DMK 125: Memur Disiplin Cezaları, Madde Metni ve Açıklaması
DMK 125 madde metni ve açıklaması: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve çıkarma cezaları, gerektiren fiiller, tekerrür, benzer eylem, özet tablo ve Danıştay kararları.
DMK 125 madde metni (güncel)
Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller
(Değişik: 12/5/1982 – 2670/31 md.) Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
A – Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.
Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak,
b) Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek,
c) Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek,
d) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak,
e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,
f) Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak,
g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,
h) Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.
B – Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.
Kınama cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kusurlu davranmak,
b) Eşlerinin, reşit olmayan veya mahcur olan çocuklarının kazanç getiren sürekli faaliyetlerini belirlenen sürede kurumuna bildirmemek,
c) Görev sırasında amire hal ve hareketi ile saygısız davranmak,
d) Hizmet dışında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,
e) Devlete ait resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak,
f) Devlete ait resmî belge, araç, gereç ve benzeri eşyayı kaybetmek,
g) İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak,
h) İş arkadaşlarına ve iş sahiplerine söz veya hareketle sataşmak,
ı) Görev mahallinde genel ahlak ve edep dışı davranışlarda bulunmak ve bu tür yazı yazmak, işaret, resim ve benzeri şekiller çizmek ve yapmak,
j) Verilen emirlere itiraz etmek,
k) Borçlarını kasten ödemeyerek hakkında yasal yollara başvurulmasına neden olmak,
l) Kurumların huzur, sükûn ve çalışma düzenini bozmak.
m) (Ek:17/9/2004 – 5234/1 md.) Yetkili olmadığı halde basına, haber ajanslarına veya radyo ve televizyon kurumlarına bilgi veya demeç vermek.
C – Aylıktan kesme : Memurun, brüt aylığından 1/30 – 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır.
Aylıktan kesme cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Kasıtlı olarak; verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçleri korumamak, bakımını yapmamak, hor kullanmak,
b) Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek,
c) Devlete ait resmi belge, araç, gereç ve benzerlerini özel menfaat sağlamak için kullanmak,
d) Görevle ilgili konularda yükümlü olduğu kişilere yalan ve yanlış beyanda bulunmak,
e) Görev sırasında amirine sözle saygısızlık etmek,
f) Görev yeri sınırları içerisinde her hangi bir yerin toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz olarak kullanılmasına yardımcı olmak,
g) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)
h) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)
ı) Hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak,
j) (Mülga: 13/2/2011 – 6111/111 md.)
D – Kademe ilerlemesinin durdurulması : Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek,
b) Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek,
c) Görevi ile ilgili olarak her ne şekilde olursa olsun çıkar sağlamak,
d) Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,
e) Görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak,
f) Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek,
g) (Mülga:17/9/2004 – 5234/33 md.)
h) Ticaret yapmak veya Devlet memurlarına yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak,
ı) Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak, kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak,
j) Belirlenen durum ve sürelerde mal bildiriminde bulunmamak,
k) Açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak,
l) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya iş sahiplerine hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek,
m) Diplomatik statüsünden yararlanmak suretiyle yurt dışında, haklı bir sebep göstermeksizin ödeme kabiliyetinin üstünde borçlanmak ve borçlarını ödemedeki tutum ve davranışlarıyla Devlet itibarını zedelemek veya zorunlu bir sebebe dayanmaksızın borcunu ödemeden yurda dönmek,
n) Verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,
o) Herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunmak.
E – Devlet memurluğundan çıkarma : Bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarmaktır.
Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) İdeolojik veya siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükün ve çalışma düzenini bozmak, boykot, işgal, kamu hizmetlerinin yürütülmesini engelleme, işi yavaşlatma ve grev gibi eylemlere katılmak veya bu amaçlarla toplu olarak göreve gelmemek, bunları tahrik ve teşvik etmek veya yardımda bulunmak,
b) Yasaklanmış her türlü yayını veya siyasi veya ideolojik amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya bunları kurumların herhangi bir yerine asmak veya teşhir etmek,
c) Siyasi partiye girmek,
d) Özürsüz olarak (…) bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek,
e) Savaş, olağanüstü hal veya genel afetlere ilişkin konularda amirlerin verdiği görev veya emirleri yapmamak,
f) (Değişik: 13/2/2011 – 6111/111 md.) Amirlerine, maiyetindekilere ve iş sahiplerine fiili tecavüzde bulunmak,
g) Memurluk sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak,
h) Yetki almadan gizli bilgileri açıklamak,
ı) Siyasi ve ideolojik eylemlerden arananları görev mahallinde gizlemek,
j) Yurt dışında Devletin itibarını düşürecek veya görev haysiyetini zedeleyecek tutum ve davranışlarda bulunmak,
k) 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkındaki Kanuna aykırı fiilleri işlemek.
l) (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/75 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/61 md.) Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasını yapmak.
Disiplin cezası verilmesine sebep olmuş bir fiil veya halin cezaların özlük dosyasından silinmesine ilişkin süre içinde tekerrüründe bir derece ağır ceza uygulanır. Aynı derecede cezayı gerektiren fakat ayrı fiil veya haller nedeniyle verilen disiplin cezalarının üçüncü uygulamasında bir derece ağır ceza verilir.
Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.
Yukarıda sayılan ve disiplin cezası verilmesini gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibariyle benzer eylemlerde bulunanlara da aynı neviden disiplin cezaları verilir.
Öğrenim durumları nedeniyle yükselebilecekleri kadroların son kademelerinde bulunan Devlet memurlarının, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının verilmesini gerektiren hallerde, brüt aylıklarının ¼’ü – ½’si kesilir ve tekerrüründe görevlerine son verilir.
Özel kanunların disiplin suçları ve cezalarına ilişkin hükümleri saklıdır.
Yukarıda yazılı disiplin kovuşturmasının yapılmış olması, fiilin genel hükümler kapsamına girmesi halinde, sanık hakkında ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel teşkil etmez.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 125 — son değişiklik: 7070 sayılı Kanun
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Değişiklik geçmişi
Bugünkü 125. madde 1982’de 2670 sayılı Kanunla baştan yazıldı; sonraki değişiklikler bent ekleme, kaldırma ve ibare değişikliğiyle sınırlı kaldı.
| Tarih | Değiştiren düzenleme | Ne değişti |
|---|---|---|
| 12.5.1982 (kabul), yürürlük 16.8.1982 | 2670 sayılı Kanun m. 31 | Madde bütünüyle yeniden düzenlendi; beş ceza ve her birinin fiil listesi bugünkü yapısını aldı |
| 29.11.1984 | 243 sayılı KHK m. 26 | Çıkarma cezasının (E-d) bendinden “kesintisiz 10 gün veya” ibaresi çıkarıldı; bugün yalnız “bir yılda toplam 20 gün” ölçüsü kaldı |
| 17.9.2004 (kabul), yürürlük 21.9.2004 | 5234 sayılı Kanun | Kınamaya (B-m) yetkisiz basına bilgi veya demeç verme eklendi; kademe cezasının (g) bendi yürürlükten kaldırıldı |
| 13.2.2011 (kabul), yürürlük 25.2.2011 | 6111 sayılı Kanun m. 111 | C-g, h ve j bentleri kaldırıldı; E-f bendine “iş sahipleri” eklendi; E-a bendinde “engelleme” “kamu hizmetlerinin yürütülmesini engelleme” oldu; tekerrür ve hafifletme cümlelerinde “sicil” yerine “özlük dosyası” ve “ödül veya başarı belgesi” yazıldı |
| 3.10.2016 (KHK), yürürlük 29.10.2016 | 676 sayılı KHK m. 75 | Çıkarma cezasına (E-l) terör örgütleriyle eylem birliği, yardım ve propaganda bendi eklendi |
| 1.2.2018 (kabul), yürürlük 8.3.2018 | 7070 sayılı Kanun m. 61 | 676 sayılı KHK’nın eklediği E-l bendi aynen kabul edilerek kanunlaştı |
7573 sayılı Kanun (yürürlük 29.1.2026) 125. maddeye değil, zamanaşımını düzenleyen 127. maddeye ve aday memurluğa ilişkin 56. maddeye dokundu; ikisini aşağıda ilgili yerde anlatıyorum.
Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama
DMK 125, memura verilecek her disiplin cezasının türünü ve dayanağını gösteren temel maddedir. Fıkraları numarasızdır; aşağıda onları Danıştay kararlarında anıldığı sırayla açıklıyorum.
Birinci fıkra, A bendi: uyarma
Uyarma, memura daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesidir; en hafif cezadır ve maaşa dokunmaz. Sekiz alt bendin ortak noktası özensizlik ve düzensizliktir: işte kayıtsızlık, özürsüz geç gelme veya erken ayrılma, usulsüz şikâyet, memur vakarına yakışmayan davranış, kılık kıyafet kurallarına aykırılık gibi.
Uyarma da özlük dosyasına işlenir. Aday memurken birden fazla uyarma veya kınama almak, adaylıkla ilişiğin kesilmesine yol açar (DMK 56, 7573 ile).
Birinci fıkra, B bendi: kınama
Kınama, memura kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesidir; uyarmadaki “kayıtsızlık” burada “kusurlu davranmak”a dönüşür. Borcunu kasten ödemeyerek hakkında yasal yola başvurulmasına neden olmak, verilen emirlere itiraz ve yetkisiz basına demeç vermek de bu bentte sayılır.
Bu bentte iki ayrım dosyalarda sık karışır. “Hizmet dışında” itibar sarsıcı davranış kınama gerektirirken (B-d), aynı nitelikteki davranış “hizmet içinde” yapıldığında aylıktan kesme gerektirir (C-ı). Amire “hâl ve hareketle” saygısızlık kınama (B-c), “sözle” saygısızlık aylıktan kesmedir (C-e). Kararda hangi bendin seçildiği bu yüzden itirazın ilk konusu olur.
Birinci fıkra, C bendi: aylıktan kesme
Aylıktan kesme, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Ceza, verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır (DMK 132). Bu bentteki fiillerin çoğunda kasıt öne çıkar: emirleri kasıtlı olarak yapmamak, devlet araçlarını özel menfaat için kullanmak, yükümlü olduğu kişilere yalan beyanda bulunmak gibi. Özürsüz bir veya iki gün göreve gelmemek de aylıktan kesme gerektirir.
Aylıktan kesme alan memur 5 yıl boyunca daire başkanı ve üstü kadrolara, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (DMK 132).
Birinci fıkra, D bendi: kademe ilerlemesinin durdurulması
Kademe ilerlemesinin durdurulması, fiilin ağırlığına göre memurun kademe ilerlemesinin 1 ila 3 yıl durdurulmasıdır. Dosyalarda en sık görülen bentleri göreve sarhoş gelme (a), kesintisiz 3 ila 9 gün göreve gelmeme (b), görevle ilgili çıkar sağlama (c), gerçeğe aykırı belge düzenleme (f), ticaret yasağını ihlal (h) ve amire, iş arkadaşına ya da iş sahibine hakaret veya tehdittir (l).
Bu cezayı disiplin amiri tek başına veremez. Dosya disiplin kuruluna gider, kurul teklifi kabul ederse ceza atamaya yetkili amirce, il disiplin kurulu kararına dayananlarda valice verilir (DMK 126). İtiraz mercii yüksek disiplin kuruludur (DMK 135); itiraz metninin nasıl kurulacağını disiplin kuruluna itiraz dilekçesi sayfasında gösterdim.
Birinci fıkra, E bendi: devlet memurluğundan çıkarma
Çıkarma, bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarılmaktır. Uygulamada en çok bir yılda toplam 20 gün özürsüz devamsızlık (d), amire, maiyete ve iş sahiplerine fiili tecavüz (f), yüz kızartıcı ve utanç verici hareket (g) ve terör örgütleriyle eylem birliği (l) bentleriyle karşılaşılır.
Çıkarma cezası amirin isteği üzerine kurumun yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir (DMK 126). Bu ceza istenen memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir ve kurulda sözlü ya da yazılı, bizzat veya vekil aracılığıyla savunma yapabilir (DMK 129). Kanun çıkarma cezası için itiraz mercii saymaz; karara karşı doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılır; dilekçe örneği disiplin cezasının iptali dava dilekçesi sayfasında. E-g bendini okurken yüz kızartıcı suçlar yazısı işinize yarar.
İkinci fıkra: tekerrür
Tekerrür, cezanın bir derece ağırlaşmasıdır ve iki ayrı hâlde uygulanır. Birincisi, disiplin cezasına sebep olan aynı fiil, cezanın özlük dosyasından silinmesi için gereken süre içinde tekrar işlenirse bir derece ağır ceza verilir. İkincisi, aynı derecede ceza gerektiren fakat farklı fiillerden verilen cezaların üçüncüsünde bir derece ağır ceza uygulanır.
Üçüncü fıkra: ödül veya başarı belgesi ile bir derece hafif ceza
Geçmiş hizmetlerinde çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi almış memura verilecek cezada bir derece hafif olanı uygulanabilir. Kanun “uygulanabilir” diyor; bu bir haktan çok idareye tanınan bir takdir yetkisidir. Yine de Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği, kademe cezası teklifi kurulca kabul edildiğinde amirin cezayı 125. maddenin üçüncü fıkrasını da dikkate alarak vereceğini söyler (Yönetmelik m. 27/1-a). Elinizde belge varsa savunmaya ve itiraza ekleyin.
Dördüncü fıkra: benzer eylemler
Maddede sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen eylemlere de aynı türden disiplin cezası verilir. Sosyal medya paylaşımı gibi yeni davranışlar çoğu zaman bu fıkra üzerinden cezalandırılır. Fıkra sınırsız değildir: eylem ile benzetilen bent arasında gerçek bir nitelik ve ağırlık benzerliği bulunmalıdır.
Beşinci ve sonraki fıkralar: son kademe, özel kanunlar ve ceza davası
Öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği kadronun son kademesindeki memurun kademesi zaten ilerlemeyeceği için, kademe cezası gerektiren hâlde onun brüt aylığının 1/4 ile 1/2’si kesilir; tekerrüründe görevine son verilir. Özel kanunlardaki disiplin suç ve cezaları saklıdır: emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli 7068 sayılı Kanun’a tabidir ve orada ceza türleri de süreler de farklıdır (7068 m. 7).
Son fıkraya göre disiplin kovuşturması, fiil suç da oluşturuyorsa ceza kovuşturmasına engel değildir; 131. maddeye göre de ceza kovuşturması disiplini geciktiremez. İki dosyanın birbirini nasıl etkilediğini ceza tarafından memur hakkında soruşturma açıldığında neler olduğunu anlattığım yazıda da ele aldım.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uygulamada en çok sorulanlar
DMK 125 dosyalarında en sık sorulanlar bent nitelendirmesi, sosyal medya, tekerrür, beraatin etkisi ve tek taraflı soruşturmadır.
Fiilim kararda yazan bende giriyor mu?
Her disiplin cezası kararında 125. maddenin bir bendi ve alt bendi yazılıdır ve itirazın ilk adımı bu nitelendirmeyi sınamaktır. Disiplin Yönetmeliği, savunmanın iddiaların, delillerin ve fiilin 125. maddedeki hangi bent ve alt bende girdiğinin belirtilerek istenmesini zorunlu tutar (Yönetmelik m. 30/2).
Benzer eylem fıkrası idareye esneklik verse de çıkarma cezasında bu esneklik dardır. Danıştay, iş arkadaşına fiili tecavüzde bulunan memura E-f bendine benzetilerek çıkarma cezası verilemeyeceğini, çıkarma bentlerinin yorumla genişletilmesinin hak ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacağını kabul ediyor.
Sosyal medya paylaşımına hangi ceza verilir?
Kanunda sosyal medya kelimesi geçmez; paylaşımın içeriğine göre kınamadan çıkarmaya kadar farklı bentler gündeme gelir. Danıştay, siyasi ve ideolojik propaganda niteliği taşıdığını ve ifade özgürlüğünün sınırını aştığını kabul ettiği Facebook paylaşımlarını, nitelik ve ağırlık bakımından E-b bendindeki fiillere benzer sayıyor ve çıkarma cezasını hukuka uygun buluyor.
İki karar birlikte okunmalıdır: paylaşım bir çıkarma bendindeki fiille gerçekten aynı nitelik ve ağırlıktaysa benzetme kabul görüyor, kanunun dışarıda bıraktığı bir hâl ise bende sokulamıyor. Savunmada paylaşımın tarihi, kimlere açık olduğu ve bağlamı ayrı ayrı tartışılmalıdır.
Tekerrür ne zaman uygulanır?
Tekerrür için önceki cezanın özlük dosyasından silinme süresi içinde aynı fiilin tekrarlanması ya da aynı derecede üç ceza gerekir. Önceki cezanın gerçekte hangi bentten ve hangi iradeyle verildiği bu yüzden belirleyicidir. Danıştay, ilk soruşturmada kademe cezası teklif edilmiş ama kurul reddettiği için amirin doğrudan aylıktan kesme verdiği bir dosyada, bu cezanın sonraki kademe cezası yönünden tekerrüre esas alınamayacağını kabul ediyor ve tekerrürle verilen çıkarma cezasını hukuka aykırı buluyor.
Tekerrürle ağırlaştırılmış ceza aldıysanız önce eski cezanın kararını ve bendini isteyin. Disiplin cezasının silinmesi için başvurunun nasıl yapılacağı ve itirazın süresi memura disiplin cezası verildiğinde yapılacakları anlattığım yazıda ayrıntılı olarak var.
Ceza davasında beraat edersem disiplin cezası kalkar mı?
Kendiliğinden kalkmaz; ama beraatin gerekçesi ve disiplin suçunun tanımı sonucu değiştirebilir. 125. maddenin son fıkrası ve 131. madde iki yargılamayı birbirinden bağımsız tutar. Bununla birlikte Danıştay, suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatin disiplin yönünden aynı suç nev’i bakımından bağlayıcı olduğunu kabul ediyor; fiilin aynı zamanda TCK’da tanımlı olduğu dosyada disiplin davasının, ceza kararının kesinleşmesi beklenerek değerlendirilmesini istiyor.
Yani “beraat ettim, ceza düşer” de “beraatin disipline etkisi yok” da yanlış genellemedir; disiplin cezası başka bir fiil tanımına dayanıyorsa ayakta kalabilir. Beraatin ne anlama geldiğini ve türlerini beraat kararı yazısında ayrıca anlattım.
Soruşturma tek taraflı yürütüldüyse ceza iptal edilir mi?
Evet, Danıştay olayın bütün taraflarının araştırılmadığı soruşturmaya dayanan cezayı eksik incelemeyle kurulmuş sayıp iptal edebiliyor. Danıştay, amirini tehdit ettiği gerekçesiyle D-l bendinden kademe cezası alan infaz koruma memurunun dosyasında, karşılıklı tartışmada yalnız davacının söz ve eylemlerinin değerlendirildiğini, öteki tarafların tavrının araştırılmadığını belirterek işlemi hukuka aykırı buluyor.
Savunmanızda olayın öncesini ve tanıkları yazıp dinlenmelerini isteyin. Savunma alınmadan ya da 7 günden kısa süre verilerek ceza verilemez (DMK 130; Anayasa 129). Öğrenmeden itibaren 1 ay (çıkarmada 6 ay) içinde soruşturmaya başlanmamışsa ya da fiilden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmemişse ceza verme yetkisi düşer (DMK 127).
Dikkat: 7573 sayılı Kanun’dan beri (29.1.2026) mahkemenin iptal ettiği ceza, kararın idareye ulaşmasından itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuş ya da 6 aydan az kalmışsa en geç 6 ay içinde karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden verilebilir (DMK 127/2). İptal kararı her zaman dosyanın kapandığı anlamına gelmez.
Polis, jandarma ve sözleşmeli personelde de 125. madde mi uygulanır?
Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli için ceza türleri, fiiller ve itiraz süreleri 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’dadır; orada kısa ve uzun süreli durdurma, meslekten çıkarma gibi farklı cezalar vardır (7068 m. 7).
İlgili maddeler
DMK 125, disiplin bölümünün öteki maddeleriyle birlikte uygulanır.
- DMK 126: Hangi cezayı kimin vereceğini, kurulların ceza tayin edemeyip teklifi kabul ya da reddedeceğini düzenler.
- DMK 127: Soruşturmaya başlama için 1 ay ve 6 aylık, ceza verme için 2 yıllık zamanaşımını ve 7573 ile gelen iptal sonrası yeniden ceza kuralını içerir.
- DMK 129 ve 130: Çıkarma istenen memurun geniş savunma haklarını ve savunma alınmadan ceza verilemeyeceğini, sürenin 7 günden az olamayacağını düzenler.
- DMK 131: Ceza kovuşturmasının disiplin kovuşturmasını geciktirmeyeceğini ve mahkûmiyetin disiplin cezasına engel olmadığını söyler.
- DMK 132 ve 133: Cezanın derhal uygulanmasını, üst kadrolara atanma yasağını ve özlük dosyasından silinme sürelerini düzenler.
- DMK 135: Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeye disiplin kuruluna, kademe cezasına yüksek disiplin kuruluna 7 günlük itiraz yolunu ve idari yargı yolunu düzenler.
- Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği: Disiplin amir ve kurullarını, savunma isteminin içeriğini (m. 30) ve karar sürelerini ayrıntılandırır.
Danıştay Kararları
Danıştay 12. Daire, 25.11.2025 tarihli, 2023/7088 E., 2025/5213 K.
Bir tıp fakültesinde çalışan davacıya, iş arkadaşına fiili tecavüzde bulunduğu gerekçesiyle E-f bendine dayanılarak kamu görevinden çıkarma cezası verilmişti. Danıştay, E-f bendinin yalnız amirlere, maiyete ve iş sahiplerine yönelik fiili tecavüzü saydığını, 2011 değişikliğinde de iş arkadaşlarının eklenmediğini belirterek işlemin iptaline ilişkin kararı onadı.
… Kaldı ki, 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendi uyarınca Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılanlar bir daha Devlet memuru olarak göreve alınamayacaklarından, bu bentde sayma suretiyle belirlenen disiplin suçlarının, benzeri fiil ve haller kapsamında bulunduğundan bahisle yorum yoluyla genişletilmesinin hak ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacağı da açıktır. …
Danıştay 12. Daire, 24.12.2024 tarihli, 2024/3606 E., 2024/5847 K.
Bir malmüdürlüğünde çalışan davacı, Facebook hesabından yaptığı paylaşımlar nedeniyle E-b bendine göre devlet memurluğundan çıkarılmıştı. Danıştay, paylaşımların E-b bendindeki fiille birebir örtüşmediğini kabul etmekle birlikte, siyasi ve ideolojik propaganda niteliğindeki bu paylaşımların dördüncü fıkra uyarınca o bentteki fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzediğini belirtti ve iptal kararını onayan bölge idare mahkemesi kararını bozdu.
… 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan “Devlet memurluğundan çıkarma cezasını gerektiren fiil ve hallere nitelik ve ağırlıkları itibarıyla benzer olan eylemlere de aynı cezanın verileceği” yolundaki düzenlenme uyarınca, davacının sosyal medya paylaşımlarının nitelik ve ağırlığı itibarıyla 125. maddesinin birinci fıkrasının (E) bendinin (b) alt bendinde sayılan fiillerle benzer mahiyette olduğu sonucuna ulaşılmıştır. …
Danıştay 12. Daire, 27.03.2023 tarihli, 2018/2518 E., 2023/1328 K.
Bir lisede çalışan davacıya, kademe cezası gerektiren D-l fiilini tekrarladığı gerekçesiyle tekerrür uygulanarak çıkarma cezası verilmişti. Önceki dosyada kademe teklifi kurulca reddedilmiş, vali doğrudan aylıktan kesme vermişti. Danıştay, bu cezanın alt ceza iradesi taşımadığını, bu yüzden tekerrüre esas alınamayacağını belirterek iptal kararını sonucu itibarıyla onadı. Kararda çıkarma istenen memura son savunma hakkının tanınmadığı da tespit edildi.
… Dolayısıyla alt ceza iradesi taşımayan ve doğrudan aylıktan kesme cezası olarak tesis edilen ilk disiplin cezası, daha sonra 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının (D) bendinin (l) alt bendi uyarınca davacı hakkında önerilen kademe ilerlemesinin durdurulması cezası yönünden tekerrüre esas alınamayacağından, davacının anılan Kanun’un 125. maddesinin birinci fıkrasının (D) bendinin (l) alt bendi uyarınca kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren fiilin tekrar işlendiğinden bahisle tekerrür hükümleri uygulanarak Devlet memurluğundan çıkarma cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. …
Danıştay 12. Daire, 09.02.2023 tarihli, 2021/1774 E., 2023/450 K.
Zabıt kâtibi davacıya UYAP işlemleri nedeniyle E-g bendinden bir alt ceza olarak 3 yıl kademe cezası verilmişti; aynı fiilden açılan ceza davasında verilen beraat istinafta bekliyordu. Danıştay, suçun unsurlarının oluşmadığı ya da failin o kişi olmadığı gerekçesiyle verilen beraatin aynı suç nev’i bakımından disiplini bağladığını, fiilin TCK’da tanımlı olması nedeniyle ceza kararının kesinleşmesinin beklenmesi gerektiğini belirterek davanın reddine ilişkin kararı bozdu.
… Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece aynı suç nev’i bakımından bağlayıcı olacağı; bir başka ifadeyle, ceza yargılamasının (beraat kararının) konusunu teşkil eden suç, disiplin hukuku yönünden de aynı suç kapsamında değerlendirilerek disiplin cezası verilemeyeceği kuşkusuzdur. …
… davacının anılan fiili işleyip işlemediği hususunun ancak ceza mahkemesince verilecek kararın kesinleşmesi üzerine belirlenebileceği sonucuna varılmıştır. …
Danıştay 12. Daire, 29.03.2023 tarihli, 2021/2542 E., 2023/1489 K.
İnfaz koruma memuru olan davacıya, sağlık raporu tartışması sırasında kurum müdürünü tehdit ettiği gerekçesiyle D-l bendinden kademe cezası verilmiş, itirazı reddedilmişti. Danıştay, tartışmanın çok yönlü olduğunu ve karşı tarafın tavrının araştırılmadığını belirterek eksik incelemeye dayalı işlemi hukuka aykırı buldu ve davanın reddine ilişkin kararı bozdu.
… kaldı ki tartışmanın çok yönlü olduğu, davacının hem kurum sekreteri ile hem de kurum müdürleri ile münakaşaya girdiği halde yalnızca davacının eylemlerinin soruşturma kapsamında tek taraflı olarak değerlendirildiği, kurum sekreterinin ve kurum müdürlerinin davacıya olan tavır ve sözlerinin değerlendirilmediği, dava konusu olaya ilişkin davacının söz ve eylemlerinden başka araştırma yapılmadan sadece davacının fiilleri üzerinden karar verildiği anlaşıldığından, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık …
Sık Sorulan Sorular
DMK 125’e göre kaç tür disiplin cezası var?
Beş tür var: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma. Kolluk personelinde 7068 sayılı Kanun’daki farklı cezalar uygulanır.
Aylıktan kesme cezası maaşın ne kadarını keser?
Brüt aylığın 1/30’u ile 1/8’i arasında kesinti yapılır. Ceza, verildiği tarihi izleyen aybaşında uygulanır (DMK 132).
Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası kaç yıl sürer?
Fiilin ağırlığına göre 1 ila 3 yıl. Son kademedeki memurda kademe durdurulamadığı için brüt aylığın 1/4 ile 1/2’si kesilir.
Özürsüz kaç gün göreve gelmeyen memur ihraç edilir?
Özürsüz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek çıkarma cezası gerektirir (E-d). Bir veya iki gün aylıktan kesme, kesintisiz 3 ila 9 gün kademe cezası gerektirir.
Ödül veya başarı belgem varsa ceza hafifler mi?
Bir derece hafif ceza uygulanabilir, ama bu idarenin takdirindedir. Belgeyi savunmaya ve itiraza ekleyin; hiç değerlendirilmemesi itiraz sebebidir.
Disiplin cezası sicilden silinir mi?
Kendiliğinden silinmez. Uyarma ve kınamada uygulamadan 5 yıl, diğer cezalarda 10 yıl sonra atamaya yetkili amire başvurarak silinmesini isteyebilirsiniz; çıkarma cezası için bu yol yoktur (DMK 133).
