası verilemeyeceğini, feshin atamaya yetkili amirce yapılması gerektiğini belirterek bu yönler incelenmeden verilen kararı oyçokluğuyla bozdu.
… 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi kapsamında sözleşmeli personel olarak istihdam edilen davacının, sözleşme imzalayarak kamu görevine girdiğinden, Devlet memuru olmadığı ve dolayısıyla disiplin cezası gerektiren eylemi nedeniyle Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasının statüsüne uygun bulunmadığından, görevine son verilmesine ilişkin işlemin de sözleşmesinin feshedilmesi şeklinde uygulanması gerekmektedir. …
… Yüksek disiplin kurullarının, personelin sözleşmesini feshetme yetkisinin bulunmadığı, söz konusu yetkinin, idare hukukunun yerleşik ilkelerinden olan usulde paralellik ilkesi uyarınca atamaya yetkili amire ait olduğu, bu nedenle somut olayda sözleşme fesih işleminin yüksek disiplin kurulu tarafından tesis edilmesi hukuken mümkün bulunmamaktadır. …
Danıştay 12. Daire, 20.10.2025 tarihli, 2023/5903 E., 2025/4529 K.
Sözleşmeli öğretmenin sözleşmesi, öğrencilere yönelik uygunsuz davranış ve görevini aksatma iddiaları üzerine Esaslar’ın Ek 6. maddesine dayanılarak feshedilmişti. Danıştay, dayanılan bendin uygun olmadığını kabul etti; ancak DMK disiplin hükümlerinin referans norm olduğunu, sabit fiillerin DMK 125’e göre çıkarma gerektirdiğini belirterek davanın reddini gerekçesini değiştirerek onadı.
… Bununla birlikte, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda yer alan disiplin hukukuna ilişkin düzenlemelerin, Kanun’un 4/B maddesi kapsamında görev yapan sözleşmeli personel hakkında referans norm olarak uygulanabileceği açıktır. …
… davacıya isnat edilen fiillerin sübuta erdiği sonuç ve kanaatine varıldığından, anılan fiillerin, yukarıda belirtildiği üzere “referans norm” olarak dikkate alınması gereken 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinde sayılan ve “Devlet memurluğundan çıkarma” cezasını gerektiren fiil ve haller içerisinde yer aldığının anlaşılması karşısında, davacının sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. …
Danıştay 12. Daire, 14.10.2025 tarihli, 2022/2329 E., 2025/4352 K.
Sözleşmeli hemşire olan davacı, sözleşmesini yenilemeyerek 31.12.2020’de ayrılmış, KPSS 2021/10 ile yerleştirilmiş ama atanmamıştı. Danıştay, ilk derece mahkemesi sıfatıyla, Kılavuzdaki kuralın kanundaki 1 yıllık süreye dayandığını ve davacının istisnalardan birine girmediğini belirterek davayı reddetti.
… Davacının, 15/10/2020 tarihinden itibaren Fırat Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi kapsamında sözleşmeli hemşire olarak görev yapmakta olduğu, 19/11/2020 tarihli dilekçesi ile 01/01/2021’den itibaren sözleşmesini yenilemeyerek görevinden ayrılma talebinde bulunduğu, anılan kurumdan 31/12/2020 tarihinde ilişiğinin kesildiği görülmektedir. …
… Öte yandan, davacının durumunun, Esasların Ek 1. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan, sözleşmesini tek taraflı feshedenlerden, bir yıllık bekleme süresine tabi tutulmadan yeniden sözleşmeli personel pozisyonlarında istihdam edilebileceklere ilişkin istisna düzenlemeler arasında da yer almadığı anlaşılmaktadır. …
Danıştay 12. Daire, 24.12.2025 tarihli, 2022/1042 E., 2025/5952 K.
Bir sendika, 4/C’den 4/B’ye geçirilenlerin tip hizmet sözleşmesindeki, yaşlılık veya malullük aylığına hak kazanılınca sözleşmenin sona ereceği hükmünün iptalini istemişti. Danıştay, hükmün DMK geçici 43 ve eski 4/C düzenlemesiyle uyumlu olduğunu belirterek davanın bu kısmını reddetti.
… 657 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (B) fıkrası ve Geçici 43. maddesinde sözleşmeli personel olarak çalışanların istihdam ilişkilerinin, sosyal güvenlik kurumlarından yaşlılık veya malullük aylığı almaya hak kazandıkları tarih itibarıyla sonlandırılması öngörüldüğünden, aynı doğrultuda düzenlenmiş olan dava konusu tip hizmet sözleşmesinin 8. maddesinin (b) bendindeki düzenlemede kamu yararı, hizmet gerekleri ve üst hukuk normlarına aykırılık görülmemiştir. …
Danıştay 12. Daire, 24.11.2025 tarihli, 2023/5942 E., 2025/5183 K.
Taşeron işçiliğinden 375 sayılı KHK geçici 23 ile sürekli işçi kadrosuna geçirilen davacının sözleşmesi, olumsuz güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerekçesiyle feshedilmişti. Danıştay, dayanak DMK 48/A-8’in Anayasa Mahkemesince iptal edildiğini belirterek iptal kararını onadı; idarenin 7315’e göre yeniden değerlendirme yapabileceğini ekledi.
… Bu durumda, dava konusu işlemin yasal dayanağı olan 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendine eklenen (8) numaralı alt bendinde yer alan Devlet memurluğuna alımlarda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması gerektiğine ilişkin düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile iptal edilmesi karşısında; davacının güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığından bahisle, tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. …
… Bu itibarla, davalı idarelerce davacı hakkında 7315 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde yeniden bir değerlendirme yapılabileceği de kuşkusuzdur. …
Sık Sorulan Sorular
DMK 4’e göre kaç istihdam şekli var?
Kanun dört şekil sayar: memur (4/A), sözleşmeli personel (4/B), geçici personel (4/C) ve işçi (4/D). Geçici personel fıkrası KHK-696 ile kaldırıldığı için bugün fiilen üç statü vardır.
4/B sözleşmeli personel kaç yılda kadroya geçer?
7433 kapsamındaki pozisyonlarda aynı kurumda 3 yıllık çalışmayı tamamlayan, bu sürenin bitiminden itibaren 30 gün içinde başvurursa aynı unvanlı memur kadrosuna atanır. Kadroya geçtikten sonra aynı yerde en az 1 yıl daha görev yapar.
Sözleşmeli personel istifa ederse tekrar sözleşmeli olabilir mi?
Sözleşme dönemi içinde tek taraflı fesihte fesihten itibaren, sözleşmeyi yenilemediğinizde sözleşmenin bitiminden itibaren 1 yıl geçmeden sözleşmeli pozisyonda çalıştırılamazsınız. Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen istisnalar saklıdır.
Sözleşmeli personele hangi disiplin cezaları verilir?
Memurlar için öngörülen uyarma, kınama ve aylıktan kesme verilir. Kademe ilerlemesinin durdurulması ve üstü ceza gerektiren fiilde disiplin kurulu kararı ve atamaya yetkili amirin onayıyla görevine son verilir.
4/D işçiler Devlet Memurları Kanununa tabi mi?
Hayır; DMK 4/D’nin son cümlesine göre işçiler hakkında 657 sayılı Kanun uygulanmaz. İşçilerin iş ilişkisi iş mevzuatına göre değerlendirilir.
Kadroya geçiş başvurum cevapsız kaldı, ne yapmalıyım?
İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve bu sürenin bitiminden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilirsiniz (İYUK 10, 7). Mahkeme sizi kendisi atamaz; ret işlemini iptal eder, idare karara göre yeniden işlem yapar.
