Bölge adliye mahkemesi

Halk arasında “istinaf mahkemesi” denir. Asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesinin verdiği hükme karşı istinaf başvurusu yapıldığında dosya bölge adliye mahkemesinin ceza dairesine gider. Daire bir başkan ve iki üyeyle toplanır. Yargıtay’dan farkı, delilleri yeniden değerlendirebilmesi, gerekirse duruşma açıp tanık dinleyebilmesi ve davaya kendisi yeniden hüküm kurabilmesidir.

Kanundaki yeri

İlk derece mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf yolu CMK 272’de düzenlenir; on beş yıl ve daha fazla hapis cezası içeren hükümler başvuru olmasa da re’sen incelenir. Sonuç olarak on beş bin TL’ye kadar (dâhil) adli para cezası içeren mahkûmiyetlere ve kanunda kesin olduğu yazılı hükümlere karşı istinaf yoktur; bunun istisnası hapis cezasından çevrilen adli para cezalarıdır (CMK 272/3). Başvuru, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye yapılır (CMK 273/1). Dairenin verebileceği kararlar CMK 280’de sayılır: esastan ret, hatayı düzelterek ret, bozup geri gönderme ya da duruşma açarak yeniden hüküm kurma.

Uygulamada ne anlama gelir

İstinaf, ilk derece kararının hem delil değerlendirmesine hem hukuki yönüne itiraz etmenin yoludur. Daire çoğu dosyada duruşma açmadan dosya üzerinden karar verir; esastan ret kararı verirse ilk hüküm aynen ayakta kalır. Bölge adliye mahkemesinin her kararı Yargıtay’a gitmez: Beş yıl veya daha az hapis cezasında istinafın esastan reddi, adli para cezalarında verilen kararlar ve ceza verilmesine yer olmadığı gibi bazı kararlar temyiz edilemez, kesinleşir (CMK 286/2). Bu nedenle birçok dosyada istinaf son duraktır. Başvuru süresi ve kaçırmanın sonuçları için istinaf başvuru süresi yazısına bakabilirsiniz.

Örnek

Kasten yaralamadan 2 yıl hapis alan sanık, olayda haksız tahrik bulunduğunu ileri sürerek istinaf başvurusu yapar. Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi duruşma açar, olay yerindeki iki tanığı dinler ve tahrik indirimini uygulayarak yeni bir hüküm kurar. Ceza beş yılın altında olduğu ve artırılmadığı için bu karar temyiz edilemez ve kesinleşir.

Sık karıştırılan

Bölge adliye mahkemesi Yargıtay ile karıştırılır. Yargıtay temyiz incelemesinde yalnız hukuki denetim yapar, delilleri yeniden toplamaz; bölge adliye mahkemesi ise olayı da yeniden değerlendirir. Kanun yolunun bu ilk aşamasının adı istinaf, ikincisinin adı temyizdir.

Sık sorulan sorular

Bölge adliye mahkemesi ile Yargıtay arasındaki fark nedir?

Bölge adliye mahkemesi istinafta hem olayı hem hukuku inceler ve kendisi hüküm kurabilir; Yargıtay temyizde yalnız hükmün hukuka uygunluğunu denetler. Sıra önce bölge adliye, sonra Yargıtay’dır.

İstinafta ceza artabilir mi?

Kararı yalnız sanık lehine istinaf ettiyseniz hayır; yeni ceza öncekinden ağır olamaz (CMK 283). Savcı ya da katılan aleyhe başvurduysa artabilir.

Bölge adliye mahkemesinde duruşmaya katılmak zorunda mıyım?

Hayır, kural olarak zorunlu değil. Duruşma açılırsa size davetiye gönderilir; katılmanız savunmanız açısından yararlıdır.

Bölge adliye mahkemesi kararına karşı ne yapılabilir?

Karar temyize açıksa, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz edilir (CMK 291/1). Kesin kararlara karşı ise koşulları varsa yargılamanın yenilenmesi ya da Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gibi yollar kalır.