Müdafi

Ceza dosyalarında avukat, kimi temsil ettiğine göre farklı adla anılır. Şüphelinin ya da sanığın avukatı müdafidir; katılanın, suçtan zarar görenin veya malen sorumlunun avukatı ise vekildir (CMK m. 2/1-d). Müdafiyi kişi kendisi seçebileceği gibi, kanunun saydığı hâllerde baro da görevlendirir.

Kanundaki yeri

CMK m. 149’a göre şüpheli veya sanık, her aşamada bir ya da birden fazla müdafiden yardım alabilir; soruşturmada ifade alınırken en çok üç avukat hazır bulunabilir ve avukatın görüşme ile hukuki yardım hakkı kısıtlanamaz. CMK m. 150, müdafi seçemeyecek durumdaki kişiye istemi hâlinde baro avukatı verilmesini; çocuk, kendini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olanlarla alt sınırı beş yıldan fazla hapis gerektiren suçlarda ise istem aranmadan görevlendirme yapılmasını öngörür. CMK m. 154, şüpheli veya sanığın müdafiiyle vekâletname aranmadan, her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebileceğini düzenler.

Uygulamada ne anlama gelir

Gözaltında ifade alınmadan önce avukat isteme hakkınız size bildirilir (CMK m. 147/1-c). Müdafi soruşturma dosyasını inceleyebilir; ancak bazı dosyalarda hâkim bu hakkı kısıtlayabilir (CMK m. 153). Avukatın ifade sırasında neler yaptığını ifade sırasında avukat ne yapar yazısında, avukatın hangi dosyalarda zorunlu olduğunu ceza davasında avukat tutmak zorunlu mu yazısında bulabilirsiniz. Baro tarafından görevlendirilen müdafinin ücretini yargılama sırasında devlet öder; mahkûmiyet hâlinde bu tutar yargılama gideri olarak sanıktan alınır (CMK m. 324/1). Sonradan kendiniz avukat seçerseniz baro avukatının görevi sona erer (CMK m. 156/3).

Örnek

Gece gözaltına alınan bir genç, ifadeden önce avukat istediğini söyler. Baro bir avukat görevlendirir; avukat ifadeden önce gençle baş başa görüşür ve ifade boyunca yanında bulunur. Ertesi gün ailesi bir ceza avukatıyla anlaşır; vekâletname verildiğinde baro avukatının görevi kendiliğinden biter. İlk saatlerde ailenin yapabileceklerini yakınım gözaltına alındı, ne yapmalıyım yazısında bulabilirsiniz.

Sık karıştırılan

Müdafi ile vekil sık karıştırılır. İkisi de avukattır; fark kimi temsil ettiklerindedir. Suçlanan tarafın avukatı müdafi, suçtan zarar gören tarafın avukatı vekildir.

Sık sorulan sorular

Baro avukatı ile kendi seçtiğim avukat arasında fark var mı?

Yetkileri bakımından fark yoktur; ikisi de müdafidir ve aynı haklara sahiptir. Fark ücrette ve süreklilikte: baro avukatının ücretini önce devlet öder ama mahkûmiyette sizden alınır (CMK m. 324/1); kendiniz avukat seçtiğinizde baro avukatının görevi sona erer (CMK m. 156/3).

Gözaltında avukatımla görüşmem engellenebilir mi?

Kural olarak hayır, müdafiinizle her zaman ve başkalarının duyamayacağı bir ortamda görüşebilirsiniz (CMK m. 154/1). Yalnız terör, örgütlü uyuşturucu ticareti ve devlet güvenliğine karşı bazı suçlarda bu hak hâkim kararıyla 24 saat kısıtlanabilir; bu sürede ifadeniz alınamaz (CMK m. 154/2).

Avukat olmadan karakolda verdiğim ifade geçerli mi?

Tek başına hükme esas alınamaz: müdafi hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde sizin tarafınızdan doğrulanmadıkça mahkûmiyete dayanak yapılamaz (CMK m. 148/4).

Müdafi ile vekil aynı şey mi?

Hayır, ikisi de avukattır ama müdafi şüpheli veya sanığın, vekil ise katılan veya suçtan zarar görenin avukatıdır (CMK m. 2/1-c, d).